Z Wikipedii

Wikipedia dla początkujących

czyli jak zostać edytorem Wikipedii w jedno popołudnie

by Zureks

Motto dla Czytelnika:

Czytaj, czytaj i jeszcze raz czytaj.

Spis treści 1 ******** Rozdział I - Absolutne podstawy ******** 1.1 Przedmowa 1.2 Jak czytać ten tekst? 1.3 Czym jest Wikipedia? 1.4 Czym Wikipedia nie jest? 1.5 Prawa autorskie w Wikipedii 1.5.1 Licencja GFDL - GNU Free Documentation License 1.5.2 Licencja Creative Commons (CC) 1.5.3 Domena publiczna (public domain) 1.5.4 Licencja Do użytku niekomercyjnego (Non-commercial) 1.5.5 Wszystkie prawa zastrzeżone (all rights reserved) 1.5.6 Fair use 1.5.7 Inne licencje 1.5.8 Teksty, grafiki, dźwięki, animacje, bazy danych... 2 ******** Rozdział II - Struktury Wikipedii ******** 2.1 Ludzie, ochotnicy, Wikipedyści 2.2 Struktura społeczności Wikipedii 2.2.1 Osoby niezarejestrowane (IP) 2.2.2 Wikipedyści 2.2.3 Boty 2.2.4 Pacynki 2.2.5 Administratorzy 2.2.6 Biurokraci 2.2.7 Stewardzi 2.2.8 CheckUserzy 2.3 Struktura stron Wikipedii 2.3.1 Co to jest strona zawartości ? 2.3.2 Co to jest strona dyskusji ? 2.3.3 Artykuły encyklopedyczne 2.3.3.1 Zalążek (stub) 2.3.3.2 Artykuły krótsze niż zalążki (sub-zalążki) 2.3.3.3 "Normalne" artykuły 2.3.3.4 Dobry artykuł 2.3.3.5 Artykuł na medal 2.3.4 Dyskusje artykułów encyklopedycznych 2.3.5 Historia i autorzy 2.3.6 Strony pomocy 2.3.7 Dyskusje stron pomocy 2.3.8 Strony użytkowników 2.3.9 Dyskusje stron użytkowników 2.3.10 Kategorie 2.3.11 Portale 2.3.12 Projekty (Wikiprojekty) 2.3.13 Inne strony 2.3.14 Strony specjalne 3 ******** Rozdział III - Jak edytować? ******** 3.1 Oprogramowanie 3.2 Rejestracja i logowanie 3.3 Wyszukiwanie hasła 3.3.1 Przycisk "Przejdź" 3.3.2 Przycisk "Szukaj" 3.4 Edycja 3.4.1 Zanim zaczniemy edycję 3.4.2 Zaczynamy edytować tekst 3.4.2.1 Przycisk "Pokaż podgląd" 3.4.2.2 W ARTYKUŁACH NIE PODPISUJEMY SIĘ 3.4.2.3 Przycisk "Zapisz" 3.4.2.4 Przycisk "Podgląd zmian" 3.4.2.5 Jak postępować przy edytowaniu niezrozumiałych stron 3.5 O co chodzi z tymi linkami? 3.5.1 Linki wewnętrzne 3.5.2 Linki zewnętrzne 3.5.3 Kategorie 3.5.4 Linki do innych wersji językowych Wikipedii 3.5.5 Linki specjalne 3.5.6 Inne linki 3.6 Formatowanie tekstu 3.7 Dodajemy grafiki 3.7.1 Dodajemy istniejącą grafikę do artykułu 3.7.2 Co to jest Commons? 3.7.3 Dodanie swojej grafiki 3.7.3.1 Dodanie swojej grafiki do Commons 3.7.3.2 Dodanie swojej grafiki do Wikipedii 3.7.3.3 Użycie grafiki z Flickr 3.7.4 Użycie grafiki z innej Wikipedii 3.7.5 Użycie grafiki z innego źródła 3.7.6 Tworzenie własnych grafik 3.7.6.1 Fotografie 3.7.6.2 Rysunki 3.7.6.3 Animacje i dźwięki 3.7.7 Grafiki na medal 3.8 Wzory i równania matematyczne 3.9 Szablony 3.9.1 Przykład wykorzystania szablonu 3.9.2 Rodzaje szablonów 3.9.2.1 Szablony proste 3.9.2.2 Szablony warunkowe (mieszane) 3.9.2.3 Szablony formatujące 3.9.3 Infoboksy 3.9.4 Więcej o szablonach 3.9.5 Tworzenie szablonów 3.10 Wandalizmy 3.11 Cofanie zmian 3.12 Zmiana nazwy artykułu 3.13 Zabezpieczanie stron przed zmianami 3.14 Tworzenie nowych artykułów 3.15 Usuwanie istniejących artykułów 3.15.1 Ekspresowe kasowanko 3.15.2 Strona do usunięcia 4 ******** Rozdział IV - Zasady obowiązujące na Wikipedii ******** 4.1 Pięć filarów Wikipedii 4.2 Zasady komunikacji 4.2.1 Absolutna podstawa czyli dobre maniery 4.2.2 Żadnych ataków osobistych 4.3 Zasady pisania artykułów 4.3.1 Prawa autorskie 4.3.2 Neutralny punkt widzenia 4.3.3 Weryfikowalność 4.3.4 Encyklopedyczność 4.3.5 Tworzenie artykułów o osobach 4.3.5.1 Tworzenie artykułów o sobie 4.3.6 Linki wewnętrzne 4.3.7 Linki zewnętrzne 4.4 Blokowanie użytkowników 5 ******** Rozdział V - Współpraca na Wikipedii ******** 5.1 Społeczność Wikipedii 5.2 Jak się komunikujemy? 5.2.1 Strony dyskusji użytkownika 5.2.2 IRC 5.2.3 Strony dyskusji artykułów 5.2.4 Lista dyskusyjna (emailowa) 5.2.5 Portal wikipedystów 5.2.6 Kawiarenka pod Wesołym Wikipedystą 5.2.7 Tablica ogłoszeń 5.2.8 Wikimedia Polska 5.2.9 Komunikatory internetowe 5.2.10 Spotkania w rzeczywistości 5.2.11 Siostrzane Wikiprojekty 5.3 Współpraca z instytucjami zewnętrznymi 6 ******** Epilog ********

---

[edytuj] ******** Rozdział I - Absolutne podstawy ********

[edytuj] Przedmowa

Jak głosi porzekadło Wikipedię edytować może każdy. To prawda. Każdy, kto ma dostęp do internetu może w KAŻDEJ CHWILI edytować Wikipedię. Oczywiście, aby móc modyfikować lub dodawać sensowną treść do encyklopedii wymagana jest pewna wiedza - okazuje się więc, że nie jest to takie łatwe. Niemniej jednak, od strony techniczno-komputerowo-internetowej jest to bardzo proste. Niniejszy poradnik został napisany właśnie dla osób, które posiadają odpowiednią wiedzę i chcą się nią podzielić edytując Wikipedię, ale nie wiedzą od czego zacząć lub też obawiają się, że nie znają się wystarczająco na komputerach. Nie ma powodów do obaw - po przeczytaniu tego poradnika każdy, także nie-komputerowy i nie-ścisłoumysłowy internauta będzie znał podstawowe tajniki i arkana Wikipedii, pozwalające na swobodną edycję nawet najbardziej skomplikowanych artykułów.

Do rozpoczęcia przygody z Wikipedią wystarczy tylko wiedzieć jak używać klawiatury, myszki i przeglądarki internetowej.

Jest tylko jeden warunek: całość tego tekstu
należy przeczytać od deski do deski.

Tekst wydaje się długi, ale znajduje się w nim mnóstwo obrazków, więc czytanie nie będzie nudne. Zajmie to co prawda więcej niż 5 minut, ale naprawdę warto - w przyszłości zaoszczędzi to czasu Tobie Czytelniku - przyszły Edytorze Wikipedii.

Zatem - zaczynamy! :-)

[edytuj] Jak czytać ten tekst?

Przede wszystkim możesz dodać niniejszą stronę internetową do swoich "zakładek" lub "ulubionych", aby później łatwiej było Ci do niej wrócić. Możesz to zrobić albo poprzez wciśnięcie razem klawiszy Ctrl i D, lub też korzystając z menu swojej przeglądarki internetowej Zakładki > Dodaj... lub Ulubione > Dodaj... (albo podobnie, w zależności od przeglądarki).

Zanim zaczniemy zagłębiać się w tajniki Wikipedii należy zapoznać się z kilkoma bardzo ważnymi rzeczami:

• sprawy bardzo ważne będą oznaczane poniżej:

w taki sposób 

• kolorem niebieskim i czerwonym oznaczane są skróty (linki) do innych stron
• jeśli skrót wygląda tak:

Wikipedia

to wskazuje na inną stronę w Wikipedii

• jeśli skrót wygląda tak:

Commons 

to wskazuje na zewnętrzną stronę internetową

• jeśli skrót wygląda tak:

nieistniejąca wikistrona

to wskazuje na stronę w Wikipedii, która jeszcze nie istnieje

• w skróty te można klikać - otworzy się wówczas docelowa strona (spróbuj kliknąć w powyższe linki)
• można również klikać w każdą grafikę - otworzy się jej powiększona wersja i strona opisu (kliknij w poniższy rysunek ze znakiem zapytania):

[edytuj] Czym jest Wikipedia?

Angielskojęzyczna Wikipedia została założona 15 stycznia 2001 roku przez Jimmy'iego Walesa. Od początku była projektem niekomercyjnym, a obecnie zarządzana jest przez organizację non-profit Fundację Wikimedia (ang. Wikimedia Foundation). "Niekomercyjność" oznacza tutaj, że Wikipedia nie jest po to, aby zarabiać pieniądze, ale po to aby udostępnić światu darmowe źródło wiedzy encyklopedycznej. Mottem Wikimedia Foundation jest:

Wyobraź sobie świat, w którym każda osoba na naszej planecie 
ma dostęp do sumy ludzkiej wiedzy. 
Do tego właśnie dążymy.

Dostęp do zasobów Wikipedii jest całkowicie darmowy. Informacje powinny być prezentowane w sposób jak najprostszy i najczytelniejszy. Wygląd stron Wikipedii jest pozbawiony wszelkich zbędnych grafik i kolorów, które mogłyby odwracać uwagę od samej treści, która jest przecież najważniejsza. Co więcej, na całej Wikipedii nie ma ŻADNYCH reklam - wszelkie koszty ponoszone na utrzymanie komputerów/serwerów, które zapewniają działanie Wikipedii, pokrywane są wyłącznie z wolnych datków i darowizn ofiarowanych przez wolontariuszy. Jeśli i ty chciałbyś wspomóc działanie Wikipedii (każda złotówka się liczy), to darowizny można składać tutaj:

Fundacja Wikimedia - Dary pieniężne

Czym więc jest Wikipedia? Jest po prostu darmową encyklopedią internetową, w całości tworzoną, redagowaną i utrzymywaną przez ochotników chcących podzielić się ze światem swoją wiedzą, umiejętnościami lub niewielkim wsparciem finansowym:

Wspólnie wiemy wszystko!

Istnieje ponad 250 wersji językowych Wikipedii, jest to łącznie ponad 5 milionów artykułów, z czego około 0.5 miliona w polskiej wersji (obecnie czwarta największa na świecie po angielskiej, niemieckiej i francuskiej).

Wikipedia jest internetową encyklopedią pisaną wspólnie przez wielu użytkowników (wolontariuszy), których w polskim języku utarło się nazywać Wikipedystami. Podczas edycji i redagowania artykułów Wikipedyści współpracują na wielu poziomach: pojedynczego artykułu czy grafiki, w ramach projektu tematycznego, Wikipedii w danym języku, jako całości, itd. Aby taka współpraca przynosiła dobre efekty potrzebna jest różnorodna społeczność, odpowiednie narzędzia i kultura pracy.

Zanim przejdziemy do nauki edycji poznajmy więc trochę strukturę, w której prężnie działa społeczność Wikipedii.

[edytuj] Czym Wikipedia nie jest?

Wikipedia jest encyklopedią, dlatego też nie jest:

1. Forum dyskusyjnym na każdy temat
2. Słownikiem ortograficznym języka polskiego lub wyrazów obcych
3. Tubą propagandową lub medium do propagowania swoich przekonań
4. Miejscem do krytykowania czyichś zachowań lub poglądów
5, Miejscem do umieszczania twórczości własnej
6. Miejscem na publikację własnych prac naukowych czy wyników badań
7. Kolekcją odnośników (linków) - zarówno zewnętrznych jak i wewnętrznych
8. Miejscem do tworzenia swojej osobistej strony internetowej
9. Miejscem do reklamowania czegokolwiek
10. Miejscem do wpisywania rzeczy uznawanych przez autora za zabawne
11. Wikipedia nie jest serwisem typu "Ściąga"
12. Demokracją - wszystkie decyzje podejmowane na Wikipedii 
    powinny być oparte na zdrowym rozsądku i zasadzie osiągania konsensusu. 

Więcej można o tym przeczytać w osobnym artykule Czym Wikipedia nie jest.

[edytuj] Prawa autorskie w Wikipedii

Całość Wikipedii udostępniona jest na tzw. "wolnej licencji". W Wikipedii na samym dole każdej strony (również tej, którą właśnie czytasz) znajduje się następujący tekst:

Tekst udostępniany na licencji GNU Free Documentation License (patrz: Prawa autorskie). 

Natomiast przed zapisaniem każdej edycji pojawia się następujący komunikat:

   Wkład do Wikipedii udostępniasz na zasadach
        GNU Free Documentation License.
Tekst będzie dowolnie zmieniany i rozpowszechniany.

Cóż to jest GNU Free Documentation License?

[edytuj] Licencja GFDL - GNU Free Documentation License

Wszelkie materiały opublikowane na Wikipedii (wliczając w to tekst, rysunki, grafiki, dźwięki, animacje, itd.) muszą być udostępnione na tzw. "wolnej licencji". Istnieje wiele licencji określanych jako "wolne", ale teksty artykułów w Wikipedii są udostępnione na wolnej licencji GFDL, czyli GNU Free Documentation License. (Nieoficjalne polskie tłumaczenie tej licencji znajduje się tutaj: http://www.gnu.org.pl/text/GFDL-pl.html - tylko angielski tekst jest uznawany za obowiązujący z punktu widzenia prawa.)

"Wolna" licencja oznacza nie tyle "darmowość", ile wolność w kopiowaniu, modyfikacji i dalszym używaniu materiałów, bez pytania ich autora o zgodę. Jeśli bowiem autor zgodził się udostępnić swoją twórczość (tekst, rysunki, itd.) na wolnej licencji, to znaczy, że "z góry" godzi się na to, że jego materiały będą mogły być kopiowane i używane bez ograniczeń, również w celach komercyjnych. Co więcej, raz udzielona wolna licencja nie może zostać cofnięta. Oczywiście udostępnienie przez autora swojego dzieła na wolnej licencji nie pozbawia go prawa do udostępniania swej pracy gdzie indziej na innych licencjach, także nie wolnych.

Jakie więc korzyści mają autorzy z takiego udostępniania swoich materiałów, skoro każdy i zawsze może ich używać? Otóż są pewne warunki użytkowania, a mianowicie (w wielkim skrócie):

* każda kopia musi zawierać informacje o pierwszym autorze i o źródle
* jeśli oryginał został zmodyfikowany, 
  to kopia musi zawierać informacje również o autorze poprawek
* do każdej kopii musi zostać dołączony pełny tekst licencji GFDL 
  wyjaśniający na jakich warunkach kopie mogą być rozpowszechniane.

Oznacza to, że "wolne" materiały mogą być używane za darmo i nikt (w tym autor) nie może żądać zapłaty za ich wykorzystanie. Nie można także czerpać korzyści z ich sprzedaży (wyłączając koszty produkcji, druku, nośnika, itp.). W zamian, autor uzyskuje wymóg, że jego autorstwo będzie ZAWSZE uznawane a jego twórczość może być znacznie łatwiej rozpowszechniana niż w przypadku licencji "nie-wolnych". Dla przykładu, jeśli chcemy wykorzystać w książce lub na stronie internetowej jakiś tekst na licencji GFDL, to możemy go użyć w całości lub części, podając tylko wymagane przez licencję informacje. Jeśli chcemy wykorzystać jakikolwiek materiał na licencji "wszelkie prawa zastrzeżone" to przy każdorazowym wykorzystaniu musimy pytać autora/właściciela o zgodę i warunki wykorzystania, najczęściej wiążące się z opłatą dla autora.

Dlatego też:

Na Wikipedii mogą być używane tylko materiały na wolnej licencji.

Jakiekolwiek teksty, rysunki, fotografie, dźwięki, animacje, bazy danych itp. przy których nie widnieje pozwolenie na wykorzystanie na licencji GFDL nie mogą być zatem wykorzystane na Wikipedii. Są tylko 2 wyjątki od tej zasady: a) licencje niesprzeczne z GFDL (o czym za chwilę) oraz b) zmiana przez autora licencji z "copyright" na GFDL (lub zgodną).

Prawa autorskie na Wikipedii przestrzegane są rygorystycznie.

Jeśli ktoś doda tekst lub fotografię, o których wiadomo jest, że NIE ZOSTAŁy udostępnione na wolnej licencji, to takie materiały są natychmiast kasowane. Co więcej, nawet jeśli autor tekstu/zdjęcia zadeklaruje, że może ono być wykorzystane "tylko na Wikipedii" to takie materiały również nie mogą zostać użyte! Nie ma bowiem nic pośredniego - albo materiały są wolne i można je kopiować bez ograniczeń, w tym na Wikipedię, albo nie są wolne i wówczas nie można ich kopiować.

Dlatego właśnie na polskiej Wikipedii praktycznie nie ma żadnych grafik zawierających logo znanych organizacji lub firm (jak np. Intel lub Microsoft Windows) - ponieważ takie grafiki są albo objęte prawami autorskimi typu "copyright" albo są to zastrzeżone znaki firmowe. Jako takie więc nie są wolne i nie mogą być dowolnie używane.

W podsumowaniu możemy więc powiedzieć, że:

Na Wikipedii mogą być używane tylko takie materiały, które są udostępnione 
na licencji GFDL lub innych wolnych licencjach, nie sprzecznych z GFDL.

Przykład fotografii Gdańska udostępnionej na licencji GFDL:

Dopuszczalne są wszelkie licencje nie sprzeczne z GFDL, czyli wszystkie takie, które są bardziej wolne i nakładają mniejsze ograniczenia na dalsze wykorzystywanie materiałów.

[edytuj] Licencja Creative Commons (CC)

Na Wikipedii jest artykuł opisujący różne wersje Licencji Creative Commons (w skrócie CC). Istnieją cztery warunki udzielenia licencji:

i. Uznanie Autorstwa (ang. Attribution (BY)): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie dzieła i wszelkich jego pochodnych pod warunkiem umieszczenia informacji o twórcy. Używana jest również ikona

ii. Użycie Niekomercyjne (ang. Noncommercial (NC)): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie dzieła i wszelkich jego pochodnych tylko w celach niekomercyjnych.

iii. Bez Utworów Zależnych (ang. No Derivative Works (ND)): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie tylko dokładnych (dosłownych) kopii dzieła, niedozwolone jest jego zmienianie i tworzenie na jego bazie pochodnych.

iv. Na Tych Samych Warunkach (ang. Share Alike (SA)): zezwala się na kopiowanie, dystrybucję, wyświetlanie i użytkowanie pochodnych dzieł, pod warunkiem że będą one opublikowane na takiej samej licencji.

Można łatwo zauważyć, że warunek ii. jest niezgodny z licencją GFDL (zabrania użycia komercyjnego). Taka sama sytuacja zachodzi z warunkiem iii., który zabrania wprowadzania jakichkolwiek modyfikacji do oryginału.

Jeśli jednak licencja Creative Commons jest użyta z warunkami i. i iv. czyli CC-BY-SA to taka konfiguracja jest zgodna z licencją GFDL. Co więcej, użycie licencji CC-BY-SA jest łatwiejsze w praktyce od GFDL, ponieważ nie ma konieczności dołączania pełnego tekstu licencji do każdej kopii materiału (wystarczy tylko np. link do pełnej wersji). Warunki użycia licencji CC-BY-SA są więc następujące (prosimy o porównanie z warunkami użycia licencji GFDL podanymi powyżej):

* każda kopia musi zawierać informacje o pierwszym autorze i o źródle
* jeśli oryginał został zmodyfikowany, 
  to kopia musi zawierać informacje również o autorze poprawek
* do każdej kopii musi zostać dołączony link do pełnego tekstu licencji CC 
  wyjaśniający na jakich warunkach kopie mogą być rozpowszechniane.

Dlatego właśnie licencja CC-BY-SA jest zalecana do wszelkich grafik na Wikipedii - tak wygląda kombinacja symboli CC-BY-SA używana do grafik:

Używa się również takiego ogólnego symbolu licencji CC:

Przykład zdjęcia Warszawy udostępnionego na licencji CC-BY-SA:

[edytuj] Domena publiczna (public domain)

Public domain (domena publiczna) jest to najbardziej "wolna" ze wszystkich form publikacji dzieła. Autor zrzeka się bowiem wszelkich praw i znosi wszelkie ograniczenia co do wykorzystania swojego dzieła. Pozostaje oczywiście prawo autorskie jako takie, które zgodnie z prawem przysługuje od momentu utworzenia dzieła, natomiast nie wnosi to żadnych ograniczeń co do jego wykorzystania. Nie ma żadnych wymagań odnośnie podawania nazwiska autora, źródła lub licencji.

Oczywiście takie wykorzystanie bez ograniczeń może zajść TYLKO w przypadku jeśli zachodzi 100% pewność, że dzieło JEST w domenie publicznej (public domain). Niektórzy twórcy udostępniają swoje dzieła (np. grafiki, zdjęcia) w taki sposób z własnej woli, ale niektóre dzieła muszą być udostępnione na wolnej licencji, z racji sposobu w jaki zostały stworzone. Dla przykładu, polskie akty normatywne lub ich urzędowe projekty oraz urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole nie mogą być zastrzeżone prawami autorskimi i niejako "z definicji" należą do domeny publicznej (zobacz grafikę godła Polski poniżej). Oczywiście w takim przypadku należy się jednak liczyć z innymi ograniczeniami co do użycia takiej grafiki - jeśli ktoś użyje jej w nielegalny sposób (np. znieważający polskie godło), to taka osoba może zostać pociągnięta do odpowiedzialności karnej.

[edytuj] Licencja Do użytku niekomercyjnego (Non-commercial)

Jak już wspomnieliśmy powyżej taka licencja jest niezgodna z licencją GFDL.

Na Wikipedii nie mogą się znaleźć żadne materiały 
ograniczające użycie komercyjne. 

[edytuj] Wszystkie prawa zastrzeżone (all rights reserved)

Taka forma jest również niezgodna z licencją GFDL. Na Wikipedii nie mogą się znaleźć żadne materiały podlegające pod licencję "wszelkie prawa zastrzeżone". Dotyczy to również takich materiałów, dla których autor/właściciel wyraża zgodę do użycia "tylko dla Wikipedii". Dlaczego? Ponieważ wszelkie materiały (tekstowe, graficzne i inne) umieszczone w Wikipedii mogą być z definicji kopiowane i używane poza nią, a to jest sprzeczne z udostępnieniem typu wszystkie prawa zastrzeżone.

[edytuj] Fair use

Ponieważ licencja "fair use" (z ang. dozwolony użytek) nie jest zgodna z GFDL, przyjęto zasadę, że na polskiej Wikipedii nie mogą się znaleźć żadne materiały podlegające pod "fair use".

Ogólnie "fair use" dopuszcza użycie materiałów zastrzeżonych w specjalnych przypadkach - więcej informacji znajduje się w artykule dozwolony użytek.

Zgodnie z prawem USA angielskojęzyczna Wikipedia zezwala na użycie materiałów fair use (np. scen z filmów - tutaj znajduje się przykład grafiki fair use).

Grafiki takie jednak nie mogą być używane poza USA, więc nie można ich umieszczać na polskiej Wikipedii.

[edytuj] Inne licencje

Istnieje wiele typów innych wolnych licencji, np. Free Art License. Główną zasadą używania takich materiałów na Wikipedii jest, że:

Wszelkie licencje "bardziej wolne" niż GFDL są dopuszczone do użytku na Wikipedii. 

Natomiast licencje mniej wolne, w szczególności ograniczające sposoby użytku, kopiowania lub modyfikowania dzieła są niedopuszczalne. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości najlepiej jest skontaktować się z innymi Wikipedystami (np. poprzez IRC lub listę dyskusyjną).

[edytuj] Teksty, grafiki, dźwięki, animacje, bazy danych...

Wszystkie licencje opisane powyżej dotyczą oczywiście nie tylko grafik, ale również każdego innego dzieła.. W szczególności należy tutaj wymienić: teksty, grafiki, dźwięki, animacje, bazy danych, oraz wszelkie inne dzieła, których charakter podlega prawom autorskim. Dlatego też:

Nie wolno kopiować ŻADNYCH materiałów z książek, 
stron internetowych, gazet, innych encyklopedii, itp.

(JEDYNYM wyjątkiem są teksty udostępnione na licencji zgodnej z GFDL.)

Dla przykładu - nie wolno skopiować listy haseł z encyklopedii PWN (nawet nie samych haseł, ale po prostu ich listy, np. spisu treści) - naruszałoby to bowiem ustawę o ochronie praw autorskich.

---

[edytuj] ******** Rozdział II - Struktury Wikipedii ********

[edytuj] Ludzie, ochotnicy, Wikipedyści

Wikipedyści są tak różni jak różni są ludzie. Każdy ma inny poziom wiedzy komputerowej i "zna się" na czymś innym. Dlatego właśnie Wikipedia rozwija się tak szybko w tak wielu kierunkach (na polskiej Wikipedii powstaje około 100 nowych artykułów dziennie). Każdy z Wikipedystów edytuje tyle ile może lub tyle ile chce. Jeśli ktoś jest ekspertem od historii - pracuje nad artykułami historycznymi, jeśli zna się na piłce nożnej - edytuje artykuły o polskich piłkarzach. Niektórzy rozwijają wyłącznie artykuły związane ze swoją rodzinną miejscowością lub wykonują zdjęcia, przekazując je do zamieszczenia na Wikipedii znajomemu Wikipedyście. Inni piszą emaile do właścicieli stron internetowych z prośbą o udostępnienie wartościowych tekstów lub zdjęć. Z kolei eksperci od komputerowego programowania pomagają w tworzeniu nowych narzędzi lub ulepszeń ułatwiających edytowanie.

Jak więc widać Wikipedię można edytować na bardzo wiele sposobów. Jest jednak jeden wspólny - każdy z nas edytuje tak jak umie i tak jak mu na to czas pozwala. Nowi Wikipedyści są mile witani, wszelki wkład merytoryczny jest podstawą rozbudowy Wikipedii i jej dalszego funkcjonowania. Dlatego też: śmiało edytuj.

Oczywiście początki są zawsze trudne, dlatego też nie bój się pytać - każdy z nas kiedyś zaczynał i był kompletnie zielony. Można poprosić o pomoc na swojej stronie dyskusji (o czym będzie poniżej, albo na stronie dyskusji innego użytkownika lub jeszcze lepiej na wikipediowym czacie, tzw. IRC-u (więcej o tym jak skorzystać z IRCa można przeczytać tutaj: Wikipedia:Kanał IRC).

[edytuj] Struktura społeczności Wikipedii

Wikipedystów można podzielić na następujące grupy:

[edytuj] Osoby niezarejestrowane (IP)

Każdy kto otworzy dowolny artykuł na Wikipedii może go edytować. Tak po prostu i natychmiast. Edycje takie rozpoznawane są po tym, że w historii edycji artykułu wyświetla się numer IP komputera. Kontakt z takimi osobami jest bardzo utrudniony, jeśli w ogóle możliwy. Dlatego też koniecznie należy się zalogować (czytaj poniżej). Każda edycja niezarejestrowanego użytkownika witana jest takim oto komunikatem:

Edytujesz stronę anonimowo - możesz się też zalogować! Twój adres IP zostanie zapisany w historii edycji strony. Jeżeli tego nie chcesz, zarejestruj się. Rejestracja pozwoli również uniknąć obowiązkowego podglądu. Ostrzeżenie: Wikipedię może edytować każdy i dziękujemy za każdą pomoc zgodną z zasadami. Ale jeśli masz zamiar zrobić sobie żart lub dokonać wandalizmu, nawet nie próbuj! Miesięcznie setki osób za takie rzeczy dostaje blokady dalszych edycji.

W skrócie:

Kontakt z osobami edytującymi spod numeru IP (niezarejestrowanymi) 
jest praktycznie niemożliwy oraz osoby takie nie mogą głosować.

Uprawnienia: Osoby niezalogowane mogą edytować większość stron. Niemniej jednak, edycja wielu stron "technicznych" (np. strona główna Wikipedii) lub też kontrowersyjnych (np. niektóre tematy związane z seksem) jest zablokowana dla niezarejestrowanych użytkowników, którzy również nie mogą przesyłać żadnych plików, brać udziału w głosowaniach, itp. W przypadku wandalizmów powtarzających się z danego numeru IP taki adres zostanie zablokowany i żadne edycje nie będą możliwe. Blokada może być nałożona od godziny do kilku lat.

[edytuj] Wikipedyści

Aby zostać "pełnoprawnym" Wikipedystą należy się zarejestrować. Po wybraniu pseudonimu, tzw. loginu lub nicka (czyt. nika) oraz hasła można się zalogować do Wikipedii. Pozwala to na kontakt z innymi użytkownikami, a dodatkowo każda dokonana zmiana automatycznie podpisywana jest pseudonimem użytkownika. Pomaga to znacznie we współpracy z innymi użytkownikami, jak również ma inne zalety, o czym za chwilę.

W skrócie:

Zarejestrowani użytkownicy mają dostęp do pełnego udziału w pracach nad Wikipedią.

Uprawnienia: Istnieją strony, które są zablokowane również dla Wikipedystów - są to głównie strony technicznie bardzo ważne dla poprawnego działania Wikipedii (np. strona główna).

[edytuj] Boty

Nazwa "bot" wywodzi się od słowa "robot". Jest to oddzielne konto, które może założyć zarejestrowany Wikipedysta (nie mylić z pacynką opisaną poniżej!). Nazwa konta powinna wskazywać że jest to konto bota. Dla przykładu, użytkownik Zureks użyłby konta ZureksBot dla swojego bota.

	Ten użytkownik jest botem na polskiej Wikipedii.

Na koncie bota uruchamiany jest specjalny program, który w sposób automatyczny lub półautomatyczny (pod nadzorem użytkownika) może edytować Wikipedię. Na przykład, jeśli jest sobie baza danych wszystkich wsi w Polsce, to zamiast ręcznie wklepywać informację o każdej wiosce, można to zrobić z pomocą bota, który przeedytuje wiele tysięcy artykułów, odpowiednio je sformatuje, doda kategorie, itd.

Podobnie wygląda sprawa automatycznego wyszukiwania błędów ortograficznych (np. cherbata) lub interpunkcyjnych (przecinek przed "że"), itd.

Boty są więc używane tam, gdzie zachodzi konieczność wykonania stosunkowo prostej, aczkolwiek żmudnej i powtarzalnej edycji.

Boty mogą być używane TYLKO przez 
bardzo doświadczonych Wikipedystów 
i tylko po przyznaniu kontu bota 
odpowiedniej "flagi" bota.

Obecnie istnieje całkiem sporo botów i nie należy tworzyć nowych. Jeśli zachodzi potrzeba wprowadzenia jakichś żmudnych zmian na Wikipedii to wystarczy w tym celu wypełnić odpowiednie zgłoszenie w Zadaniach dla botów.

Więcej o botach można przeczytać tutaj: Wikipedia:Boty.

[edytuj] Pacynki

Pacynka to dodatkowe konto użytkownika, którego ktoś może używać np. do dyskusji albo edycji w innej dziedzinie. Generalnie nie należy tworzyć kilku kont. Jeśli zostanie wykryte, że jedna osoba używa kilku kont (co jest bardzo łatwe po numerze IP komputera z jakiego dokonywane są edycje) np. aby głosować kilkukrotnie w tym samym głosowaniu, to wszystkie takie konta mogą być natychmiastowo zablokowane, a same wielokrotne głosy są oczywiście nieważne.

Nie twórz pacynek!

Czytelniku - podczas rejestracji zapisz sobie gdzieś swoje dane abyś nie zapomniał hasła i mógł się ponownie zalogować!

Pacynki jako tako są dozwolone, np. jeśli zaawansowany Wikipedysta chce stworzyć swojego bota (o czym poniżej), ale generalnie jeśli nie ma potrzeby używania więcej niż jednego konta to po prostu należy unikać tworzenia niepotrzebnych kont.

[edytuj] Administratorzy

Są to "zaufani" Wikipedyści, którzy mają dodatkowe możliwości, jak np. usuwanie stron - "zwykli" Wikipedyści mogą tylko tworzyć strony. Administratorzy mają również prawo do blokowania edycji danych użytkowników (IP lub zarejestrowanych) jeśli okaże się że wprowadzają oni głupie wpisy, wulgaryzmy lub celowo usuwają istotne fragmenty tekstu lub grafiki. Blokada może potrwać od kilku godzin do kilku lat w zależności od rozmiaru "przestępstwa".

Jeśli natomiast chodzi o uprawnienia związane z samą edycją treści lub zawartością informacji ("merytorycznością") danego artykułu to Administratorzy mają takie same prawa jak inni Wikipedyści. Jeśli przeprowadzane jest głosowanie nad jakimś zagadnieniem (np. usunięciem artykułu) to wszystkie głosy są traktowane na równi (niezarejestrowani użytkownicy nie mogą głosować).

Sama nazwa "administrator" nie oddaje w pełni charakteru takich użytkowników. Różnica pomiędzy zwykłymi użytkownikami a administratorami jest taka, że ci ostatni są wyposażeni w kilka dodatkowych przycisków pozwalających na specjalne operacje:

Administratorzy mają prawo między innymi do:
* Usuwania stron
* Szybkiego cofania ostatniej edycji innego użytkownika
* Blokowania edycji stron
* Blokowania szkodzących użytkowników

Administratorem może zostać każdy zarejestrowany użytkownik, który spełnia następujące warunki: powyżej 1000 edycji w przeciągu ostatnich 3 miesięcy, podanie adresu email w preferencjach użytkownika oraz pomyślne przejście głosowania w sprawie przyznania uprawnień administratora.

Generalnie administratorzy nie są zwierzchnikami zwykłych użytkowników. 

Więcej o administratorach można przeczytać tutaj Wikipedia:Administratorzy.

Wpis na stronie administratora:

Ten użytkownik jest jednym z administratorów polskiej Wikipedii (sprawdź) i jest gotów udzielić wszelkiej pomocy.

[edytuj] Biurokraci

Biurokrata to użytkownik Wikipedii mający możliwość nadawania uprawnień administratora i biurokraty innym użytkownikom lub też zmienianie loginu użytkownika. Nie ma on możliwości odbierania tych uprawnień – to leży w gestii stewardów (zobacz poniżej).

Biurokraci nie są też w żaden sposób zwierzchnikami administratorów.

Aby zostać biurokratą należy spełnić podobne warunki jak przy kandydowaniu na administratora.

Więcej o biurokratach można przeczytać tutaj Wikipedia:Biurokrata.

[edytuj] Stewardzi

Steward (czyt. stjułard) to osoba zaangażowana w projekty Fundacji Wikimedia posiadająca specjalne uprawnienia:

• nadawanie dowolnemu użytkownikowi uprawnień administratora w dowolnym projekcie Wikimedia
• nadawanie dowolnemu użytkownikowi uprawnień biurokraty w dowolnym projekcie Wikimedia
• nadawanie dowolnemu użytkownikowi uprawnień stewarda
• odbieranie dowolnemu użytkownikowi uprawnienia w dowolnym projekcie Wikimedia
• blokowanie baz danych nieaktywnych projektów
• możliwość sprawdzania adresu IP zalogowanych użytkowników za pomocą usługi CheckUser (zobacz poniżej)

Więcej o stewardach można przeczytać tutaj Wikipedia:Steward.

[edytuj] CheckUserzy

Użytkownicy z uprawnieniami CheckUser posiadają możliwość sprawdzania adresów IP zalogowanych użytkowników projektu, co ma im ułatwić wykrywanie wandali oraz nadużywania pacynek.

Więcej o CheckUserach można przeczytać tutaj Wikipedia:CheckUser.

[edytuj] Struktura stron Wikipedii

Wikipedia to nie tylko artykuły encyklopedyczne, chociaż stanowią one oczywiście główną jej zawartość. Na Wikipedii znajduje się kilka typów stron i artykułów, które na pierwszy rzut oka są niewidoczne dla zwykłego czytelnika, a które są niezbędne do poprawnego funkcjonowania Wikipedii i współpracy Wikipedystów. Bardzo ważnym jest, aby zapamiętać, że:

Każda strona na Wikipedii składa się z 4 części:
   a) zawartości głównej
   b) strony dyskusji
   c) historii zmian zawartości głównej
   d) historii zmian strony dyskusji

Dostęp do tych części znajduje się u góry każdej strony. Jak widać na obrazku poniżej, dostęp do treści głównej to zawsze pierwszy link od lewej, widoczny tutaj jako niebieski link artykuł. Bezpośrednio po prawej stronie linku artykuł znajduje się kolejny link dyskusja (pokazany tutaj jako czerwony link). Natomiast dostęp do historii zmian znajduje się pod linkiem historia i autorzy. Link ten wskazuje na historię tej części, która jest aktualnie wybrana - na przykład na obrazku poniżej "historia i autorzy" odnosi się do strony zawartości (bo ta jest wybrana). Kliknięcie w link "dyskusja" spowoduje, że "historia i autorzy" będzie się automatycznie odnosić do strony dyskusji (czyli po prostu do tej części, która jest aktualnie wyświetlana):

Wyjaśnijmy teraz pokrótce co znajduje się w tych wszystkich częściach:

[edytuj] Co to jest strona zawartości ?

Strona zawartości głównej zawiera tekst, który zazwyczaj interesuje czytelnika. Dla przykładu jeśli otworzona jest strona artykułu encyklopedycznego, to część artykuł zawiera po prostu treść artykułu encyklopedycznego, obrazki, itd.

Strony mogą być jednak różnego typu (encyklopedyczne, użytkownika, pomocy), co opiszemy poniżej.

[edytuj] Co to jest strona dyskusji ?

Strona dyskusji, jest to specjalna strona, na której można dyskutować kwestie sporne, przedstawione w samym artykule. Strony dyskusji mają zazwyczaj inny kolor tła, aby można je było łatwiej odróżnić od stron treści głównej.

Na przykład, różne źródła różnie podają rok urodzenia Mieszka I. Informacje takie można zgromadzić właśnie na stronie dyskusji artykułu (Dyskusja:Mieszko I#fff2ffny) i następnie wspólnie z innymi Wikipedystami zastanowić się jak te informacje wykorzystać w samym artykule.

Innym przykładem może być sytuacja, gdy znajdziemy jakiś błąd w artykule - można go wówczas zgłosić właśnie na stronie dyskusji danego artykułu (jak np. data urodzenia Mieszka I).

Opiszmy więc pokrótce najważniejsze rodzaje stron:

[edytuj] Artykuły encyklopedyczne

Są to główne strony Wikipedii zawierające teksty i rysunki artykułów encyklopedycznych. Tutaj właśnie umieszczany jest tekst, dokonywane są wszelkie merytoryczne edycje i wyświetlane obrazki ilustrujące dany temat.

Często mówi się o:

"przestrzeni głównej" nazw Wikipedii

Przestrzeń główna zawiera właśnie wszystkie artykuły encyklopedyczne i tylko ta "przestrzeń" jest przeszukiwana za pomocą wyszukiwarki wbudowanej na głównej stronie Wikipedii.

W artykułach NIE podpisujemy się.

Istnieje kilka "poziomów" jakości artykułów encyklopedycznych. Są to:

[edytuj] Zalążek (stub)

Zalążek (nazywany również z ang. stubem) jest to bardzo krótki artykuł, składający się tylko z kilku zdań i podający tylko podstawową definicję hasła. Dla przykładu spójrzmy na hasło: Wiroszybowiec

Jak widać na dole tego krótkiego hasła znajduje się taki to wpis:

---

To jest tylko zalążek artykułu związanego z lotnictwem. Jeśli potrafisz, rozbuduj go.

---

Zachęcający do dalszej edycji. W swej krótkiej postaci artykuł nadaje się do Wikipedii, ponieważ w wystarczającym stopniu wyjaśnia zagadnienie, niemniej jednak możliwa jest jego znaczna rozbudowa, do czego właśnie zachęcany jest Czytelnik.

W zależności od tematu artykułu informacja o zalążku może zawierać różne grafiki. Zalążek "uniwersalny" wygląda tak:

---

To jest tylko zalążek artykułu. Jeśli potrafisz, rozbuduj go.

---

Pełna lista zalążków "tematycznych" znajduje się tutaj: Wikiprojekt:Sortowanie stubów/Lista typów stubów

[edytuj] Artykuły krótsze niż zalążki (sub-zalążki)

Zdarzają się oczywiście artykuły krótsze niż opisany powyżej zalążek. Są one czasem nazywane sub-zalążkami lub sub-stubami. Są one kasowane, ponieważ nie znajduje się tam wystarczająca definicja hasła.

[edytuj] "Normalne" artykuły

"Normalnym" artykułem encyklopedycznym jest każdy artykuł większy od zalążka. Jeśli treść zalążka rozrośnie się wystarczająco, pojawi się jeden lub więcej obrazków, itd. to artykuł w końcu przestaje być zalążkiem i staje się "normalnym artykułem", co następuje po prostu po usunięciu wpisu {{Stub}} z jego zawartości (lub {{Lotnictwo stub}} jak by to miało miejsce w powyższym przykładzie o Wiroszybowcu).

[edytuj] Dobry artykuł

Dobry artykuł to taki, który spełnia wszystkie podstawowe zasady i zalecenia Wikipedii (o czym będzie w jednym z kolejnych rozdziałów). Artykuły takie są oznaczane odpowiednim znaczkiem, zazwyczaj umieszczonym w prawym górnym rogu artykułu:

Również wpis o tym, że artykuł został uznany za "dobry" jest dodany do jego strony dyskusji (o czym będzie za chwilę).

Jak można się domyślić, "dobry artykuł" jest lepszy od zwykłego artykułu, który tak naprawdę jest tylko dłuższy niż zalążek. Aby artykuł mógł zostać oznaczony jako "dobry" musi spełnić następujące wymagania:

1. TREŚĆ: powinien zawierać wystarczający opis najważniejszych zagadnień związanych z tematem
2. ZASADY: powinien przestrzegać zasad Wikipedii (przede wszystkim zasady neutralnego punktu widzenia, weryfikowalności i praw autorskich)
3. FORMA: powinien być napisany bez błędów językowych (ortograficznych, gramatycznych czy stylistycznych) i powinien być sformatowany według zaleceń formatowania haseł na Wikipedii.

Kandydatów na dobre artykuły można zgłaszać tutaj, a lista artykułów uznanych za dobre (obecnie około 200) znajduje się tutaj.

[edytuj] Artykuł na medal

Artykuł "na medal" to artykuł jeszcze lepszy niż dobry. Artykuł na medal musi w sposób wyczerpujący opisywać dany temat, zawierać odpowiednią liczbę obrazków, być poparty wieloma odniesieniami do literatury, itd. Artykuły takie są oznaczane następującą odznaką:

Na polskiej Wikipedii takich artykułów obecnie jest około 350 czyli bardzo niewiele jeśli porównać do całkowitej liczby artykułów pół miliona. Niemniej jednak, artykuły takie są ciągle tworzone (lub już istniejące artykuły rozbudowywane) - do czego zachęcamy również Ciebie Czytelniku!

Kandydaturę artykułu na medal można zgłosić tutaj: Wikipedia:Propozycje do Artykułów na medal a pełna lista "medalowych" znajduje się tutaj: Wikipedia:Artykuły na medal.

[edytuj] Dyskusje artykułów encyklopedycznych

Strony dyskusji artykułów pozwalają na przechowywanie dodatkowych informacji, zgłaszanie błędów, dyskutowanie faktów przedstawionych na stronie głównej artykułu itd.

Na stronach dyskusji PODPISUJEMY się.

Jeśli jesteśmy zalogowani to podpis należy wstawiać na końcu naszej edycji przez użycie 4 znaków tyldy, czyli: ~~~~ (opiszemy to jeszcze poniżej).

[edytuj] Historia i autorzy

Link do części historia i autorzy znajduje się tutaj (należy oczywiście najpierw wybrać albo "artykuł" albo "dyskusja"):

A tak wygląda zawartość tej części:

Strona ta pozwala na bardzo szybkie sprawdzenie jakie zmiany zostały wprowadzone przez kogo i kiedy. Każda, nawet najmniejsza zmiana jest rejestrowana (np. usunięcie przecinka). Co więcej, zapisywane są również WSZYSTKIE wcześniejsze wersje pliku. Dlatego też można ZAWSZE wrócić do jednej z wcześniejszych wersji - nawet po całkowitym wykasowaniu zawartości. Z tego względu można bezpiecznie śmiało edytować dowolną stronę, bez obawy, że coś zepsujemy.

Część "historia i autorzy" ma jeszcze jedną ogromną zaletę - pozwala na bardzo szybkie odnalezienie osoby bezmyślnie (lub umyślnie) niszczącej artykuły i zablokowanie takiego szkodnika.

[edytuj] Strony pomocy

Tekst, który teraz czytasz drogi Czytelniku to nie jest oczywiście artykuł encyklopedyczny. To jest strona pomocy dla Wikipedystów. Wszystkie strony pomocy umieszczone są w tzw.

"przestrzeni" stron pomocy

Oznacza to, że artykuły takie są umieszczone w odpowiednich kategoriach i ich nazwa zawsze rozpoczyna się od słowa "Pomoc". Jak widać strony pomocy mogą zawierać tekst i rysunki tak samo jak jest to w przypadku artykułów encyklopedycznych.

Jak łatwo zauważyć, link "artykuł" na górze strony zmienił swoją nazwę na pomoc.

Do wszystkich stron pomocy można dotrzeć poprzez system pomocy dostępny poprzez link Pomoc po lewej stronie ekranu (pod logo Wikipedii a nad wyszukiwarką), lub też poprzez ten oto link: Pomoc:Spis treści

Oczywiście strony pomocy również mają swój własny link historia i autorzy.

[edytuj] Dyskusje stron pomocy

Dyskusja stron pomocy - służy podobnym celom jak dyskusja artykułu. Można tam po prostu dodawać wszelkie informacje, które wiążą się z treścią samej strony pomocy, ale niekoniecznie nadają się jeszcze do użycia. Można tam również zgłaszać wszelkie błędy dostrzeżone na danej powiązanej stronie pomocy.

Oczywiście strony dyskusji pomocy również mają swój własny link historia i autorzy.

[edytuj] Strony użytkowników

Na swojej stronie użytkownika można podać garść informacji o sobie. Praktykuje się tzw. "userboksy" zawierające listę "specjalizacji" danego Wikipedysty, np:

pl	Polski jest językiem ojczystym tego użytkownika.

en-4	This user speaks English at a near-native level.

chem	Ten użytkownik posiada znajomość terminologii stosowanej w chemii.

Oczywiście dobrze jest tam podać swój login na Wikipedii, swoje pełne imię i nazwisko, wiek, wykształcenie, adres email, itp. - słowem wszystkie informacje, które mogą pomóc innym Wikipedystom w zrozumieniu "z kim mają do czynienia" :-)

Strona użytkownika nie jest jednak prywatną stroną internetową - nie należy tam umieszczać żadnych informacji nie związanych z Wikipedią, a już na pewno nie wolno wklejać żadnych materiałów niezgodnych z wolną licencją GFDL. W przeciwnym wypadku może się to skończyć nawet zablokowaniem konta.

Użytkownik który edytował stronę pokazaną poniżej nie posiada ani swojej strony użytkownika - pojawił się bowiem czerwony link do ZureksBot. Wystarczy kliknąć w ten link i postępować zgodnie z podanymi tam instrukcjami aby taką stronę utworzyć. Jeśli taka strona już istnieje, to po jej otwarciu link "artykuł" zmienia się na wikipedysta.

Na stronie użytkownika również jest link "historia i autorzy".

Nie należy niepotrzebnie edytować stron innych Wikipedystów.

[edytuj] Dyskusje stron użytkowników

Dyskusje stron użytkowników używane są do komunikacji z innymi użytkownikami. Jeśli np. dodaliśmy jedno zdanie do jakiegoś artykułu, a ktoś inny to zdanie usunął to możemy wejść na stronę dyskusji tego użytkownika (link do tej strony można znaleźć m.in. poprzez "historia i autorzy") i poprzez kliknięcie w znak "+" na górze strony dyskusji użytkownika dodać nowy wątek w jego dyskusji z zapytaniem dlaczego nasze zdanie zostało usunięte.

Na stronach dyskusji PODPISUJEMY SIĘ ~~~~

Szerzej o komunikacji z innymi użytkownikami opiszemy w jednym z kolejnych rozdziałów.

[edytuj] Kategorie

Kategorie są to specjalne strony, które właśnie "kategoryzują" - grupują odpowiednie strony tematycznie. Stron kategorii zazwyczaj się nie edytuje. Jeśli taka strona jest utworzona, to automatycznie grupuje ona skróty do wszystkich tematycznych stron, które się do niej odwołują. Dla przykładu prosimy otworzyć ten link: Kategoria:Produkty pszczele. Więcej o kategoryzacji artykułów będzie opisane w następnym rozdziale.

Kategoria jest stroną techniczną i grupuje wszystkie strony powiązane z danym tematem. Kategorie zazwyczaj nie posiadają żadnych elementów graficznych. Potrafią automatycznie segregować wszystkie linki alfabetycznie i rozdzielać je na grupy względem liter alfabetu.

Każda kategoria ma swoją stronę "dyskusja" oraz "historia i autorzy".

[edytuj] Portale

Wiki-portal jest to po prostu "strona główna", zawierająca linki do najważniejszych artykułów w danym temacie. Jest ładnie zaprojektowana graficznie i ma zachęcać osoby albo do czytania stron powiązanych tematycznie, lub też do pomocy w rozbudowywaniu takich artykułów. Linki do większości portali znajdują się na stronie głównej Wikipedii. Portal sam w sobie nie zawiera żadnych nowych treści i jego zadaniem jest tylko zgrupowanie tematycznie powiązanych informacji w jednym miejscu.

Z uwagi na fakt, że istnieje obecnie całkiem sporo portali, to powstał:

Portal grupujący wszystkie portale: Portal:Portale.

Oto przykładowy portal Portal:Geografia.

Każdy portal ma swoją stronę "dyskusja" oraz "historia i autorzy".

[edytuj] Projekty (Wikiprojekty)

Projekty są to strony "robocze" skupiające Wikipedystów pracujących nad danym problemem.

Jeśli kilka osób chce uporządkować już istniejące artykuły encyklopedyczne na jakiś dany temat, to strona Wikiprojektu pomaga skoordynować działania i ustalić co jeszcze pozostało do zrobienia. Jako przykładu użyjmy tutaj Wikiprojekt:Rock progresywny, który definiuje swoje cele jako:

Głównym celem tego projektu jest koordynacja działań 
Wikipedystów zainteresowanych rockiem progresywnym 
w celu podniesienia jakości merytorycznej, ujednolicenia 
oraz powiększenia ilości haseł z nim związanych:
    * biografie grup, muzyków oraz współpracujących 
      z nimi artystów (w miarę możliwości aktualizowane 
      na bieżąco)
    * albumy, single, utwory progresywne
    * opisy podgatunków muzycznych

Lista wszystkich Wikiprojektów jest dostępna tutaj: Kategoria:Wikiprojekty

Każda strona Wikiprojektu ma również swoją stronę "dyskusja" oraz "historia i autorzy".

[edytuj] Inne strony

Oto lista różnych "przestrzeni nazw" używanych na Wikipedii:

• Artykuły encyklopedyczne (tzw. przestrzeń główna)
• Dyskusja artykułów
• Wikipedysta
• Dyskusja wikipedysty (strony kontaktu)
• Pomoc (+ dyskusja)
• Wikipedia (+ dyskusja) (rodzaj pomocy)
• MediaWiki (+ dyskusja)
• Grafika (+ dyskusja)
• Szablon (+ dyskusja)
• Kategoria (+ dyskusja)
• Portal (+ dyskusja)
• Wikiprojekt (+ dyskusja)

Strony te można przeszukiwać używając tego linku

[edytuj] Strony specjalne

Istnieją również strony specjalne, których nie można edytować, więc nie mają swoich stron "dyskusji" ani "historia i autorzy". Są to strony specjalne, które są generowane automatycznie przez mechanizmy Wikipedii.

Przykładami są tutaj np. strony: Specjalna:Ostatnie zmiany (link dostępny również w menu po lewej stronie), Specjalna:Nowe strony lub Specjalna:Szukaj.

---

[edytuj] ******** Rozdział III - Jak edytować? ********

W tym miejscu najlepiej jest otworzyć OSOBNE okno z Wikipedią tak, 
aby ten tekst pozostał otwarty, a dalsze czynności przeprowadzać
na osobnej stronie internetowej - pozwoli to na bieżące czytanie 
opisu i podążanie za instrukcjami krok po kroku.

[edytuj] Oprogramowanie

Wikipedia tworzona jest na bazie specjalnych stron internetowych oprogramowania Wiki używających oprogramowania MediaWiki, które pozwala na natychmiastową edycję i publikację zmian. Nazwa Wiki pochodzi od hawajskiego zwrotu "wiki wiki", oznaczającego "bardzo szybko". Istotnie - zarówno edycja jak i publikacja zmian jest wręcz dziecinnie prosta. W szczególności jeśli porównać ją do dowolnej innej strony internetowej, która wymaga żmudnego tworzenia (edycji), potem umieszczenia na serwerze (publikacji), zazwyczaj z użyciem skomplikowanych języków programowania (HTML, XHTML, Flash) i komunikacji z serwerem (np. poprzez FTP).

W języku (kodzie) Wiki składnia ograniczona jest do minimum i jej podstawy są o wiele prostsze - można je opanować w kilka minut. Wszystkie strony i pliki umieszczone są gdzieś na serwerach i jest do nich dostęp bezpośrednio poprzez przeglądarkę internetową. Pozwala to więc na pracę nad tymi samymi materiałami jednocześnie przez wiele osób (Wikipedystów) z dowolnego miejsca na świecie, co jest oczywistą zaletą.

Z drugiej strony - jeśli wszyscy mogą edytować, to kto to wszystko kontroluje? Potrzebne są przecież jakieś ograniczenia, żeby ktoś nie wykasował wszystkiego?! Owszem - takie zabezpieczenia są (o czym za chwilę). Jednak podstawą jest tutaj zupełnie coś innego - polecamy zatem lekturę bardzo krótkiej, ale zarazem bardzo pouczającej przypowieści o nożu do steków.

[edytuj] Rejestracja i logowanie

Przed rozpoczęciem jakichkolwiek edycji najlepiej jest się zarejestrować i zalogować.

Rejestracja zajmuje naprawdę tylko kilka chwil.

Dla niezarejestrowanego i niezalogowanego użytkownika ekran Wikipedii wygląda podobnie to tego przedstawionego na obrazku poniżej.

W prawym górnym rogu dowolnej strony znajduje się niebieski link Logowanie / rejestracja (zobacz zielony kursor na obrazku poniżej):

Należy kliknąć w ten link aby rozpocząć proces rejestracji. Otworzy się nowa strona zatytułowana Logowanie / rejestracja (zobacz obrazek poniżej), gdzie znajduje się link Zarejestruj się, w który należy kliknąć.

Spowoduje to otwarcie kolejnej strony Załóż nowe konto (obrazek poniżej). Należy tutaj wypełnić kolejno wszystkie pola, rozpoczynając od przepisania tekstu z "rozmazanego" napisu, który będzie inny przy każdym otwarciu tej strony.

W następnym polu należy wpisać swój pseudonim/login/nick.

Uwaga: należy wybrać login, który 
składa się ze słowa (np. Tomek121)
a nie przypadkowego ciągu znaków (np. $#%@^).
Jeśli login będzie obraźliwy/wulgarny (np. SpadajPajacu)
to konto zostanie zablokowane.

Nazwa nie może więc być:

• niezgodna z prawem (np. rasistowska)
• prowokacyjna lub budząca zastrzeżenia
• wulgarna
• nazwą zbytnio przypominającą innego użytkownika
• adresem strony internetowej
• nie może zawierać żadnych treści reklamowych

Więcej na ten temat można przeczytać tutaj: Wikipedia:Nazwa użytkownika.

W obydwu polach poniżej samo hasło, następnie swój adres email, zaznaczyć opcję "Zapamiętaj hasło" i kliknąć w Załóż nowe konto:

Jeśli podany login jest już zajęty przez innego użytkownika, to należy wybrać inną nazwę i powtórzyć proces opisany powyżej.

Koniecznie zapisz sobie gdzieś swój login i hasło.

Dlaczego? Ponieważ będzie Ci ono potrzebne przy każdym następnym logowaniu. Nie należy się rejestrować więcej niż jeden raz - prowadzi to bowiem do powstawania Pacynek, które generalnie są niedozwolone na Wikipedii (i wszystkich podobnych projektach).

Po zakończeniu rejestracji można już się zalogować. Jeśli system nie zaloguje Cię automatycznie, to:

Kliknij w link w prawym górnym rogu: Logowanie/rejestracja. 
Tak będziesz mógł się zalogować przy każdej następnej wizycie. 

Wystarczy wtedy tylko podać login i hasło i kliknąć Zaloguj się. (Opcja Zapamiętaj hasło pozwala na automatyczne logowanie przy następnym otwarciu stron Wikipedii.)

Udało się! System poinformował nas o udanym logowaniu. Możemy wrócić do ostatniej strony (w tym wypadku do Strony głównej) przez kliknięcie na wskazany link.

[edytuj] Wyszukiwanie hasła

Przed rozpoczęciem edycji hasła musimy wiedzieć, czy dane hasło już istnieje. W tym celu możemy użyć wyszukiwarki, która znajduje się na każdej stronie Wikipedii po lewej stronie ekranu, tak jak to pokazano poniżej (zielony kursor).

Obecnie wyszukiwarka zawiera 2 przyciski: Przejdź i Szukaj. Różnią się one w działaniu w następujący sposób:

[edytuj] Przycisk "Przejdź"

Po wpisaniu nazwy danego hasła, np. w tym przypadku Frytkownica i wciśnięciu przycisku Przejdź system wyszukuje odpowiedni artykuł i jeśli istnieje hasło o identycznej nazwie jak ta wpisana w wyszukiwarce, to strona tego hasło zostanie automatycznie otworzona.

[edytuj] Przycisk "Szukaj"

Natomiast po wciśnięciu przycisku Szukaj system wyszuka listę haseł zawierających dane słowo. Można wówczas wybrać hasło, w którym występuje interesujące nas słowo i otworzyć odpowiedni link.

[edytuj] Edycja

Nareszcie doszliśmy do sedna sprawy, czyli do edycji artykułów na Wikipedii. A więc - zaczynamy!!!

[edytuj] Zanim zaczniemy edycję

Jeśli u góry jakiejkolwiek strony Wikipedii wyświetla się coś podobnego to tego:

to znaczy, że nie jesteśmy zalogowani.

Przed wszelkimi edycjami należy się zalogować. 

tak jak jest to opisane w jednym z powyższych punktów. Po zalogowaniu góra strony zmieni się na coś takiego:

i można już przystąpić do edycji.

[edytuj] Zaczynamy edytować tekst

Otwórzmy jeszcze raz hasło Frytkownica.

Na górze każdej strony Wikipedii znajduje się przycisk Edytuj - należy w niego kliknąć.

Uwaga dla Czytelnika - w momencie gdy czytasz ten tekst, opisany tutaj błąd pokazany na poniższym obrazku został już poprawiony, więc nie pojawi się on, gdy pierwszy raz otworzysz stronę o frytkownicy. Prosimy jednak o spróbowanie powrócenia do poprzedniej wersji, zmiany czegokolwiek tak, aby móc się zapoznać z prezentowanymi tutaj krokami.

Po kliknięciu na ten niebieski link otworzy się okno edycji. Jak pokazuje nasza magiczna zielona dłoń znajduje się tam błąd odmiany, który poprawimy z

... ramienia tworzącego [[dźwignia|dźwignię]] i umożliwiającą ... 

na

... ramienia tworzącego [[dźwignia|dźwignię]] i umożliwiającego ... 

Na początek należy się nie przejmować tymi dziwnymi kwadratowymi nawiasami [ ] w tekście, np.:

 ... [[dźwignia|dźwignię]] ... 

- o tym napiszemy za chwilę.

Musimy po prostu zmienić słowo "umożliwiającą" na "umożliwiającego" - na tym etapie prosimy nie klikać w żaden przycisk czy link na ekranie.

[edytuj] Przycisk "Pokaż podgląd"

W ten sposób wprowadziliśmy zmiany do tekstu.

Przed zapisaniem jakichkolwiek zmian należy skorzystać z przycisku "Pokaż podgląd".

Kliknijmy więc w przycisk "Pokaż podgląd" na dole strony:

Na górze strony pojawia się napis, który informuje nas dokładnie co się dzieje z edytowaną stroną:

---

Podgląd

---

To jest tylko podgląd - artykuł nie został jeszcze zapisany!

---

Oczywiście zmiany przez nas wprowadzone są widoczne w podglądzie:

Jeśli popełniliśmy błąd, to należy znów użyć pola edycji (widocznego na powyższym obrazku), poprawić dany błąd i znów wcisnąć przycisk "Pokaż pogląd". Proces ten można powtarzać wielokrotnie, dopóki nie osiągniemy ostatecznej, zadowalającej wersji.

[edytuj] W ARTYKUŁACH NIE PODPISUJEMY SIĘ

Jeśli nasza edycja została wykonana w treści artykułu (a nie gdzieś na stronie dyskusji - o czym będzie za chwilę) to nie podpisujemy swoich edycji, ani swoim imieniem, nazwiskiem ani nawet loginem. Jak łatwo zauważyć, w ŻADNYM artykule encyklopedycznym nie umieszcza się danych o jego autorach. (Informacje o tym kto wykonał daną edycję znajdują się jednak w historii artykułu - o czym napiszemy poniżej.)

W artykułach nie podpisujemy się.

[edytuj] Przycisk "Zapisz"

Kiedy jesteśmy usatysfakcjonowani wszystkimi wprowadzonymi przez nas zmianami możemy w końcu zapisać plik. Należy wtedy:

Wypełnić pole opisu zmian.

Pole to informuje innych Wikipedystów o charakterze dokonanych zmian i jest bardzo użyteczne dla kontrolowania, czy ktoś nie próbował zwandalizować artykułu. W naszym przypadku poprawiliśmy błąd językowy, więc dwa słowa "poprawa błędu" są w zupełności wystarczające. następnie możemy :

Kliknąć w przycisk "Zapisz".

Jak widać artykuł wrócił do swojego normalnego wyglądu i

wprowadzona przez nas zmiana jest od razu widoczna! 

[edytuj] Przycisk "Podgląd zmian"

Trzeci przycisk "Podgląd zmian" znajdujący się poniżej pola edycyjnego służy do specjalnych celów i podczas normalnej edycji używa się go bardo rzadko. Dlatego też nie ma potrzeby się nim przejmować.

[edytuj]