Tytuły szlacheckie

Tytuł przyznawany przez władcę danego państwa, łączył się z nadaniem ziemi lub przywilejów dla obdarowanego na zasadzie dziedziczenia (primogenituralnie, secundogenituralnie lub dla wszystkich potomków), lub bez prawa dziedziczenia (szlachectwo osobiste), jako wyraz wdzięczności za działalność na rzecz państwa lub samego panującego. Europejskie tytuły szlacheckie:

książę - w wielu krajach polskiemu księciu odpowiada kilka różnych godności.
diuk
markiz - margrabia
hrabia - earl, Graf, count i.in.
wicehrabia- viscount, visconte
baron, Freiherr
baronet - tylko w Wielkiej Brytanii
banneret - w Wielkiej Brytanii i Francji
kawaler - (chevalier), Ritter, Knight,
szlachta nieutytułowana - equites, Edelleute, Edle, Gentry
szlachta zagrodowa - yeomenry, bojarzy putni.

Podział ten jest znacznym uproszczeniem, zwłaszcza, że wartość różnych tytułów w różnych państwach jest różnie oceniana. Earl zasadniczo odpowiada kontynentalnemu hrabiemu, ale pod względem pozycji jest bliższy tytułowi księcia. Wiele tytułów ma dodatkowe gradacje - tytuł hrabiowski w Niemczech (niem. - Graf) może być bliski randze panującego księcia - Landgraf, tzw. Mediatisierte Graf, przewyższać nawet - Markgraf lub odpowiadać tytułowi hrabiowskiemu - Reichsgraf, Graf. Bardzo wiele rang ma tytuł księcia. Począwszy od książąt krwi królewskiej, książąt krwi, wielkich książąt, książąt panujących, książąt elektorów, kniaziów itp. Z czasem, nadania jednego kraju były zatwierdzane przez władców innych krajów jako wyrażenie wdzięczności za wykazane zasługi.

Gdy w Niemczech w 1919 r. zniesiono tytuły arystokratyczne, stały się one częścią nazwiska rodowego (w Austrii znikły zupełnie) i tak zamiast "Freiherr Werner von Braun" stosuje się "Werner Freiherr von Braun" (Werner baron von Braun) czy też zamiast "Graf Anton von Magnis" pisze się "Anton Graf von Magnis" (Antoni hrabia Magnis). Również w Polsce konstytucja marcowa w 1921 zniosła tytuły arystokratyczne. W Polsce szyk "imię-tytuł-nazwisko" był zwyczajem jeszcze przedrozbiorowym, jednak ograniczonym do ceremonialnych uroczystości i podpisów itp. Wskutek snobizmu czy też mody konstrukcję tę zaczęto naśladować i stosować szerzej także w języku polskim; stąd czasem zamiast mówić "hrabia Wojciech Dzieduszycki" używa się dość pretensjonalnej w codziennych sytuacjach lub w zwykłym tekście formy "Wojciech hr. Dzieduszycki" czy też "Adam Karol książę Czartoryski".

[edytuj] Tabela porównawcza tytułów szlacheckich

Tabelka przedstawia próbę porównania tytułów szlacheckich w kilku krajach. Pominięte kraje mają systematykę tytułów podobną bądź do francuskiej bądź niemieckiej. Tytuły brytyjskie zostały przedstawione jako swoją specyfikę, nie zawsze znajdującą odpowiedniki na kontynencie. Ze względu na zakaz posiadania tytułów arystokratycznych w dawnej Polsce nie wykształcił się u nas dokładnie zhierarchizowany system tytułów. Nadania tytułów przez polskich królów były rzadkie i bezprawne, stąd nie powstały odrębne, polskie wzory koron rangowych. Tytuły nadawane przez obcych monarchów były ozdabiane odpowiednimi, obcymi koronami. Podane przykłady koron w kolumnie Polska ma więc charakter przybliżony, wiele z tytułów w ogóle w Polsce nie występowało, i podane są po prostu tylko tłumaczenia. Szczególnie mało zhierarchizowana była w Polsce godność księcia - którym to tytułem określano zarówno rodzinę panującego, magnatów mających obce tytuły książęce i często niezamożnych kniaziów litewsko-ruskich i tatarskich. Niektóre tytuły zostały umieszczone jako równorzędne, ze względu na podobne usytuowanie w hierarchii godności szlacheckich, nie znaczy to, że są ściśle biorąc odpowiednikami. Np. szlachcic zagrodowy, valvasseur czy yeoman, tym tylko są do siebie podobne, iż zajmują najniższe szczeble w hierarchii i np. autorzy angielscy w ogóle nie uważają yeomanów za dziedziczną szlachtę, którą w istocie nie są. Kolumnę z łacińskimi tłumaczeniami tytułów dano ze względu na powszechność tego języka w dawnej Europie, jak i dlatego, że część narodowych nazw tytułów niego się wywodzi.

#	Polska	Francja	Niemcy	Wielka Brytania	Rosja	Łacina
1	Wielki książę	Grand Duc	Grossherzog	nie występuje	Великий князь	Magnus Dux
2	Książę elektor		Kurfürst	nie występuje	Курфюрст
3	Arcyksiążę	nie występuje	Erzherzog	nie występuje	Эрцгерцог	Archidux
4	Książę Krwi Królewskiej	Prince du Sang Royal	Prinz/ Erbprinz	Prince Royal	Князь императорской крови
5	Książę Krwi, kniaź	Prince du Sang	Prinz	Prince	Принц, Князь
6	Książę	Duc/Prince	Herzog	Duke	Князь	Dux
7	Komes Ziemski		Landgraf	nie występuje		comes principalis comes magnus comes terrae
8	Książę	Prince	Fürst	Prince	князь	Princeps
9	Margrabia	Marquis	Markgraf	Marquis/Margrave	nie występuje
10	Hrabia, Komes	Comte	Graf	Earl	Граф	Comes
11	Wicehrabia	Vicomte	nie występuje	Viscount	nie występuje	Vicecomes
12	Wójt (świecki protektor dóbr kościelnych na Zachodzie Europy)	Vidame	Vogt	nie występuje	nie występuje	vicedominus
13	Wolny Pan	Baron	Freiherr, Baron	Baron, Lord	Барон	Baronus, Liber Baro Liber Dominus
14	Baronet		nie występuje	Baronet	nie występuje	baronetus, baronus minor
15	Chorągiewny	Banneret	nie występuje	Banneret	nie występuje	Banneretus
16	rycerz, kawaler (nie objęci zasadą równości)	Chevalier	Ritter	Knight	nie występuje	Equitus, Eques
17	szlachcic (bez formalnego nadania/uznania)	Gentilhomme, Ecuyer	Edler	Gentleman,Esquire Armiger	дворянин	Nobilis, Generosus
18	szlachcic zagrodowy (bez formalnego nadania/uznania)	Valvassor		Yeoman	путный вояр	Nobilis, Miles

[edytuj] Literatura

Gert Oswald: Lexikon der Heraldik, Bibliographisches Institut, Leipzig, 1984, ISBN 3-411-02149-7
Hugo von Ströhl: Heraldischer Atlas, Stuttgart 1899
Henry Bedingfeld, Peter Gwynn-Jones: Heraldry, London 1993