Trzyliterowy akronim

TLA (ang. Three Letter Acronym/Abbreviation) jest trzyliterowym, pisanym wielkimi literami akronimem oznaczającym trzyliterowy akronim lub skrót. Wbrew nazwie, niewiele TLA to akronimy. Większość to tworzone w przeróżny sposób skróty zawierające fragmenty jednego, dwóch lub trzech słów.

Spis treści

[edytuj] Pochodzenie

TLA wywodzą się ze Stanów Zjednoczonych, gdzie stały się popularne dzięki Nowemu Ładowi, programowi reform wprowadzonemu przez Franklina D. Roosevelta (którego amerykanie często skracają FDR). Powstało wówczas wiele agencji i organizacji, które były nazywane z pomocą trzech liter alfabetu, np. CCC (Civilian Conservation Corps) czy NRA (National Recovery Administration).

Pierwsze udokumentowane użycie terminu TLA przypisuje się pracownikowi firmy IBM (kolejny trzyliterowy akronim!), Jeffowi Kelleyowi około 1985 roku.

[edytuj] Opis

Z użyciem wielkich liter da się utworzyć $263 = 17576$ różnych TLA, a większość z nich, wbrew pozorom, używa się już w tym czy innym kontekście. Jeśli dodatkowo dopuścić użycie jednej lub dwóch liczb (np. 4GL, Y2K), liczba możliwych akronimów wzrasta do 45656. W języku polskim, z uwagi na występowanie znaków diakrytycznych da się ich utworzyć jeszcze więcej.

Wiele TLA ma więcej niż jedno znaczenie. Przykładem może być samo TLA, które może w języku angielskim oznaczać Three-Letter Acronym albo Theater of Living Arts. Podobnie w języku polskim nie brak trzyliterowych akronimów o wielu znaczeniach, np. IPS oznacza Instytut Polityki Społecznej, Instytut Przemysłu Skórzanego oraz Instytut Psychologii Stosowanej. Istnieje także wiele TLA, które mają dwa lub więcej rozwinięcia o dokładnie tym samym znaczeniu, np LoL jako Lunch of Laugh, Laughing out Loud, czy Lot of Laugh.

[edytuj] Wymowa

Problem wymowy TLA w języku polskim jest dość złożony. Większość akronimów jest pochodzenia amerykańskiego lub angielskiego, zatem w niektórych przypadkach zachowała się wymowa oryginalna. Taki TLA odczytujemy wymawiając każdą literę z osobna w języku angielskim, jak np w IBM, ICQ, BBC, DVD czy MIT.

W języku polskim występuje jednak silna tendencja do spolszczania TLA w przypadkach, w których rezultat da się spolszczyć i brzmi dobrze, np. ABS, PHP, CPP. Po polsku wymawiamy także wszystkie rodzime TLA, jak np MSW, AWF czy BGŻ. Trzeba jednak wykazać pewną ostrożność, ponieważ używanie polskiej wymowy w niektórych przypadkach, szczególnie technicznych, może być odebrane jako ignorancja lub brak znajomości języka angielskiego. Przykładowo, LSD można odczytać równie dobrze po polsku, jak i po angielsku, natomiast odczytywać DVD po polsku zdecydowanie nie należy. Z drugiej strony, odczytywanie z angielska TLA, które przyjęły się już w języku polskim może być odebrane jako fanatyzm językowy (np. PGP).

Niektóre TLA wymawia się całościowo, jako słowa. W tym przypadku zazwyczaj wymowa polska i angielska są zbliżone i problem zanika, np. FAQ, IMO, FAT.

[edytuj] Przykłady

Motoryzacja: ABS, BMW, DMC, GTI, MAN
Finanse: BGŻ, PIN, PKO, PUK
Substancje chemiczne: DNA, PVC, PET, RNA, TCE

Narkotyki: ASA, PCP, GHB, LSD, THC, XTC

Firmy, przedsiębiorstwa:

Zagraniczne: AOL, BMW, IBM, MGM, TDK
Polskie: PKP, PKS, SKM, WKD, ZKM

Informatyka

Rozszerzenia plików: AVI, DEB, DLL, GIF, ODT, PDF, PNG, RPM
Sprzęt: CPU, CRT, FDD, FPU, HDD, LCD, PDA, RAM, ROM
Gry: FPS, MUD, NPC, PST, RPG, RTS, RTT
Oprogramowanie: GCC, GTK+, KDE, TLA
Języki programowania: ASM, CPP, CSS, JSP, PHP, SQL, TCL
Licencje: GPL, MPL
Protokoły: FTP, SSL, TCP, UDP
Wyrażenia: AFK, BBL, BBS, BRB, HWD, IMO, ILY, LOL
Komunikatory: ICQ, IRC, AIM

Ludzie: JFK (John Fitzgerald Kennedy), LBJ (Lyndon B. Johnson), FDR (Franklin Delano Roosevelt)
Matematyka: CDF, DVR, FFT, FLT, FOL, FTA, MOD, PDE, PDF, PID, QED, UFD
Wojskowość:

Polskie: WSI, WSA
Amerykańskie: SAS, APC, POW, MIA, UFO, WMD, IED

Organizacje:

Korporacje BBC, BHP, CBC, CNN, IBM, DEC, TDK, KLM
Education: CAG, USC,MIT, NYU, SNU, UCL
Rządowe:

amerykańskie: CIA, DOD, DOE, FBI, HUD, INS, IRS, NSA
brytyjskie: CPS, HRH, MI5, MI6, MOD, SIS

paramilitarne: ASU, ELN, ETA, IRA, NPA, PLO
Polityka: PPS, PSL, LPR, SLD
Sportowe: NFL, NBA, MLB, NHL, ICC, IOC, AFL, CBT,UCI
Stacje i sieci TV: ABC, CBS, CNN, HBO, MTV, NBC, PBS, TBX, TNT

Strefy czasowe: CET, GMT, PST, MST, CST, EST, UTC, DST

Wiele TLA pochodzi od różnego rodzaju kodów:

IATA (kody lotnisk): LAX, MSQ, SFO, DFW, NGO
ISO 4217 (waluty): PLN, EUR, USD
SIL codes (języki): ENG, FRN, SWD, BQT
IOC, ISO 3166-1 alpha-3 (kody krajów): FRA, GBR, GER, JPN, SCG, UAE, USA (see Lists of TLAs)