Transatlantycka Centrala Radiotelegraficzna

Transatlantycka Centrala Radionadawcza to pozostałości instalacji radiowej w Warszawie na styku dzielnic Bemowo i Bielany oraz w Grodzisku Mazowieckim.

Spis treści

[edytuj] Historia

Transatlantycka Centrala Radionadawcza w Boernerowie

Transatlantycka stacja radiotelegraficzna Bemowo, inż. Piotr Modrak, 1923 r.

1920 plany Ministerstwa Poczt i Telegrafów utworzenia ogólnopolskiej, państwowej sieci radiotelegraficznej z radiostacjami w: Grudziądzu, Krakowie, Poznaniu (zasięg europejski) i Warszawie (zasięg międzykontynentalny)
1922 początek budowy przez Towarzystwo Przemysłu Metalowego K. Rudzki i S-ka:
- Stacji Odbiorczej w Grodzisku Mazowieckim
- Stacji Nadawczej przy Forcie "Babice", na terenach między wsiami Babice Stare, Gać, Klaudyn i Wawrzyszew
1 października 1923 uruchomienie radiostacji
17 listopada 1923 uroczyste otwarcie z udziałem Prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego oraz Ministra Poczt i Telegrafów Jana Moszczyńskiego
1926 przejście z własnego zasilania na prąd z Elektrowni Okręgowej w Pruszkowie
1932 instalacja nowych lampowych nadajników produkcji Państwowych Zakładów Tele- i Radiotechnicznych
1933 organizacyjnie w składzie Urzędu Telekomunikacyjnego
1935 powstanie Urzędu Radiotelegraficznego Babice, od 1936 Urzędu Radiotelegraficznego Boernerowo
1938 instalacja 2 nadajników w koszarach Fortu "Babice", 2 nowe maszty antenowe, z fortu transmitowano audycje Polskiego Radia dla Polonii
8 września 1939 zawieszenie nadawania
16 września 1939 obsadzenie radiostacji przez 3. Batalion 26. Pułku Piechoty, uzbrojony w trzy działka przeciwpancerne, oraz 5. Bateria 54. Pułku Artylerii pod dowództwem mjr. Jacka Decowskiego
27 września 1939 zajęcie radiostacji przez oddział z niemieckiej 19. Dywizji Piechoty
1939-1945 radiostacja służy Niemcom do utrzymywania łączności z okrętami podwodnymi
jesień 1944 włączenie radiostacji do pasa umocnień Warszawy - instalacja na jednym z masztów opancerzonego stanowiska obserwacyjnego
16 stycznia 1945 wysadzenie przez Niemców masztów obu stacji
po 1945 uruchomienie w Grodzisku Mazowieckim Stacji Nadawczo-Odbiorczej, działającej do 1956

[edytuj] Dane techniczne

[edytuj] Stacja Nadawcza

Lokalizacja: Warszawa-Boernerowo, Fort "Babice" ("Radiowo"), prostopadle do obecnej ul. Radiowej
Powierzchnia terenu: pas długości 4 km i szerokości 0,5-1,2 km
Liczba masztów: 10
Rodzaj masztów: kratownicowe stalowe, nitowane
Wysokość masztów: 126,5 m
Nadajniki: 2 x 200 kW systemu Alexandersona (USA)
Producent: Radio Corporation of America
Zasilanie: własna elektrownia z silnikiem Diesla z generatorem 500 kW
Liczba anten: 2 nadawcze
Częstotliwość: 16,4 kHz i 14,29 kHz
Znaki wywoławcze: AXL i AXO

Obok masztów wzniesiono fundamenty na cewki i budki strażnicze z napisem 'Czuwaj' strzegące drogi idącej wzdłuż masztów. Pomiędzy masztem 5 i 6 ulokowano budynki stacji. Oprócz 2 anten niezależnych na masztach, pod ziemią rozpięte było dodatkowe uziemienie.

[edytuj] Stacja Odbiorcza

Lokalizacja: Grodzisk Mazowiecki, willa 'Czerwony Dwór', rejon obecnej ulicy Radiowej
Liczba masztów: 3
Rodzaj masztów: drewniane
Zasilanie: własna elektrownia z silnikiem Diesla z generatorem
Liczba anten: 1 odbiorcza

[edytuj] Stan obecny

Budynki Stacji Nadawczej zostały zniszczone, a urządzenia techniczne pocięte na złom i wywiezione. W lesie, na północny i południowy zachód od osiedla Boernerowo znajdują się zachowane fundamenty masztów, cewek, budki strażnicze i ruiny budynków technicznych. Ocalały też bloki mieszkalne dla personelu, przebudowane około 2000 r.

W Grodzisku zachował się jedynie budynek portierni oraz zadrzewienie wzdłuż granicy parceli.

[edytuj] Ciekawostki

Stacja Nadawcza w Babicach miała swój bliźniaczy, zachowany obecnie odpowiednik w Grimeton w Szwecji.

[edytuj] Bibliografia

Boguszewski Przemysław, "Centrala transatlantycka", [w:] „Spotkania z Zabytkami”, nr 4, Warszawa 2001, str. 31–33. ISSN 0137-222X.
Marcin Łada, Aneta Kołaczyńska: Zapomniana rocznica, Ponad 80 lat temu w Gminie Stare Babice uruchomiono jedną z największych radiostacji na świecie! "Gazeta Babicka" 11/2004.
artykuł w "Świecie Radio"