Tal

Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: inne znaczenia słowa "Tal".

Hg - Tl - Pb In Tl   Układ okresowy
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.*	Tal, Tl, 81
Własności metaliczne	metal grup głównych
Grupa, okres, blok	13 (IIIA), 6, p
Gęstość, twardość	11850 kg/m3, 1,2
Wygląd
Kolor	szary
Własności atomowe
Masa atomowa	204,3833 u
Promień atomowy (obl.)	190 (156) pm
Promień kowalencyjny	148 pm
Promień van der Waalsa	156 pm
Konfiguracja elektronowa	[Xe]4f145d106s²6p1
e- na poziom energetyczny	2, 8, 18, 32, 18, 3
Stopień utlenienia	3,1
Własności kwasowe tlenków	średnio zasadowe
Struktura krystaliczna	heksagonalna
Własności fizyczne
Stan skupienia	stały
Temperatura topnienia	577 K (304 °C)
Temperatura wrzenia	1746 K (1473°C)
Objętość molowa	17,22×10-6 m³/mol
Ciepło parowania	164,1 kJ/mol
Ciepło topnienia	4,142 kJ/mol
Ciśnienie pary nasyconej	5,33×10-6 Pa (577 K)
Prędkość dźwięku	818 m/s (293,15K)
Pozostałe dane
Elektroujemność	1,62 (Pauling) 1,44 (Allred)
Ciepło właściwe	129 J/(kg*K)
Przewodność właściwa	6,17×106 S/m
Przewodność cieplna	46,1 W/(m*K)
I Potencjał jonizacyjny	589,4 kJ/mol
II Potencjał jonizacyjny	1971 kJ/mol
III Potencjał jonizacyjny	2878 kJ/mol
IV Potencjał jonizacyjny	4900 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy*
izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 202Tl {syn.} 12,23 dni w.e.   202Hg 203Tl 29,524% stabilny izotop z 122 neutronami 204Tl {syn.} 3,78 lat w.e. 0,347 204Hg β- 0,764 204Pb 205Tl 70,476% stabilny izotop z 124 neutronami
Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej, użyte są jednostki SI i warunki normalne.
*Wyjaśnienie skrótów: l.a.=liczba atomowa wyst.=występowanie w przyrodzie, o.p.r.=okres połowicznego rozpadu, s.r.=sposób rozpadu, e.r.=energia rozpadu, p.r.=produkt rozpadu, w.e.=wychwyt elektronu

Tal (Tl, łac. thallium) - pierwiastek chemiczny, metal występujący w bloku p układu okresowego. Nazwa pochodzi od greckiego określenia oznaczającego zieloną gałązkę.

[edytuj] Charakterystyka

Jest miękkim, srebrzystym metalem, podobnym z wyglądu do ołowiu, jego powierzchnia szybko matowieje na powietrzu na skutek utleniania. Tal reaguje z rozcieńczonymi mocnymi kwasami nieorganicznymi (z wyjątkiem kwasu solnego), wypierając z nich wodór. W kontakcie z kwasem chlorowodorowym pokrywa się pasywną warstwą nierozpuszczalnego chlorku TlCl. Potencjał standardowy Tl⁺/Tl wynosi -0.34. Tal występuje w związkach na I i III stopniu utlenienia. Kationy Tl⁺ są bezbarwne, wodorotlenek talu (I) (TlOH) jest rozpuszczalną, mocną zasadą. Jony Tl³⁺ istnieją w roztworze tylko przy pH bliskim 0, w wyższym wytrąca się Tl(OH)₃, który nie ma właściwości amfoterycznych.

[edytuj] Toksyczność

Związki talu są silnie toksyczne. Sam tal w formie pyłu jest również silnie toksyczny, gdyż utlenia się w kontakcie z powietrzem. Do zatruć może dojść drogą pokarmową lub oddechową. Charakterystyczny objaw zatrucia to łysienie poprzedzone czernieniem mieszków włosowych. Ponadto zaburzenia trawienia, bóle newralgiczne, zmiany psychiczne, uszkodzenia układu sercowo-naczyniowego. Dawniej sole talu były częstym składnikiem trucizn przeciw gryzoniom. Ofiary zatrucia talem występują w jednej z powieści Agathy Christie. Antidotum dla zatruć związkami talu (III) jest błękit pruski, który tworzy trwałe, nieprzyswajalne związki kompleksowe z tym pierwiastkiem.

[edytuj] Występowanie

Tal występuje w skorupie ziemskiej w ilości 0,6 ppm.

Najważniejszymi minerałami talu są:

• lorandyt TlAsS₂
• huthinsonit (Pb,Tl)₂As₅S₉

[edytuj] Odkrycie

Został odkryty w 1861 r. przez Sir Williama Crookesa.

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Źródła drukowane

• Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko Chemia analityczna - 1 podstawy teoretyczne i analiza jakościowa (Wydawnictwo Naukowe PWN) Warszawa 2001 ISBN 83-01-13499-2

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Tal

p • d • e

Pierwiastki chemiczne

(Ac) aktyn · (Am) ameryk · (Sb) antymon · (Ar) argon · (As) arsen · (At) astat · (N) azot · (Ba) bar · (Bk) berkel · (Be) beryl · (Bi) bizmut · (Bh) bohr · (B) bor · (Br) brom · (Ce) cer · (Cs) cez · (Cl) chlor · (Cr) chrom · (Sn) cyna · (Zn) cynk · (Zr) cyrkon · (Ds) darmsztadt · (Db) dubn · (Dy) dysproz · (Es) einstein · (Er) erb · (Eu) europ · (Fm) ferm · (F) fluor · (P) fosfor · (Fr) frans · (Gd) gadolin · (Ga) gal · (Ge) german · (Al) glin · (Hf) hafn · (Hs) has · (He) hel · (Ho) holm · (In) ind · (Ir) iryd · (Yb) iterb · (Y) itr · (I) jod · (Cd) kadm · (Cf) kaliforn · (Cm) kiur · (Co) kobalt · (Kr) krypton · (Si) krzem · (Xe) ksenon · (La) lantan · (Li) lit · (Lr) lorens · (Lu) lutet · (Mg) magnez · (Mn) mangan · (Mt) meitner · (Md) mendelew · (Cu) miedź · (Mo) molibden · (Nd) neodym · (Ne) neon · (Np) neptun · (Ni) nikiel · (Nb) niob · (No) nobel · (Pb) ołów · (Os) osm · (Pd) pallad · (Pt) platyna · (Pu) pluton · (Po) polon · (K) potas · (Pr) prazeodym · (Pm) promet · (Pa) protaktyn · (Ra) rad · (Rn) radon · (Re) ren · (Rh) rod · (Rg) roentgen · (Hg) rtęć · (Rb) rubid · (Ru) ruten · (Rf) rutherford · (Sm) samar · (Sg) seaborg · (Se) selen · (S) siarka · (Sc) skand · (Na) sód · (Ag) srebro · (Sr) stront · (Tl) tal · (Ta) tantal · (Tc) technet · (Te) tellur · (Tb) terb · (O) tlen · (Th) tor · (Tm) tul · (Ti) tytan · (Uub) ununbium · (Uuh) ununhexium · (Uuo) ununoctium · (Uup) ununpentium · (Uuq) ununquadium · (Uut) ununtrium · (U) uran · (V) wanad · (Ca) wapń · (C) węgiel · (H) wodór · (W) wolfram · (Au) złoto · (Fe) żelazo

---

Pierwiastki niezsyntezowane: (Uus) ununseptium · (Uue) ununennium · (Ubn) unbinilium · (Ubu) unbiunium · (Ubb) unbibium · (Ubt) unbitrium