Szamsziadad I

Szamsziadad I - Amoryta, syn Ilakabkabu z miasta Terka, założyciel amoryckiej dynastii państwa asyryjskiego w Mezopotamii, twórca pierwszego asyryjskiego imperium. Panował w latach 1813-1781 p.n.e. (lub jak podają inne źródła 1815-1782 p.n.e. albo też wg innej chronologii: 1750-1718 p.n.e.). Prowadził intensywną politykę podbojów, która doprowadziła Asyrię do pozycji mocarstwa w górnej Mezopotamii. Opanował terytoria od gór Zagros po Syrię i dotarł nawet do Morza Śródziemnego, o czym wiemy ze steli jaką pozostawił na jego wybrzeżach.

[edytuj] Podboje

Ojciec Szamsziadada rządził starożytnym miastem Mari. Gdy po jego śmierci królestwo odziedziczył jeden z jego braci, Szamsziadad musiał opuścić królestwo Mari i wyruszyć na podbój innych ziem. Pierwszym miastem które zdobył było Shehkna, którego nazwę zmienił na Shubat-Enlil (aktualnie zwane Tell Leilan). Następnie zdobył fortecę Ekallatum, co pozwoliło mu uzyskać kontrolę nad miastem Aszur, które znajdowało się na szlaku handlowym do Anatolii. Po pewnym czasie ustanowił swego syna Iszmedagana, królem Ekallatum, sam zaś wyruszył na podbój Mari. W podboju Mari pomogło mu zamordowanie przez służbę króla Mari Iachdunlima. Szamsziadad ustanowił królem swego drugiego syna Jasmachadada i powrócił do Shubat-Enlil. Panował 33 lata. W tym czasie zajął całą północną Mezopotamię i część Syrii.

Szamsziadad I jako pierwszy władca asyryjski zaczął się tytułować: "Król świata" (šar kiššati).

[edytuj] Szczegóły

Ok. 1760 p.n.e. w Terce, stolicy jednego z małych państewek amoryckich, panował Ilakabkabi. Pomimo waśni z amorycką dynastią z Mari, innego miasta o dużym zresztą znaczeniu, Ilakabkabi zawarł układ o nieagresji z władcą tegoż miasta, noszącym imię Jaggidlim. Później układ został zerwany i rozpoczęła się wojna pomiędzy Terka i Mari. Ostatecznie zwyciężyło Mari, a Ilakabkabi musiał uciekać. Schronił się najpewniej w Babilonii. Tam to syn jego, Szamsziadad, co oznacza „Bóg Adad jest moim słońcem”, zapoznał się z językiem i kulturą babilońską, które go urzekły. Zapewne studiował tam literaturę i języki sumeryjski i babiloński. Później, w jakiś sposób zgromadził armię i zdobył z pomocą amoryckich najemników miasto Ekallatum, leżące na południe od Aszur.

W 1748 p.n.e. Szamsziadad I zdobył Aszur, zasiadł na tronie Asyrii i ogłosił, że został do tego powołany przez Anu i Enlila, bogów sumeryjskich opiekujących się władcami. Wraz z nim przybyli do Asyrii Amoryci. Nawiązywał do tradycji akadyjskich i nawet przyjął tytuł „króla czterech stron świata.” W Aszur wzniósł z wielkim rozmachem kompleks świątynny dla boga Enlila. Wybudował miasto Szubatenlil, co oznacza „rezydencja Enlila” i przeniósł tam stolicę Asyrii. Zdobył także Mari i swe rodzinne miasto, Terkę. Władca Mari, Jachdunlim, porażkę przypłacił życiem, podobnie jak jego synowie, z wyjątkiem Zimrilima, któremu udało się zbiec. Córki Jachdulima oddał Szamsziadad I Jasmachadadowi, swojemu synowi, z poleceniem szkolenia ich w śpiewie. Dwaj synowie Szamsziadada I, Iszmedagan, co oznacza „Bóg Dagan wysłuchał mnie” i Jasmachadad, co oznacza „Bóg Adad wyłuchał mnie”, zostali wicekrólami i sprawowali rządy jeden na południu w Ekallatum, a drugi na północy w Mari. Iszmedagan wykazywał większe zdolności, niż jego brat, toteż Jasmachadad często bywał listownie napominany i krytykowany przez ojca. Uwagi takie najczęściej sprowadzały się do pytania jak długo jeszcze ojciec i brat będą musieli prowadzić go za rączkę. Nieprzyjemne były to listy dla Jasmachadada, tym bardziej, że Szamsziadad I był człowiekiem niecierpliwym, o niespokojnej osobowości, szybko działającym i nie mogącym zrozumieć powolności współpracowników. Nie ułatwiło to wcale sprawowania rządów nad Mari, które oprócz niebezpieczeństw zewnętrznych, czyli plemion koczowniczych, wśród których zapewne ukrył się Zimrilim, zagrożone było też od wewnątrz przez zwolenników tegoż właśnie Zimrilima. Dlatego pewnie wicekról przebywający w Mari, Jasmachadad, używał imienia w amoryckiej formie, dla podkreślenia jedności z miejscową ludnością; podczas gdy drugi, Iszmedagan, używał formy babilońskiej. Szamsziadad I rządził bardzo szczegółowo. Interesował się karawanami, produkcją pługów, a nawet dostawami gwoździ brązowych. Z uwagi na to, że jego kraj nie miał lasów, szczególnym zainteresowaniem obdarzał dostawy drewna.

Ok. 1720 p.n.e. Hammurabi umocnił pozycję Babilonu i mógł już rozmawiać z władcą Asyrii, Szamsziadadem I, jak równy z równym. Ten powoli przekazuje władzę synowi Iszmedaganowi. Szamsziadad I dążył do zbliżenia z władcami amoryckimi, panującymi w basenie górnego Eufratu i dalej na zachód i południe. Przyjazne stosunki łączyły go z królem Katanum, Iszchiadadem. W Katanum przebywały wojska asyryjskie jako pomoc. Utworzono nawet coś w rodzaju międzynarodowej armii. Zapewne kłopoty z nomadami zmuszały do tak dużych nakładów na zapewnienie bezpieczeństwa. Ważną rolę odgrywali szpiedzy, którzy informowali o ruchach koczowniczych i ewentualnych planowanych atakach. Iszchiadad nazywał Jasmachadada, władcę asyryjskiego miasta Mari, bratem, co w ówczesnym języku dyplomatycznym oznaczało, że obaj byli równymi sobie książętami. Szamsziadad I miał wyższy status. Jasmachadad poślubił córkę Iszchiadada, co umocniło sojusz Asyrii z Katanum. Plemiona koczownicze przebywające w pobliżu Mari to: Hanu, Sutu i Banu Dżamina. Hanu miało pozwolenie od Asyrii na zajęcie części pastwisk. Użyczało też Asyrii swoich wojsk, ale tworzyli osobną formację, własne oddziały. Jednak był to dla Szamsziadada bardzo niepewny sojusznik. Iszmedagan pisze o nich: „Hanu zmieniali swoje zamiary dwa razy na dzień zanim przybyłem do Szubatenlil, i skradli bydło i kozy należące do pałacu.” Miała też miejsce taka sytuacja: Hanu odmawiali stawienia się do służby wojskowej wbrew swoim zobowiązaniom wobec Asyrii. Dlatego pewien urzędnik z Mari zapytywał listownie, czy ma ściąć głowę będącemu wówczas w więzieniu członkowi plemienia Hanu, a następnie zawieść ją do plemienia Hanu, aby lud ten poczuł respekt i tym samym przysłali swoje oddziały wojskowe. Plemiona Sutu i Banu Dżamina były raczej wrogo nastawione względem Asyrii i niejednokrotnie przypuszczały ataki na miasta. Tak więc Mari na zachodzie było miastem na pustyni, nieustannie zmagającym się z najazdami nomadów. Ekallatum na południu, zagrożone było przez ludzi z gór. Szamsziadad I i jego syn Iszmedagan toczyli wojnę przeciwko miastu Kabra i zdobyli całą jego prowincję. Tylko samo miasto stawiło opór. Nie na długo jednak. Potem miasto Hatka zostało zdobyte w ciągu jednego dnia. Następnie przychodzi kolej na inny miasta, które bronią się dłużej lub krócej, ale w końcu ulegają potędze Asyrii. W zdobywaniu murów miast pomocą dla wojska były wieże oblężnicze i tarany. Aby szybko przesyłać informację o zagrożeniu w dużej już Asyrii posługiwano się, tak jak i w innych krajach ówczesnego Wschodu, sygnałami świetlnymi. Sygnały te zapewne można było wysyłać tylko nocą, bo i jak za dnia? W ten sposób Jasmachadad przesłał sygnały o zagrożeniu do swego brata Iszmedagana. Plemię Turukku z kraju Turukkum, stanowiło dość poważne niebezpieczeństwo dla Asyrii. Zdobyli miasto Kakkulatum. Iszmedagan, który rządził we wschodniej części Asyrii, był bezpośrednio zaangażowany w spór z Turukku, tak więc jego nadzieje na przyjacielski pakt z Turukku rozwiał wiatr. Trzeba było szykować się do wojny. Ostatecznie Iszmedagan pobił Turukku i zmusił ich do odwrotu. Ścigał ich aż do rzeki i pewnie dopadłby ich, lecz wody wezbrały odcinając armię asyryjską od uciekających Turukku.

W 1716 p.n.e. Szamsziadada I zmarł. Na tron Asyrii wstąpił jego syn Iszmedagan. Zapewnił swojego brata Jasmachadada, że pozostanie wicekrólem. Jako, że w Mezopotamii każdy rok miał swoją nazwę, ten rok nazwano w Esznuna „rokiem, w którym zmarł Szamsziadad.” Wraz ze śmiercią Szamsziadada I Mezopotamia utraciła najmocniejszego króla. Późniejsi królowie asyryjscy zawsze podkreślali w rocznikach związek z Szamsziadadem I.