Starożytna Syria

Starożytna Syria zajmowała obszar między Morzem Śródziemnym, a rzeką Eufrat oraz między Azją Mniejszą (konkretnie górami Taurus) i Palestyną. Takie ramy terytorialnie przyjmuje się najczęściej w literaturze, z punktu widzenia geograficznego dla tego regionu. Nie są one tożsame z obecnymi granicami państwa syryjskiego.

[edytuj] Granice starożytnej Syrii

Granica zachodnia starożytnej Syrii nie podlega dyskusji, gdyż tworzy ją naturalna bariera Morza Śródziemnego. Jeśli chodzi o wschodnią granicę, to Eufrat wydaje się w pełni uzasadniony, gdyż tereny na wschód od tej rzeki zaliczane są w historiografii do Mezopotamii.

Z kolei od północnej strony góry Taurus oddzielają od Syrii Azję Mniejszą, w której rozwijały się odrębne kultury i państwa, często bardzo zróżnicowane.

Najbardziej płynną granicą starożytnej Syrii była południowa jej część sięgająca poza pasma Libanu i Antylibanu. Na południe od nich żyły plemiona nomadów oraz półnomadów i zaczynały się terytoria zaliczane do Palestyny.

Oczywiście podział powyższy jest tylko umowny, gdyż dzieje ościennych terenów ściśle zazębiały się z historią starożytnej Syrii, często tworząc wspólną historię zjednoczonych obszarów (np. w czasach panowania perskiej dynastii Achemenidów). I na odwrót – niektóre obszary w toku dziejów wyodrębniały się jako oddzielne organizmy polityczne, co wynikało niekiedy z uwarunkowań geograficznych (np. część wybrzeża w I w. p.n.e. wyodrębniła się jako Fenicja).

[edytuj] Historia

Stepowe, mało urodzajne obszary Syrii, otoczone od zachodu, północy i północnego wschodu wąskimi pasami żyznej ziemi, zamieszkane były w II tysiącleciu p.n.e. przez niejednolite etnicznie plemiona trudniące się głównie hodowlą, a także rolnictwem i sadownictwem. Położenie na szlakach łączących Azję Mniejszą z Mezopotamią: Palestyną, Egiptem i Arabią powodowało znaczny rozwój handlu, głównie tranzytowego, równocześnie jednak sprawiało, że Syria stanowiła cel ekspansji i terytorium sporne wszystkich wielkich państw istniejących w starożytności w Azji Zachodniej; położenie geograficzne oraz brak jednolitego, centralnie położonego dorzecza, które mogłoby skupić ludność Syrii, przeszkodziły wytworzeniu się tu niezależnego, dużego państwa.

[edytuj] Ebla

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ebla.

W XVII-XVI w. p.n.e. tereny Syrii wchodziły w skład państwa Mitanni; północną część opanowali w II poł. XVI w. Hetyci, południowa część Syrii w I poł. XV w. uległa ekspansji Egiptu; konflikt hetycko-egipski zakończył się opanowaniem przez Hetytów w I poł. XIV w. także południowej Syrii. W XI wieku Syria dostała się pod krótkotrwałe rządy Asyrii; w okresie jej osłabienia w Syrii powstały liczne odrębne, niezależne państewka (Aramejczycy); w IX i VIII w. rządy asyryjskie zostały odnowione. Po upadku państwa asyryjskiego Syria została opanowana przez Medów, następnie w I poł. VI w. przez Babilonię; w II poł. VI wieku Syria weszła w skład Persji, tworząc jedną z satrapii.

[edytuj] Okres grecki

Zobacz więcej w osobnym artykule: Seleucydzi.

W 332 opanowana przez Aleksandra Wielkiego; w wyniku bitwy pod Ipsos 301, północna Syria weszła w skład ogromnej monarchii Seleucydów, utworzonej przez Seleukosa I Nikatora; później, po przeniesieniu do Syrii głównych jej ośrodków, zwanej też królestwem syryjskim, południowa część została włączona do Egiptu. Monarchia syryjska, obejmująca rozległe obszary od Indii po zach. wybrzeża Azji Mniejszej, stanowiła sztuczny twór polityczny o nadzwyczaj niejednolitej etnicznie, kulturowo, językowo i religijnie ludności. Jedynym oparciem dla panującej dynastii była armia oraz masowo zakładane, głównie w zachodniej części państwa, miasta greckie, dzięki którym coraz bardziej pogłębiała się hellenizacja kraju. Stolicami oraz głównymi ośrodkami handlu i kultury były Antiochia nad Orontesem (największe miasto w Syrii) i Seleucja nad Tygrysem. Rządy Seleucydów, mimo licznych sukcesów militarnych odnoszonych zwłaszcza przez Antiocha III Wielkiego (m.in. przyłączenie Palestyny), nie doprowadziły do większej konsolidacji państwa. Słabość gospodarki i brak wewnętrznej spoistości sprawiły, że to ogromne imperium nie umiało przeciwstawić się ekspansji Rzymu. Wojna podjęta przez Antiocha III zakończyła się jego klęską pod Magnezją 190, a następnie utratą części terytoriów zach. i ograniczeniem samodzielności politycznej. Próby odbudowania dawnej potęgi podejmowane przez Antiocha IV Epifanesa nie dały trwałych rezultatów; nękane częstymi powstaniami (największe powstanie Machabeuszów, 167) oraz atakowane z zewnątrz państwo Seleucydów słabło coraz bardziej.

[edytuj] Okres rzymski

Zobacz więcej w osobnym artykule: Syria (prowincja rzymska).

W 64-63 p.n.e. opanowana przez Rzym i przekształcona w rzymską prowincję; w pierwszych wiekach n.e. Syria przeżyła rozkwit gospodarczy; uległa w znacznym stopniu chrystianizacji. W okresie cesarstwa miała duże znaczenie militarne – stanowiła bazę dla wypraw przeciwko Partom, potem Persom. Od IV-V w. wzrastał opór ludności syryjskiej przeciw hellenizacji, co znalazło wyraz w rozwoju piśmiennictwa w języku miejscowym i w opozycji do oficjalnego kościoła (monofizytyzm). W okresie bizantyjskim w VI i VII w. ulegała najazdom perskim.

W czasach rzymskich była podzielona na 10 okręgów: Commagene, Cyrrhestice, Pieria, Seleucis, Chalcidice, Chalybonitis, Palmyrene, Apamene, Cassiotis, Laodicene. Konstantyn wydzielił 2 północne okręgi: Commagene i Cyrrhestice w oddzielną prowincję Euphratensis. Teodozjusz II pozostałą część Syrii podzielił na 2 prowincje: Syria Prima, ze stolicą w Antiochii i Syria Secunda, ze stolicą w Apamei.