|
|
narzędziaW innych językach
|
Rainer Maria Rilke
Rainer Maria Rilke (ur. 4 grudnia 1875 w Pradze, Austro-Węgry, zm. 29 grudnia 1926 w Valmont-sur-Montreux, Szwajcaria) – austriacki poeta, reprezentant liryki symbolicznej, prekursor egzystencjalizmu.
[edytuj] Biografia[edytuj] DzieciństwoPrzyszedł na świat jako René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke. Był jedynakiem. Jego dzieciństwo i młodość nie należały do szczęśliwych, przede wszystkim ze względu na nieudane małżeństwo jego rodziców. Ambicją ojca, Josefa Rilke, była kariera wojskowa, która jednak zakończyła się dlań niepowodzeniem, a on sam został pracownikiem kolei. Niespełnione marzenia przelane zostały na syna, następstwem czego było umieszczenie go, wbrew jego woli, w wojskowej akademii. Również relacje z matką, Sophią Entz, nie były najlepsze. Po śmierci swego pierwszego dziecka, córki, emocjonalnie podporządkowała syna jej roli. Do piątego roku życia traktowała go jak dziewczynkę, a nawet ubierała w sukienki – jak sam wspominał po latach, bawiła się z nim, jak gdyby był dużą lalką. Małżeństwo rodziców Rilkego rozpadło się w 1884 roku, gdy miał dziewięć lat. [edytuj] Okres naukiPod naciskiem rodziców rozpoczął w 1886 roku naukę w akademii wojskowej, którą opuścił w 1891 roku, z pomocą wujka, dostrzegającego nieprzeciętny potencjał chłopca. Dalszą edukację podjął Rilke w Niemczech, ucząc się w prywatnym gimnazjum i przygotowując do egzaminów na Uniwersytet Karola w Pradze, gdzie też, w 1895 roku, rozpoczął studia. W niedługim czasie zaczął również kształcić się w Monachium. Studiował literaturę, historię sztuki i filozofię. Z momentem opuszczenia Pragi postanowił zmienić swe pierwsze imię, René, na Rainer. [edytuj] MłodośćW kwietniu 1897 roku, poznał w Monachium rosyjską pisarkę, Louise Andreas-Salomé i zakochał się w niej – z wzajemnością. Z początku wymieniali ze sobą jedynie listy, a po pewnym czasie nawiązał się pomiędzy nimi romans. Trwał on do 1901 roku, by później przejść w trwającą do końca życia głęboką zażyłość. To u boku Lou, w sierpniu 1900 roku, Rilke zwiedzał Moskwę i Sankt Petersburg. Była to już jego druga wizyta w tym kraju, rok wcześniej bowiem odwiedził Rosję, gdzie poznał osobiście Lwa Tołstoja, który wywarł niebagatelny wpływ na jego twórczość. Jesienią 1900 roku poznał rzeźbiarkę, Klarę Westhoff, z którą ożenił się wiosną następnego roku. W grudniu 1901 roku przyszła na świat ich córka, Ruth. Latem, rok później, Rilke opuścił swą rodzinę i udał się do Paryża, gdzie pisał pracę na temat francuskiego rzeźbiarza Auguste Rodina. W takim oddaleniu od żony i córki pozostał już do końca życia; w związku z brakiem pieniędzy często podróżował w poszukiwaniu pracy. Pierwsze lata w Paryżu nie były dla niego łatwe, z czasem jednak odnalazł się w tym mieście. Zetknął się tam ze środowiskami modernistów. Szczególnie istotne było zapoznanie się z obrazami Paula Cezanne’a. W niedługim czasie nastąpiła wręcz twórcza eksplozja Rilkego, w tym okresie właśnie powstały takie jego dzieła, jak Nowe poezje (Neuen Gedichte, 1907), Der neuen Gedichte anderer Teil (1908), dwa poematy Requiem (1909) oraz nowela Zapiski Malte Lauridsa Brigge, pisana w latach 1904-1910. [edytuj] Kryzys literackiPo ukazaniu się Zapisków Malte Lauridsa Brigge nastał dla niego czas literackiego kryzysu, trwającego łącznie dwanaście lat. Zakończył on się w lutym 1922 ukończeniem pisanych od 1912 Elegii duinejskich. Wybuch I wojny światowej zaskoczył Rilkego w trakcie jego wizyty w Niemczech i uniemożliwił mu powrót do Paryża. Znajdujący się tam jego majątek uległ konfiskacie i został zlicytowany. Większość czasu trwania wojny spędził w Monachium. Trauma nią wywołana i spotęgowana przez reminiscencje z okresu akademii wojskowej, spowodowała niemal zupełną niemoc twórczą. [edytuj] Kres życia11 czerwca 1919 roku Rilke opuścił Monachium i udał się do Szwajcarii, poproszony o wygłoszenie wykładu w Zurychu. Na propozycję tę przystał z radością, chcąc uciec od powojennego chaosu i oddać się pracy nad Elegiami duinejskimi. Nie mógł jednak znaleźć miejsca stałego pobytu, mieszkał w Soglio, Locarno i Berg am Irchel. Latem 1921 roku zamieszkał w Chateau de Muzot, gdzie pracował nad książką, aż do jej ukończenia w lutym 1922 roku. W trakcie, a także po napisaniu dzieła, pisał również Sonety do Orfeusza. Owe dzieła uważa się obecnie za szczytowe osiągnięcia w twórczości Rilkego. Od 1923 roku zaczął coraz bardziej podupadać na zdrowiu. Zmuszony był przebywać w sanatorium. W 1925 roku na krótko przeniósł się do Paryża, wiedziony potrzebą zmiany otoczenia. Pomimo trudności zdrowotnych nieustannie pisał wiersze. Niedługo przed śmiercią zdiagnozowano u niego leukemię. Zmarł 29 grudnia 1926 roku w sanatorium Val-Mont w wieku 51 lat. Powodem śmierci było prawdopodobnie zakażenie jakiego doznał raniąc się kolcem róży. Jego ciało złożono 2 stycznia 1927 w Visp. Na nagrobku wyryto napisane przez niego samego epitafium:
11 lat po jego śmierci, w 1938 roku, popiersie austriackiego poety kupił Adolf Hitler. Jest pewne, że nie był czytelnikiem i wielbicielem Rilkego, jednak za sprawą dyktatora faworyzowano go w III Rzeszy, akcentowano jego niemieckość, rzekomą sudeckość i odrzucenie chrystianizmu, zupełnie nie zważając na dorobek artystyczny Rilkego. [edytuj] Inspiracje
[edytuj] Wpływ na polską literaturęPoezje Rilkego tłumaczone były na język polski m.in. przez Mieczysława Jastruna, Artura Sandauera, Juliana Przybosia, Adama Pomorskiego oraz Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, który opatrywał nawet swe wiersze cytatami z jego poezji. W utworach wszystkich powyższych autorów udaje się odnaleźć ślad, jaki wywarł on na nich. Inspiracje Rilkem można znaleźć także u Brunona Schulza i Stanisława Grochowiaka. Zbigniew Herbert natomiast po rilkeańsku patrzył na kwestię śmierci, jak zauważa Katarzyna Kuczyńska-Koschany w swej książce Rilke poetów polskich. W owej publikacji wskazuje też kolejnych na których miał on wpływ: Julię Hartwig, Artura Międzyrzeckiego, Stanisława Barańczaka, Adama Zagajewskiego. Zwraca też uwagę na utwory, w których Tadeusz Różewicz wyraźnie polemizuje z Rilkem (choćby w dramacie Do piachu). [edytuj] Spuścizna[edytuj] PoezjaRilke debiutował zbiorem Leben und Lieder (1894). Jego liryka rozwija muzyczne aspekty słowa, jest bardzo melodyjna, pełna wysublimowanych form językowych, bogata w słownictwie. Jest sposobem filozoficznego poznania, wielką poezją idealistyczną. Niejednokrotnie poeta wyraża w swych wierszach niepokoje egzystencjalne współczesnego człowieka, często porusza temat tragicznego splotu miłości i śmierci. Najwyższy artystyczny poziom to dwa jego ostatnie utwory: Elegie duinejskie i Sonety do Orfeusza (1922).
[edytuj] Proza
[edytuj] ListyIstotną częścią spuścizny po Rilkem są jego listy, pisane między innymi do Mariny Cwietajewej, Auguste'a Rodina, André Gide'a, Clarie Goll, czy Borysa Pasternaka. Zostały one po jego śmierci zebrane i wydane w osobnych tomach. Do najbardziej istotnych nalezą zbiory:
[edytuj] Książki na temat Rilkego
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
|||||||||||||||||||||||
