|
|
narzędzia |
Prawica
Termin wywodzi się z okresu rewolucji francuskiej (1789), kiedy to w Zgromadzeniu Narodowym przedstawiciele szlachty, arystokracja i duchowieństwo zasiadali po prawej stronie sali, zaś po lewej politycy żądający przemian społecznych i politycznych (lewica). Określenie prawica przez cały XIX w. była kojarzona z ugrupowaniami zachowawczymi, walczącymi o utrzymanie feudalnych przywilejów stanowych, zwalczającymi postępowe ruchy społeczne. [edytuj] Spotykane cechy prawicy
Poniższe zestawienie cech jest jedynie poglądowym zestawieniem. Nie wszystkie poniższe cechy występują u wszystkich ugrupowań prawicowych, a także żadna z tych cech nie jest cechą wyłączną prawicy.
[edytuj] Kontrowersje i problemy z klasyfikacją[edytuj] Podział prawicyO treści ideowej prawicy informuje szeregowe wyliczenie odmian, z których główne to:
Dopiero kontaminacja tych określeń z układem nie dychotomicznym, lecz triadycznym (przy założeniu, że prawica sama w sobie zawiera troistość, tzn. ma "swoją" prawicę, "swoje" centrum i "swoją" lewicę"), a uzupełnionym pentadycznym (przez uwzględnienie ekstremów), pozwala wypełnić "mapę kartograficzną" prawicy gęściej i bardziej adekwatnie, niż za pomocą prostych dychotomii. Wg takiej metody zaliczyć możemy do:
[edytuj] Faszyzm, nazizm, liberalizm, monarchizmNa całym świecie kontrowersje wzbudza zaliczanie faszyzmu i nazizmu do ruchów prawicowych lub skrajnie prawicowych, co wynika przede wszystkim z różnic metodologicznych wśród badaczy, z których nastawieni prawicowo widzą w nich przede wszystkim ideologie (np. wywodzące się z oświecenia), nastawieni lewicowo funkcje późnokapitalistycznych przemian społeczno-gospodarczych. Zwraca się też uwagę na zasadniczo etatystyczny program gospodarczy nazizmu i faszyzmu. Także status liberalizmu, niektórych form monarchizmu i ruchu ludowego podlega dyskusji. [edytuj] Poglądy prawicowe[edytuj] Poglądy gospodarcze Zobacz więcej w osobnych artykułach: Kapitalizm, Wolny rynek, Leseferyzm, Liberalizm, Korporacjonizm.Prawicowa wizja gospodarki to gospodarka wolnorynkowa, w której panują zasady kapitalizmu lub korporacjonizmu wywodzący się z katolickiej nauki społecznej. Obniżenie podatków, likwidacja przymusowych ubezpieczeń społecznych, większości koncesji gospodarczych, uproszczenie procedur i prywatyzacja są głównymi postulatami gospodarczymi partii prawicowych. [edytuj] Stosunek do socjalizmu Zobacz więcej w osobnym artykule: Antykomunizm.Zdaniem uznających się za jedynych w Polsce przedstawicieli "prawdziwej" prawicy konserwatywnych liberałów podstawowym warunkiem, którego spełnienia należałoby oczekiwać od partii prawicowej jest, zgodnie z rozumowaniem, według którego prawica stanowi całkowite zaprzeczenie lewicy, jest odrzucenie całości idei społeczno-politycznych kojarzonych z lewicą, od radykalnych postaw takich jak komunizm po socjaldemokrację (według słów jednego z redaktorów tygodnika Najwyższy Czas! być prawicą to nie stać na prawo od lewicy - to stać dokładnie naprzeciw). Dlatego większość konserwatywnych liberałów i paleolibertarian uważa, że tylko ich nurty społeczno-polityczne mogą być uznane za prawdziwą prawicę, wypominając innym partiom uważanym za prawicowe lewicowe elementy programu (w Polsce przykładami są: solidarne państwo PiS-u, umiłowanie demokracji PO czy interwencjonizm gospodarczy mieszczący się w ramach programu LPR). [edytuj] Stosunek do religii Zobacz więcej w osobnych artykułach: Konserwatyzm, Kościół katolicki.Prawica jest często kojarzona ze strukturami religijnymi przeważającymi w danym państwie. Narodowcy, konserwatyści, konserwatywni liberałowie, monarchiści oraz paleolibertarianie bardzo często odwołują się do tradycji, religii i innych wartości. Nie zawsze jednak odwoływanie się do tych wartości oznacza poparcie związku instytucjonalnego struktur państwowych z kościelnymi (czasem jest to zdecydowany sprzeciw). Poglądy libertarian i niektórych liberałów są sprzeczne z nauką wielu religii. W tej kwestii pojawiają się wątpliwości w przypisywaniu terminu prawica zwolennikom aborcji, eutanazji i małżeństw homoseksualnych. [edytuj] Stosunek do narodu Zobacz więcej w osobnych artykułach: Nacjonalizm, Narodowy konserwatyzm, Patriotyzm.Prawica często kojarzona jest z nacjonalizmem. Jednak część nacjonalistów ma lewicowe poglądy na gospodarkę (w Polsce wyjątkiem jest narodowo-konserwatywna Organizacja Monarchistów Polskich, którą cechuje liberalizm gospodarczy). Temat stosunku prawicy do narodu jest dyskusyjny i nie można zaliczyć wszystkich partii narodowych do prawicy. [edytuj] Stosunek do demokracji Zobacz więcej w osobnych artykułach: Antydemokratyzm, Monarchizm.Monarchiści i niektórzy konserwatywni liberałowie sprzeciwiają się demokracji, ponieważ uważają, że ten ustrój wyklucza wolny rynek, jest niestabilny i pozwala rządzić osobom niewykształconym oraz nie znającym się na rządzeniu. Za najlepszy ustrój uważają monarchię (w przypadku konserwatywnych liberałów jest to monarchia konstytucyjna). Większość liberałów i część konserwatywnych liberałów popiera demokrację. [edytuj] Stosunek do Unii Europejskiej Zobacz więcej w osobnym artykule: Eurosceptycyzm.Większość europejskich organizacji prawicowych są eurosceptyczne, ponieważ ich zdaniem Unia Europejska dąży do utworzenia socjalistycznego, antyklerykalnego i biurokratycznego "superpaństwa". Według nich unijne dotacje przyczyniają się do wzrostu podatków i niczemu nie służą. Prawica dąży do ograniczonej integracji europejskiej opartej na zasadach wolnego rynku lub do wyjścia ich krajów z Unii. [edytuj] Stosunek do kary śmierciWśród partii określających się jako prawicowe oraz centroprawicowe spotykane jest popieranie kary śmierci (np. Unia Polityki Realnej, Prawo i Sprawiedliwość, Liga Polskich Rodzin, Klub Zachowawczo-Monarchistyczny, Organizacja Monarchistów Polskich), ponieważ ich zdaniem to jedyny sposób na zmniejszenie liczby morderstw. Zwolennikami kary śmierci wśród prawicy są zazwyczaj konserwatyści i konserwatywni liberałowie. Wśród centroprawicy zwolennikami kary śmieci są ludzie o konserwatywnych poglądach w sferze obyczajowej. [edytuj] Stosunek do państwowej edukacjiKonsekwencją poparcia przez prawicę idei wolnego rynku jest postulat prywatyzacji, w samym nurcie prawicowym dyskutowane jest to, jak głęboko owa prywatyzacja powinna sięgnąć (np. konserwatywni liberałowie opowiadają się za pozostawieniem w kwestii państwa m.in. policji i sądów, anarchokapitaliści są zwolennikami własności prywatnej także i na tym polu). Zdaniem partii liberalnych centralny organ zarządzający edukacją w państwie (np. MEN), jak i sama państwowa edukacja są niepotrzebne, czy wręcz szkodliwe, a edukacja powinna być całkowicie prywatna. [edytuj] Historia prawicy
[edytuj] Zgromadzenie NarodoweTermin prawica pochodzi z czasów Rewolucji Francuskiej, kiedy to przedstawiciele szlachty, arystokracji i kleru zasiadali po prawej stronie sali Zgromadzenia Narodowego. Walczyli o utrzymanie feudalnych przywilejów stanowych, potępiali antyklerykalizm, laicyzację oraz postępowe i radykalne zmiany, które wprowadzała lewica. [edytuj] Początki konserwatyzmu Zobacz więcej w osobnych artykułach: Konserwatyzm, Edmund Burke, François René de Chateaubriand.Twórcą konserwatyzmu był Edmund Burke - angielski filozof i polityk, krytyk rewolucji francuskiej. Jako idea polityczna termin ten po raz pierwszy użyty został na początku XIX wieku przez François René de Chateaubriand. [edytuj] Szkoła austriacka Zobacz więcej w osobnym artykule: szkoła austriacka.Za początek szkoły austriackiej uważa się Zasady ekonomii Carla Mengera z 1871 roku. Szkoła ta broni kapitalizmu i libertarianizmu w gospodarce. [edytuj] Wojna domowa w Hiszpanii Zobacz więcej w osobnym artykule: Hiszpańska wojna domowa.W 1936 wybory w Hiszpanii wygrał Front Ludowy składający się z socjalistów, komunistów, potem popierany również przez anarchistów. Gdy lewicowy rząd realizował swój program (m.in. reforma rolna, wywłaszczenia, walka z Kościołem katolickim), prawica zdecydowanie się mu sprzeciwiała, także zbrojnie (nielegalna działalność bojówek). Na jej czele stanął generał Francisco Franco. Po wygraniu wojny domowej przejął on władzę. W latach 40. prowadził politykę interwencjonizmu, ale w latach 50. widząc powolny rozwój hiszpańskiej gospodarki zaczął ją znacznie liberalizować. [edytuj] Pucz wojskowy w Chile Zobacz więcej w osobnym artykule: Pucz w Chile 1973.Wybory prezydenckie w Chile w 1970 wygrał wspierany przez Jedność Ludową socjalista Salvador Allende. 11 września 1973 chilijskie siły zbrojne dokonały zamachu stanu, a władzę przejął generał Augusto Pinochet. Oficjalnie realizował on program "zamienienia Chile z kraju proletariuszy w kraj wolnych przedsiębiorców" i ożywienia gospodarki kraju, sprawując równocześnie rządy autorytarne. [edytuj] Polskie partie określające się jako prawicowe
[edytuj] Polskie organizacje młodzieżowe określające się jako prawicowe i centroprawicowe
[edytuj] Partie określające sie jako prawicowe na świecie[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne |
