Pomoc:Powszechne błędy językowe

wróć/przejdź do Poradnika autora Wikipedii

Strona zawiera listę powszechnie popełnianych przez wikipedystów błędów językowych – interpunkcyjnych, fleksyjnych i stylistycznych, niekiedy ortograficznych. Ma służyć podniesieniu poziomu artykułów Wikipedii poprzez wypunktowanie błędów i podanie formy poprawnej, a gdy jest to celowe – umieszczenie jej w kontekście dla większej jasności.

Zapraszamy do współpracy w rozwijaniu strony.

Spis treści

[edytuj] Lista błędów

Przykład błędu	Forma prawidłowa	Komentarz
Błędy ortograficzne
żądzić, rządać, wąhać, wachać	rządzić, żądać, wąchać, wahać	Często mylona pisownia ze względu na występowanie podobnych słów o innej pisowni.
pojedyńczy, pojedyńcza, pojedyńcze, pojedyńczo	pojedynczy, pojedyncza, pojedyncze, pojedynczo	Częste błędy ze względu na sposób wymowy, podobnie jak wyrazy zakończone na -zm (np. klasycyzm) w mowie zmiękczają się czasem na -źm ("klasycyźmie")^[1]^[2].
zwycięscy zwycięzcy	zwycięzcy zwycięscy	Zwycięscy to przymiotnik (np. w zastosowaniu "zwycięscy wojownicy pojmali w jasyr przegranych"), zwycięzcy to l.mn. od zwycięzca.
francuzki Francuski	Francuzki francuski	Francuzki to rzeczownik (kobiety narodowości francuskiej), np. "znam dwie Francuzki" i piszemy go wielką literą. Przymiotnik francuski piszemy małą literą, np. "francuski to trudny język".
menager	manager menadżer menedżer	Błąd wynikający z niepoprawnego zapożyczania angielskich wyrażeń^[3].
książe zwierze ciele pare plemie imie	książę zwierzę cielę parę plemię imię	Pomimo wymowy tych i podobnych wyrazów bez nosowości (z -e) – zawsze piszemy -ę (parę w znaczeniu kilka również piszemy z -ę).
umię rozumię prosze	umiem rozumiem proszę	Form pierwszej osoby nie używamy w artykułach, pojawia się ona jednak często w dyskusjach, stąd przydatne jest zwrócenie uwagi na ten błąd.
koleji nadzieji mierzeji szyji aleji Maji Mateji	kolei nadziei mierzei szyi alei Mai Matei	Rzeczowniki rodzaju żeńskiego zakończone na -j bądź -ja, które występuje po samogłosce, mają w D., C. i Ms. zakończenie -i.
pierszy piersi czeci	pierwszy pierwsi trzeci	Błędy wynikające z niestarannej wymowy – "piersi" to liczba mnoga od "pierś".
trzcionka ludzią	czcionka ludziom	Błąd wynikający z obawy przed posądzeniem o niestaranną wymowę.
Pisownia wielką lub małą literą
Ustawa o Powszechnym Obowiązku Wojskowym RP Kodeks Cywilny Prawo Autorskie	ustawa o powszechnym obowiązku wojskowym RP Kodeks cywilny Prawo autorskie	Nazwy ustaw i innych aktów prawnych piszemy małą literą (ustawa o fundacjach, ustawa o izbach lekarskich), chyba że ustawa wyraźnie stanowi inaczej, np. ustawa – Kodeks cywilny, ustawa – Prawo prasowe, itp.
zakon Franciszkanów opactwo Cystersów siostra Urszulanka	zakon franciszkanów opactwo cystersów siostra urszulanka	Skrócone nazwy zakonów piszemy małą literą, w odróżnieniu od nazw pełnych, np. Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika (ale paulini). Uwaga: Nazwy zakonów rycerskich piszemy wielką literą, np. Krzyżacy, Templariusze, a nie ~~krzyżacy~~, ~~templariusze~~.
DU, Nr. X Poz. Y DzU NR. X, POZ. Y Dz.U. (bez spacji)	Dz. U. Nr 2, poz. 45 albo Dz. U. z 1995 r., Nr 45, poz. 1070	Wprawdzie zgodnie z zasadami powinno być "DzU", ale językoznawcy akceptują powszechnie używany i wynikający z § 162 powszechnie obowiązujących Zasad Techniki Prawodawczej skrót "Dz. U." (ze spacją w środku skrótu!). W przypadku Monitora Polskiego prawidłowym skrótowcem jest M.P.. Ostatnio, zwłaszcza na stronach WWW ministerstw, spotykane jest takie strukturalne wskazywanie umiejscowienia danego aktu prawnego: Dz.U.2005.38.1056 lub M.P.2004.3.35. Nie jest to poprawne.
województwo Warmińsko-Mazurskie Warmińsko-mazurskie Bielsko-biała Ruda śląska	województwo warmińsko-mazurskie Bielsko-Biała Ruda Śląska	Nazwy województw piszemy małą literą, zarówno pierwszy, jak i drugi człon. W dwuczłonowych nazwach miast, oba człony piszemy wielką literą.
język Polski lista Rosyjskich piosenkarzy msza Rzymsko-Katolicka Katolicy, Muzułmanie, Buddyści Warszawiacy, Gdańszczanie na Warszawskich ulicach 15 Stycznia 2007 w ostatni Poniedziałek	język polski lista rosyjskich piosenkarzy msza rzymskokatolicka katolicy, muzułmanie, buddyści warszawiacy, gdańszczanie na warszawskich ulicach 15 stycznia 2007 w ostatni poniedziałek	Przymiotniki od nazw kontynentów, krajów, miejscowości, narodów, obrządków religijnych zawsze pisane są małą literą, o ile nie stanowią części nazwy własnej, podobnie jak nazwy wyznawców religii, nazwy miesięcy, dni tygodnia i mieszkańców miast^[4]. Wyjątkiem mogą być stwierdzenia typu prawo Boskie lub zasady Rodzicielskie, gdy piszący chce podkreślić swój szczególny szacunek lub szczególne zaangażowanie uczuciowe^[5]. UWAGA: żyd w sensie wyznawca religii mojżeszowej pisze się małą literą, ale Żyd w sensie człowiek narodowości żydowskiej lub pochodzenia żydowskiego pisze się wielką (dużą) literą.
Pisownia łączna lub rozdzielna
z tąd z tond stond	stąd
wogóle wogule wogle	w ogóle
wgłąb	w głąb
z przed	sprzed	Sprzed jest przyimkiem!
spowrotem	z powrotem
z resztą	zresztą	"z resztą" znaczy tylko "wraz z pozostałymi"; "zresztą" oznacza "tak poza tym"
możnaby mógł by mogła by mogło by zrobił bym itp.	można by mógłby mogłaby mogłoby zrobiłbym	Formy bezosobowe, jak można, trzeba, itp. piszemy oddzielnie z by. Formy osobowe – mogła (ona), kupił (on/ja), powiedzieli (oni), piszemy razem z by i bym. Wskazówka: W razie wątpliwości staramy się "podstawić" daną formę czasownika pod jakąś osobę – ja, ty, on, ono, my, wy, oni, i jeśli jest to poprawne, to stosujemy pisownię łączną, jeśli nie – rozdzielną.
10-cio metrowy 20-sto lecie	10-metrowy 20-lecie
dwu i pół letni półtora-godzinny	dwuipółletni półtoragodzinny	Złożenia liczebników pisanych słownie i rzeczowników zawsze pisane są jako jedno słowo, bez spacji ani dywizów^[6].
15-stka w pierwszej 10-tce	Piętnastka w pierwszej dziesiątce	Rzeczowniki odliczebnikowe zawsze zapisuje się słownie^[7].
1990r.	1990 r.
napewno poprostu conajmniej na codzień na prawdę na przeciwko wszechczasów	na pewno po prostu co najmniej na co dzień naprawdę (= rzeczywiście) naprzeciwko wszech czasów
na raz	naraz	"Na raz" znaczy "na jeden raz"; "naraz" zaś "jednocześnie" lub "nagle"; zdecydowanie częściej używa się tej drugiej formy.
nielada niebyle	nie lada nie byle	Częste błędy ze względu na sposób wymowy^[8].
Błędy pleonastyczne
w miesiącu lipcu, okres czasu, akwen wodny, potencjalne możliwości, kontynuować dalej, powtarzać raz jeszcze, przychylna akceptacja, pełny komplet, rekonstrukcja i przebudowa gospodarki, cofać się do tyłu, bardziej częstszy, mniej bogatszy, dwie równe połowy, spadać w dół, fakt autentyczny, moralno-etyczne, na wskutek, przysłowiowy Jan Kowalski, kosztować taniej, kartka papieru, najbardziej optymalny, wracać z powrotem	w lipcu, okres, akwen, możliwości (albo: potencjał), kontynuować, powtarzać, akceptacja (albo: przychylne potraktowanie), komplet (albo: pełny zestaw), przebudowa gospodarki (albo: rekonstrukcja gospodarki), cofać się, częstszy, uboższy, dwie połowy (albo: dwie równe części), fakt, moralne (albo: etyczne), na skutek (albo: wskutek), jakiś tam Jan Kowalski (albo: każdy Polak, dowolna osoba, itp. zależnie od kontekstu), kosztować mniej (być tańszym), kartka (arkusz papieru), optymalny (albo: najlepszy), wracać (albo: iść/ jechać itp. z powrotem)	Są to przypadki znane potocznie jako tzw. "masło maślane"; nie ma przysłowia o Janie Kowalskim, a nawet gdyby istniało, to przytoczony zwrot o Kowalskim jest pleonazmem.
Błędy interpunkcyjno-typograficzne
koniec zdania . przyszedł , potem kota ,którego Dlaczego ? ( właśnie wtedy ) " nowator " "To on." Przybył "znany mówca." Czerwono – Czarni wiadomo-pojechał wiadomo- przyjechał Pan – znany jako Wyrwidąb, przybył Pan, znany jako Wyrwidąb – przybył Franciszek, poszedł Jan Kowalski, to polski piłkarz 22 lipca 1974, oddano do użytku Trasę Łazienkowską. W Warszawie, ruch drogowy wzrósł o 120%. Po zakończeniu prac, biuro uległo likwidacji.	koniec zdania. przyszedł, potem kota, którego Dlaczego? (właśnie wtedy) "nowator" "To on". Przybył "znany mówca". Czerwono-Czarni wiadomo – pojechał wiadomo – przyjechał Pan – znany jako Wyrwidąb – przybył Pan, znany jako Wyrwidąb, przybył Pan (znany jako Wyrwidąb) przybył Franciszek poszedł Jan Kowalski to polski piłkarz lub Jan Kowalski – to polski piłkarz 22 lipca 1974 oddano do użytku Trasę Łazienkowską. W Warszawie ruch drogowy wzrósł o 120%. Po zakończeniu prac biuro uległo likwidacji.	Błędy wynikają z niezrozumienia zasad pisania znaków interpunkcyjnych lub kierowania się zasadami pochodzącymi z innych języków. a) Kropki, przecinki, średniki, dwukropki, wielokropki, wykrzykniki, znaki zapytania stawiamy bezpośrednio po ostatniej literze poprzedniego słowa, bez odstępu. b) Cudzysłowy oraz nawiasy stawiamy bezpośrednio przy słowie bez odstępu z żadnej ze stron. c) Kropkę stawiamy zawsze po cudzysłowie^[9]. d) Często nie odróżnia się (szczególnie przy piśmie ręcznym) łącznika od myślnika, oba pisane w postaci poziomej kreski. Jednak łącznik oznacza się dywizem (-), natomiast myślnik pauzą (—) lub półpauzą (–). Łącznik łączy i dzieli zarazem dwie części pojęcia złożonego, tworząc jakby jedno słowo; piszemy go wtedy bez odstępów z żadnej strony. Myślnik wydziela części zdania; słowa bezpośrednio stojące z obu jego stron nie tworzą w sumie pojęcia złożonego, dlatego piszemy go z odstępami z obu stron. e) Gdy stosujemy w zdaniu wyrazy wtrącone (bez których wypowiedź tez mogłaby istnieć), zawsze wydzielamy je znakami parzystymi: nawiasami, dwoma myślnikami lub dwoma przecinkami. Błędem jest umieszczanie z jednej strony wypowiedzi wtrąconej jednego znaku, a z drugiej innego znaku. f) Nie oddzielamy nigdy przecinkiem podmiotu od orzeczenia. g) Nie oddzielamy nigdy przecinkiem okolicznika (to jest anglicyzm)
Pies, który szczekał miał złego pana.	Pies, który szczekał, miał złego pana.	Zdania wtrącone należy oddzielać przecinkami z obu stron, nie tylko z przodu.
HTMLa lub HTML'a IPNie lub IPN'ie Prokom-u lub Prokom'u	HTML-a IPN-ie Prokomu	Jeśli skrótowiec da się odmieniać, robi się to z użyciem łącznika. Łącznik pomija się, gdy skrótowiec ma charakter rzeczownika i kończy się małą literą^[10].
Linuxie lub Linux'ie Firefoxie lub Firefox'ie	Linuksie Firefoksie	W miejscowniku litera x na końcu słowa jest zastępowana przez ks. W innych przypadkach sprawa zamiany x na ks jest przedmiotem sporu językoznawców. W żadnym wypadku nie stosuje się apostrofu do oddzielenia tematu zakończonego na x od końcówki fleksyjnej, niezależnie od tego, czy x wymienia się na ks, czy nie^[11]. W mianowniku pozostawiamy oryginalną nazwę własną z "x", czyli: Linux, Firefox.
Botticelli'ego, Krupp'a, Bush'owi, Luigi'emu, Bentley'a	Botticellego, Kruppa, Bushowi, Luigiemu, Bentleya	Błąd wynikający z przeświadczenia, że polskie końcówki fleksyjne należy oddzielać od wszystkich nazwisk i imion obcojęzycznych apostrofem, tymczasem dodaje się go tylko wtedy, gdy ostatnie litery zanikają w czasie wymowy, np. Jacques (żak) – Jacques’a (żaka), Harry – Harry’ego (harego)^[12].
100.5 1,250,000 1.250.000	100,5 1250000 lub 1 250 000	Część ułamkową od całkowitej zawsze oddziela przecinek. Trzycyfrowe grupy tysięcy można oddzielać spacją (najlepiej niełamliwą:  ), nie – przecinkiem lub kropką.^[13]
wg. nr. mgr. dr.	wg nr mgr dr	Skróty składające się z pierwszej i ostatniej litery wyrazu piszemy bez kropki – są to skróty przez tzw. ściągnięcie. Jedynie w przypadku użycia takiego skrótu dla wyrazu w przypadku zależnym kropkę stosujemy (co jest logiczne), np. doktora → dr. (w takiej sytuacji możemy też użyć formy dra).
v-ce mistrz v-ce minister	wicemistrz wiceminister	Cząstkę wice (nie vice – w języku polskim litera v może występować tylko w nazwach własnych) pisze się zawsze łącznie^[14].
m. in. min.	m.in.	Skrót od między innymi piszemy bez spacji, z kropkami po obu członach. Skrót min. oznacza minimum albo minister, zależnie od kontekstu. Symbol jednostki min (minut) piszemy bez kropki.
np:	np.	Skrót od na przykład piszemy bez spacji, z kropką na końcu^[15].
w/w w.w.	ww. wyż.wym.	Skrót od wyżej wymieniony funkcjonuje tylko w dwóch wariantach^[16].
dawn.	daw. d.	Skrót od dawniej bądź dawny funkcjonuje tylko w dwóch wariantach^[17].
mimo, że mimo, iż pomimo, że/iż pierwsza część zdania, po, którym druga część	mimo że mimo iż pomimo że/iż pierwsza część zdania, po którym druga część	Zdania podrzędne rozpoczynane przez połączenia wyrazowe takie, jak: chyba że, chyba żeby, dlatego że, dopiero gdy, ile razy, ile że, jak gdyby, jako że, mimo że, mimo iż; na co, o ile; po co, po czym, po którym, podczas gdy, podobnie jak, pomimo że, pomimo iż, przy czym; tak jak, tylko że, tym bardziej że; w miarę jak, w razie gdyby, wprzód nim; za co, zwłaszcza gdy, zwłaszcza kiedy, zwłaszcza jeżeli, zwłaszcza że; że aż poprzedzamy przecinkiem przed całym połączeniem. W przypadku użycia połączenia (po)mimo faktu, że lub (po)mimo faktu, że zdanie podrzędne zaczyna się od spójnika że i przecinek stawiamy przed nim.
Ładny kot o zielonych oczach, szybko wszedł na stół. Prezydent pierwszej w Europie republiki, od wielu lat jest martwy.	Ładny kot o zielonych oczach szybko wszedł na stół. Prezydent pierwszej w Europie republiki od wielu lat jest martwy.	Nie oddzielamy przecinkiem grupy podmiotu od grupy orzeczenia tego samego zdania pojedynczego (również jeśli jest ono częścią zdania złożonego).
Charlesa, o Charlesie (franc.) Charles'a (ang.)	Charles'a, o Charles'u (franc.) Charlesa (ang.)	To jest ortograficznie uzasadnione wymową – w wersji francuskiej jest [szarl] i końcowe 's' nie jest wymawiane^[18].
ne pne p.n.e p.n.e..	n.e. p.n.e.	W przypadku skracania połączeń naszej ery lub przed naszą erą stawiamy kropki po każdej literze (i nie wstawiamy spacji w środku skrótu), ale nie wstawiamy dwóch kropek na końcu, gdy np. p.n.e. kończy zdanie.
mnpm m.n.p.m.	m n.p.m.	Po jednostkach miar i wag (w tym wypadku po jednostce miary długości metr), również w przypadku zależnym, nie stawia się kropki. Po pozostałych wyrazach stawia się kropki (skrót n.p.m. stanowi osobne hasło w naszej Wikipedii).
90-tych 14-tego lata 70-te lata 70te lata '70 3-go maja	90. 14. lata 70. lata 70. lata 70. 3 maja	Do liczebników pisanych cyframi nigdy nie dodaje się końcówek fleksyjnych. Jeśli z kontekstu jednoznacznie wynika, że użyto liczebnika porządkowego, po cyfrze arabskiej nie trzeba stawiać kropki ani w formie mianownikowej, ani w pozostałych przypadkach gramatycznych^[19] – jeśli liczba oznacza rok, to w konstrukcji w roku 1970 nie stawiamy kropki. Kropkę można opuszczać w niektórych skonwencjonalizowanych formach, np. rozdział 4 itp. Uwaga: po liczebnikach wyrażonych cyframi rzymskimi nie stawiamy kropki. Nie stawiamy jej też w datach, po liczbie oznaczającej dzień, np. 15 lipca.
Błędy logiczne i gramatyczne
większa połowa	ponad połowa większa część większość	Jest to przykład sprzeczności logicznej, także sprzeczności danych w hasłach powiązanych.
zrobić tą rzecz	zrobić tę rzecz	Zaimek wskazujący ta przyjmuje w bierniku postać tę (postać tą jest formą narzędnika).
Czerwona Armia, Południowa Ameryka, mityczne zwierzę, żyworodna ryba, starożytne wierzenia	Armia Czerwona, Ameryka Południowa, zwierzę mityczne, ryba żyworodna, wierzenia starożytne.	Błąd składni, wynikający najczęściej z niewolniczego trzymania się w tłumaczeniach szyku tekstów obcojęzycznych; w wielu najbardziej popularnych językach (angielskim, niemieckim, rosyjskim, czeskim itp.) przymiotnik zawsze jest przed rzeczownikiem, natomiast po polsku należy rozróżnić, czy chodzi o nazwę, np. gatunkową, czy o określenie cechy. Porównajmy: człowiek współczesny (typologia) lub współczesny człowiek (w odróżnieniu od człowieka baroku).
bardziej hałaśliwszy	hałaśliwy, hałaśliwszy, najhałaśliwszy	Niepotrzebne stopniowanie przymiotnika po słowie "bardziej", które już jest stopniem wyższym od "bardzo"^[20].
przekonywujący	przekonujący przekonywający	Niepoprawne połączenie dwu poprawnych form w jedną.
dlatego, bo	dlatego, że bo ponieważ gdyż albowiem otóż	Spójnik bo jest równoznaczny z wyrażeniami: dlatego, że.
ilość mieszkańców ilość gatunków ilość wydobytych ton, itp.	liczba mieszkańców liczba gatunków liczba wydobytych ton, itp.	W odniesieniu do rzeczowników policzalnych powinno się używać słowa liczba, a odniesieniu do rzeczowników niepoliczalnych ilość: liczba ziaren piasku, ale równocześnie ilość piasku. Ponieważ termin "niepoliczalny" może niektóre osoby wprawiać w zakłopotanie, warto wiedzieć, że "ilość" zawsze sugeruje jakąś jednostkę miary, jak np. kilogramy piasku, metry sześcienne piasku, metry bieżące piasku, itp., podczas gdy "liczba" ma za jednostkę miary zawsze sztuki.
pełnić rolę	pełnić funkcję albo grać/odgrywać rolę	Błąd wynikający z "pomieszania" związków frazeologicznych.
piszemy z wielkiej (dużej) litery	piszemy wielką (dużą) literą lub od wielkiej (dużej) litery	Błędna konstrukcja jest rusycyzmem.
tylni, tylnia, tylnie	tylny, tylna, tylne	Błąd wynikający z kojarzenia form z przedni, przednia, przednie
najmniejsza linia oporu	linia najmniejszego oporu	Nie istnieje "najmniejsza linia"; w tej konstrukcji zdania chodzi o "najmniejszy opór", nie "linię".
uznać jako uznawać jako	uznać za uznawać za	Czasowniki uznać, uznawać łączymy z przyimkiem za, rządzącym biernikiem.
trzeci lipiec	trzeci lipca	W domyśle trzeci dzień lipca. Chyba że chcemy powiedzieć np. To był trzeci tak przyjemny lipiec w moim życiu.