|
|
narzędzia |
NysaWspółrzędne: 50°28'17.9" N 17°20'2.8" E
Nysa (niem. Neisse[1], czes. Nisa) – miasto w woj. opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nysa. Od 1950 miasto administracyjnie należy do woj. opolskiego. Miasto położone jest na granicy Przedgórza Sudeckiego i Niziny Śląskiej, przepływa przez nie rzeka Nysa Kłodzka. Według danych z 31 grudnia 2006, miasto ma 46 841 mieszkańców. Nysa jest najludniejszym miastem Polski położonym na obszarze gminy miejsko-wiejskiej. W pobliżu Nysy znajdują się sztuczne zbiorniki wodne: Jezioro Nyskie (zwane także Jeziorem Głębinowskim), nieco dalej Otmuchowskie.
[edytuj] PołożenieNysa położona jest w południowo-zachodniej części województwa opolskiego nad Jeziorem Nyskim i Nysą Kłodzką. Stanowi siedzibę powiatu nyskiego oraz jest ważnym centrum administracyjno-gospodarczym w południowej części Opolszczyzny. Miasto liczy prawie 50 tysięcy mieszkańców, którzy żyją i pracują na powierzchni 27 km². Nysa leży na skrzyżowaniu ważnych tras:
Miasto leży w niewielkiej odległości od stolicy województwa Opola oraz od autostrady A4 łączącej południowy zachód z południowym wschodem Polski. Odległości do ważniejszych ośrodków z Nysy:
Sporne jest położenie według krain historycznych - od 1201 roku kiedy Henryk I Brodaty ofiarował ziemię nyską biskupowi wrocławskiemu, Księstwo Nyskie było związane z Wrocławiem i poprzez ten związek z Dolnym Śląskiem. Związek ten trwał aż od od wojen śląskich, jego ostateczny kres położyła sekularyzacja Prus w 1810. O tego czasu Nysa była silniej związana z Górnym Śląskiem. Za granicę Górnego i Dolnego Śląska uznawano także przesiekę śląską w obszarze której Nysa powstała. W tym miejscu tradycyjną granicą Górnego i Dolnego Śląska jest Nysa Kłodzka, która biegnie przez miasto. Większość historyków uznaje dzisiaj przynależność Nysy do Górnego Śląska[2], natomiast przeciwnicy tego poglądu wskazują na silniejsze kulturalne i historyczne związki z Dolnym Śląskiem. [edytuj] HistoriaNysa jest jednym z najstarszych miast śląskich. Prawdopodobnie już w X wieku istniała tu osada. Według Jana Długosza Nysę jako gród miał założyć Bolesław Krzywousty w 1134 r. Jednak nie odgrywał on wówczas większej roli, gdyż nadgraniczna kasztelania znajdowała się w pobliskim Otmuchowie. Sytuacja zmieniła się, gdy książę Bolesław I Wysoki ofiarował swemu synowi Jarosławowi kasztelanię otmuchowską wraz z przylegającymi do niej dobrami. Jarosław, który w latach 1198-1201 był biskupem wrocławskim, przekazał w testamencie swoim następcom na stolicy biskupiej Nysę i kilkanaście wsi. Z czasem na tej bazie utworzono biskupie księstwo nysko-otmuchowskie, które sukcesywnie powiększało się, a Nysa stała się jego stolicą. W 1198 r. biskup Jarosław miał konsekrować kościół św. Jakuba i św. Agnieszki. Nie wiadomo, czy była to pierwsza nyska świątynia, ponieważ źródła z 1240 r. wymieniają Kościół św. Jana Chrzciciela na Starym Mieście, patrona diecezji wrocławskiej, który umieszczony był w najstarszym herbie miejskim. Nysa po raz pierwszy została wzmiankowana w 1223 roku, kiedy to została ona lokowana na prawie flamandzkim (w 1308 r. została przeniesiona na prawo magdeburskie). Z początkiem XIV wieku wedle życzenia Henryka Probusa stała się miastem stołecznym Księstwa Nyskiego. Utworzone przez niego księstwo nyskie do 1810 r. (sekularyzacja dóbr kościelnych przez króla pruskiego Fryderyka Wilhema III) rozrastało się pod względem terytorialnym, ludnościowym i prawnym gdyż posiadało i stanowiło swe własne prawa np. prawo warzenia piwa czy mila zapowiednia. Znany ośrodek edukacyjny już od średniowiecza, od 1417 istniała szkoła parafialna, przekształcona w następnych wiekach w znane gimnazjum. W 1497 roku na rynku w Nysie został ścięty przedostatni książę opolski - Mikołaj II. Dogodne położenie miasta na przecięciu szlaków handlowych z Pragi i Kłodzka do Opola i dalej do Krakowa, sprzyjało rozwojowi gospodarczemu miasta. W księstwie kwitł handel, organizowane były dwa targi w dniach św. Jakuba i św. Agnieszki, które gromadziły kupców z Austrii, Czech, Moraw i Węgier. Również rzemiosło przeżywało rozkwit powstały m.in. cechy farbiarzy czy złotników. Dodatkowe przywileje jak np. prawo składu, prawo przymusu drogowego czy prawo bicia własnej monety, przysparzały sławy i podnosiły rangę miasta. Jednym z jawnych dowodów iż Nysa była znaczącym ośrodkiem jest wydana w 1493 roku w Norymberdze Kronika Świata, która ustawia miasto wśród znaczących ośrodków miejskich Europy Środkowo-Wschodniej. Drugim z dowodów jest herb Nysy na bramie wjazdowej Mostu Karola w Pradze, któryż to herb wisi obok herbów najznakomitszych miast czeskich. Jest to także znak historii miasta, gdyż Nysa wraz z nadejściem XIV wieku dostaje się pod panowanie czeskich Luksemburgów, a następnie Habsburgów i na wieki oderwana zostaje od państwa polskiego. Nadawane kolejne przywileje gospodarcze i prawne powodują, że miasto staje się poważnym importerem soli i handlu winem z Węgier i Nadrenii. Pod wpływem obecności i działania biskupów Nysa otrzymuje tytuł Śląskiego Rzymu głównie za sprawą licznych budowli sakralnych miasta oraz fontanny Trytona z 1701 roku, wzorowanej na rzymskiej Fontana del Tritone z 1612-1613 roku stojącej na Placu Barberini - Piazza Barberini autorstwa Gian Lorenzo Berniniego. Kilkadziesiąt lat przed Wrocławiem, w 1624, miasto otrzymało kolegium jezuickie Carolinum. Ukończył je przyszły król Rzeczypospolitej Michał Korybut Wiśniowiecki. Okres wojny trzydziestoletniej to czas upadku miasta. Od 1741 roku Nysa jest pod panowaniem Prus i staje się miastem-twierdzą. Zmienia to całkowicie charakter miasta, lecz zdaje egzamin podczas obrony miasta przed wojskami Napoleona. Jednocześnie jednak statut miasta-twierdzy doprowadza do ogromnych zniszczeń. Dowodem tego są kule armatnie wmurowane w Dom Wagi Miejskiej. Ostatnim razem zamieniono miasto w twierdzę w 1945 roku. Najgorszy pogrom miasta odbył się w marcu 1945 roku, kiedy podczas zajmowania przez Armię Czerwoną zniszczonych zostało wiele budynków, m.in. Dom Wagi Miejskiej (po wojnie odbudowany) oraz gotycka, 94-metrowa wieża ratuszowa, najwyższa jak dotąd budowla miasta. Ogółem zniszczeniu uległo ponad 50% zabudowy miasta. Po zdobyciu miasta następuje odbudowa i rozbudowa miasta, powstają zakłady przemysłowe, m.in. Fabryka Samochodów Dostawczych (produkująca popularne w latach 60., 70. i 80. Nysy), przemysł spożywczy, metalowy. Budowane są nowe osiedla, obiekty użyteczności publicznej. Obecnie Nysa liczy niecałe 50 tysięcy mieszkańców i jest ważnym ośrodkiem administracyjnym i gospodarczym. [edytuj] ZabytkiNysa pomimo wielu zniszczeń wojennych (ponad 50% zabudowy miejskiej)[3] oraz wyburzenia tuż po wojnie przez polskie władze miasta 103 zabytkowych kamienic i kościoła w centrum miasta[4]) posiada wiele obiektów godnych uwagi:
[edytuj] Przemysł i gospodarkaNysa jest ważnym ośrodkiem przemysłowym i gospodarczym, zarówno w województwie opolskim jak i w skali całego kraju. W mieście wyróżnić możemy przemysł metalowy, maszynowy, spożywczy i budowlano-montażowy. Do największych zakładów obecnie należą:
Do 2002 roku w mieście funkcjonował jeden z największych zakładów w województwie – Fabryka Samochodów Dostawczych w Nysie, a później Nysa Motor. Montowała ona małe samochody dostawcze, m.in. Nysy, Polonezy Trucki, a w ostatnim okresie także Citroeny C15 i Berlingo. Obecnie fabryka stoi nieczynna. Do większych zakładów, które jeszcze niedawno istniały w Nysie można zaliczyć: Zakład Urządzeń Przemysłowych S.A. zajmujący się produkcją urządzeń dla przemysłu chemicznego, energetycznego, cukrowniczego i ochrony środowiska oraz Garbarską Spółdzielnię Pracy Asko, która była jedną z najnowocześniejszych zakładów garbarskich w Polsce. Ponadto w mieście bardzo intensywnie rozwija się branża handlowa i usługowa. W mieście powstaje wiele nowych sklepów i punktów usługowych. Powoduje to, że miasto jest postrzegane jako atrakcyjny cel zakupów i jest chętnie odwiedzane także przez obywateli czeskich. Szacuje się, że w ciągu tygodnia odwiedza Nysę około 20 tys. Czechów. W mieście istnieją również stacje benzynowe, stacje obsługi samochodów m.in. Fiat, Renault, Seat, Ford. Istnieją liczne biura leasingowe, banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, liczne hurtownie i składy. W lipcu 2004 r. powstała Nyska Regionalna Izba Gospodarcza, założona z inicjatywy przedsiębiorców regionu nyskiego. Izba ta jest dobrowolną organizacją samorządu gospodarczego, zrzeszającą firmy z różnych branż gospodarki i reprezentującą interesy zrzeszonych w niej podmiotów gospodarczych. W lutym 2005 r. została przyjęta w poczet członków Krajowej Izby Gospodarczej. W Nysie mieści się także Podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej o powierzchni 5,14 ha. [edytuj] Sport[edytuj] AZS PWSZ NysaKlub sportowy AZS PWSZ Nysa, którego tradycję sięgają 1948 r. specjalizuje się głównie w piłce siatkowej, w której osiągał duże sukcesy, jak: Puchar Polski w sezonie 1995/1996, dwukrotne Wicemistrzostwo Polski w kategorii seniorów (1993/1994, 1994/1995), dwukrotny Brązowy Medal Mistrzostw Polski w kategorii seniorów (1991/1992), 1997/1998). Klub UKS Nysa zdobył Mistrzostwo Polski w kategorii młodzików (1996/1997) i dwukrotnie Wicemistrzostwo Polski w kategorii kadetów i juniorów starszych. Drużyna seniorów gra obecnie w I lidze (dawna Seria B). Klub posiada także sekcje: koszykówki, sportów wodnych, sportów obronnych, turystyki górskiej i wspinaczkową. [edytuj] Polonia Nysa Zobacz więcej w osobnym artykule: Polonia Nysa.[edytuj] Klub Żeglarski NysaNad Jeziorem Nyskim ma swą siedzibę działający nieprzerwanie od 1961 roku Klub Żeglarski Nysa, w ramach którego działa m.in. jedyna obecnie na Opolszczyźnie szkółka żeglarska dla dzieci i młodzieży, a także sekcja regatowa (klasy: Optimist i Cadet). [edytuj] KulturaW Nysie mieści się wiele instytucji kulturalnych zapewniających właściwy poziom dla chętnych którzy preferują ten typ spędzania wolnego czasu. W mieście istnieją:
[edytuj] ReligiaNa terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły: [edytuj] Katolicyzm
[edytuj] Protestantyzm
[edytuj] Nauka[edytuj] PWSZ w NysieNieprzerwanie od 2001 r. działa w Nysie, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nysie, która powstała wedle koncepcji prof. Ryszarda Knosali, który jest dziś rektorem tej uczelni. W Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nysie kształcić się można w następujących kierunkach i specjalnościach:
PWSZ w Nysie odwołuje się tradycjami do słynnego gimnazjum jezuickiego Carolinum [edytuj] InneNa terenie Gminy Nysa funkcjonuje 15 szkół podstawowych (dwanaście publicznych i trzy niepubliczne), 5 gimnazjów (cztery publiczne, jedno niepubliczne prowadzone przez Diecezję Opolską), 4 licea ogólnokształcące (trzy publiczne, jedno niepubliczne prowadzone przez Diecezję Opolską), 4 szkoły zawodowe oraz szkoły policealne. W Nysie działa także oddział Wyższej Szkoły Teologiczno-Humanistycznej w Podkowie Leśnej. [edytuj] Polityka
[edytuj] Rada MiejskaW skład Rady Miejskiej w Nysie wchodzi 23 radnych. Wybierani oni są w wyborach bezpośrednich i proporcjonalnych co cztery lata. Obecnym Przewodniczącym Rady jest Feliks Kamienik (Platforma Obywatelska). Rozkład mandatów w Radzie:
¹ z poprzednią kadencją Skład Prezydium:
[edytuj] Lista burmistrzów Nysy[edytuj] Czasy niemieckie* władzę sprawował Nadburmistrz Gminy Miejskiej [edytuj] Rzeczpospolita Polska i PRL
** władzę w latach 1951-1974 sprawował Przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej *** władzę w latach 1974-1990 sprawował Naczelnik Miasta [edytuj] III Rzeczpospolita
[edytuj] Znani NysanieZ miastem Nysa związani byli m.in.:
[edytuj] Miasta partnerskie
[edytuj] LudnośćLiczba mieszkańców miasta:
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
[edytuj] Zobacz też[edytuj] Linki zewnętrzne
 Miasta województwa opolskiego
Miasta powiatowe: Miasta gminne:  Miasta: Głuchołazy • Korfantów • Nysa • Otmuchów • Paczków |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
