|
|
narzędziaW innych językach |
Lucjan Żeligowski
Lucjan Żeligowski (ur. 17 października 1865 w Oszmianie - zm. 9 lipca 1947 w Londynie) - pułkownik piechoty Armii Imperium Rosyjskiego i generał broni Wojska Polskiego, znany z tzw. buntu Żeligowskiego i oderwaniu od Litwy terytorium Wileńszczyzny nazywanej Litwą Środkową.
[edytuj] MłodośćLucjan Żeligowski był synem Gustawa - powstańca z 1863 i Władysławy z Traczewskich. Ojciec wraz z matką został zesłany z udział w powstaniu styczniowym na Syberię, skąd oboje już nie wrócili. Lucjan Żeligowski był wychowywany przez ciotkę Katarzynę mieszkającą w Żupranach. Tam też uczęszczał do szkoły gminnej, z której przeszedł do gimnazjum klasycznego w Wilnie. [edytuj] Służba w Armii RosyjskiejPo uzyskaniu matury w 1885 roku wstąpił do szkoły junkrów I stopnia w Rydze, kształcącej oficerów piechoty Armii Rosyjskiej. Ukończył ją w 1888 roku uzyskując pierwszy stopień oficerski. Brał udział w wojnie rosyjsko-japońskiej 1904-1905 w stopniu kapitana. Następnie pełnił służbę w Rostowie nad Donem. W roku 1905 był postawiony przed sądem za przekonania (głównie etyczno-moralne). Postępowanie zakończyło się uniewinnieniem. Od 1912 działał w konspiracyjnym Związku Walki Czynnej w Rosji. W chwili wybuchu I wojny światowej był w stopniu podpułkownika dowódcą batalionu. W 1915 został awansowany do stopnia pułkownika i mianowany dowódcą 261 pułku piechoty. [edytuj] Walka o niepodległość Polski9 września 1915 gdy rozpoczęło się formowanie jednostki polskiej przy armii rosyjskiej – Polskiej Brygady Strzelców, na własną prośbę przeszedł do brygady, gdzie został dowódcą batalionu. W czerwcu 1916 roku Polska Brygada Strzelców osiągnęła gotowość bojową i 27 lipca 1916 roku i przeszła chrzest bojowy forsując rzekę Szczarę. W styczniu 1917 roku na bazie Polskiej Brygady Strzelców rozpoczęto organizowanie Dywizji Strzelców Polskich i Żeligowski został dowódcą 1 pułku tej dywizji. W czerwcu 1917 roku pułk ten wyróżnił się w walkach na froncie galicyjskim pod Husiatynem. Po rewolucji lutowej w 1917 r. w związku z wzrostem nastrojów rewolucyjnych w armii rosyjskiej nastąpiła reorganizacja Polskiej Dywizji Strzelców w 1 Korpus Polski, a płk. Żeligowski został ponownie skierowany do armii rosyjskiej. Wkrótce jednak wrócił do niego i został dowódcą 1 Dywizji Piechoty. Po wybuchu rewolucji październikowej doszło do konfliktu pomiędzy nim a dowódcą I Korpusu Polskiego gen. Józefem Dowborem-Muśnickim, który opowiedział się za poparciem rosyjskiego Rządu Tymczasowego, a Żeligowski uważał, że polskie jednostki powinny zostać neutralne wobec konfliktu w Rosji. W wyniku tego konfliktu wiosną 1918 roku gen. Dowbor-Muśnicki usunął go z zajmowanych stanowisk. Żeligowski wyjechał wtedy do Kijowa, gdzie wszedł w skład Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego (Naczpol) prowadzącego rozmowy z francuską misją wojskową na temat tworzenia jednostek polskich we Francji i Rosji. Po uzyskaniu pomocy ze strony Francji rozpoczęło się formowanie tzw. Błękitnej Armii gen. Hallera. Żeligowski w dniu 3 lipca 1918 roku został mianowany przez gen. Józefa Hallera dowódcą Wojska Polskiego na Wschodzie i awansowany do stopnia generała podporucznika. Wśród tworzonych wtedy w Rosji jednostek powstała w 1918 r. na Kubaniu 4 Dywizja Strzelców Polskich, na czele której stanął Żeligowski. W kwietniu 1919 dywizja weszła w skład francuskiego korpusu interwencyjnego. W kwietniu i maju 1919 roku prowadziła ona walki z jednostkami Armii Czerwonej i wraz z korpusem wycofała się do Odessy, skąd przeszła do Besarabii. 23 maja 1919 roku dywizja została wycofana z linii frontu, a następnie skierowana do Polski, dokąd przybyła w czerwcu 1919 roku. W Wojsku Polskim był najpierw dowódcą Frontu Litewsko-Białoruskiego, potem grupy operacyjnej oraz dowódcą 10 Dywizji Piechoty (1919) w wojnie polsko-bolszewickiej.  Zobacz więcej w osobnym artykule: Bunt Żeligowskiego.Ciesząc się przyjaźnią i zaufaniem Józefa Piłsudskiego, od października 1920 r. dowodził 1 Dywizją Litewsko-Białoruską. Na jej czele w 1920 zajął Wilno i utworzył Litwę Środkową jako samodzielne i niezależne od Polski państwo. Na czas tej operacji "wypowiedział posłuszeństwo" Naczelnemu Wodzowi. W rzeczywistości była to akcja, której pomysłodawcą był Józef Piłsudski i miała na celu przyłączenie Wilna do Polski poprzez stan pośredni. W ówczesnej skomplikowanej sytuacji politycznej państwu polskiemu oficjalne działania zbrojne były bardzo nie na rękę. Do dziś dnia wśród mieszkających na Wileńszczyźnie Polaków jest on symbolem wielkiego polskiego patrioty[potrzebne źródło]. [edytuj] Służba w WPZ dniem 1 grudnia 1921 został awansowany do stopnia generała porucznika. W okresie od 20 listopada 1921 do 27 listopada 1925 był inspektorem armii w Warszawie. Kierował pracą Inspektoratu Armii nr 2. 31 marca 1924 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski na wniosek ministra spraw wojskowych, gen. dyw. Władysława Sikorskiego awansował go na generała broni ze starszeństwem z 1 lipca 1923 i 1 lokatą. [1] 27 listopada 1925 otrzymał tekę ministra spraw wojskowych w gabinecie Aleksandra Skrzyńskiego. Na tym stanowisku ułatwił Piłsudskiemu przygotowanie i przeprowadzenie zamachu stanu. Urząd ministra sprawował do 10 maja 1926. Do czasu reorganizacji naczelnych władz wojskowych w dalszym ciągu stał na czele Inspektoratu Armii nr 2. W między czasie, od 18 maja do 15 lipca 1926 był przewodniczącym Komisji Likwidacyjnej powołanej przez Piłsudskiego w celu:
W sierpniu 1926 po utworzeniu Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych mianowany został inspektorem armii. 31 sierpnia 1927 przeszedł w stan spoczynku. [edytuj] Poza wojskiemPo przejściu na emeryturę osiadł w mieście Andrzejów. Zajmował się polityką, uczestniczył w życiu społecznym i gospodarczym. W latach 1935-1939 był posłem na Sejm. W 1930 opublikował książkę pt. Wojna w roku 1920. Wspomnienia i rozważania. Bezpośrednio przed wojną zwrócił się do marszałka Rydza-Śmigłego o powołanie do czynnej służby wojskowej. Prośba generała pozostała bez odpowiedzi. W wojnie obronnej 1939 nie brał czynnego udziału. W nocy z 7 na 8 września 1939 wyjechał z Warszawy do Brześcia razem z gen. Sosnkowskim i dwoma oficerami jego sztabu. 9 września rano wymieniona czwórka wyjechała z Brześcia do Przemyśla przez Włodawę, Zamość, Rawę Ruską i Jaworów. Gen. Sosnkowski przyjechał do Przemyśla wieczorem 9 września w charakterze generała do zleceń Naczelnego Wodza z zadaniem ustalenia faktycznego położenia Armii „Małopolska”. 10 września obaj generałowie wyjechali do Lwowa, gdzie gen. Sosnkowski dowiedział się, że został mianowany dowódcą Grupy Armii południowych. Generał towarzyszył dowódcy Frontu Południowego do 13 września, kiedy to gen. Sosnkowski odleciał ze Lwowa do Przemyśla. Po kapitulacji Lwowa ewakuował się przez Rumunię do Francji, a po jej kapitulacji do Wielkiej Brytanii. Na emigracji był członkiem Rady Narodowej RP i przewodniczącym jej Komisji Wojskowej oraz Kanclerzem Kapituły Orderu Virtuti Militari. Z tej ostatniej funkcji został w styczniu 1945 zwolniony przez prezydenta Raczkiewicza, ponieważ nie wyraził zgody na odznaczenie gen. Bora-Komorowskiego Krzyżem Wielkim Orderu VM. Po zakończeniu wojny zadeklarował powrót do kraju, ale w trakcie przygotowań do podróży zmarł 9 lipca 1947 w Londynie. Zgodnie z wolą zmarłego zwłoki przewieziono do Warszawy i pochowano na cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Transport organizował gen. bryg. Stanisław Tatar, wykorzystując tę okazję do przywiezienia do Polski zdeponowanej w Wielkiej Brytanii części zasobów Funduszu Obrony Narodowej. [edytuj] RodzinaBył żonaty od 1907 roku z Tatianą Pietrowną, miał z nią bliźnięta: Janinę i Tadeusza. [edytuj] Awanse
[edytuj] Ordery i odznaczenia:
[edytuj] Tytuły
[edytuj] Zobacz:
[edytuj] Bibliografia
Przypisy
 Ludwik Górski | Franciszek Radziwiłł | Edward Rydz-Śmigły | Jan Wroczyński | Józef Leśniewski | Kazimierz Sosnkowski | Aleksander Osiński p.o. | Stanisław Szeptycki | Władysław Sikorski | Stefan Majewski p.o. | Lucjan Żeligowski | Juliusz Tadeusz Tarnawa-Malczewski | Józef Piłsudski | Tadeusz Kasprzycki | Władysław Sikorski | Marian Kukiel Kategorie: Generał broni (II Rzeczpospolita) • Polscy ministrowie spraw wojskowych II RP • Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego • Polscy kawalerowie Legii Honorowej • Kawalerowie i Damy Orderu Virtuti Militari • Kawalerowie Orderu Odrodzenia Polski • Odznaczeni Krzyżem Niepodległości • Odznaczeni Krzyżem Walecznych • Politycy sanacji • Żołnierze korpusów polskich w Rosji 1917-1918 • Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej • Ludzie związani z Wilnem • Urodzeni w 1865 • Zmarli w 1947 • Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie |
||||||||||||||||||||||||||||||||
