|
|
narzędzia |
Kult płodnościKult płodności – jedna z form kultu religijnego cechująca się oddawaniem czci różnym przejawom jak i źródłom płodności, jak np: urodzaj, deszcz, Słońce, Księżyc, wody, roślinność, gleba, kobieta, itp. Jest on jednym z najbardziej rozpowszechnionych i najstarszych kultów religijnych na świecie.
[edytuj] SystematykaKlasyfikacja kultów płodności jak się na pozór wydaje - ze względu na złożoność zjawiska - nie jest wcale taka prosta. Ogólnie rzecz biorąc możemy je dzielić według:
[edytuj] Rodowód
Jak dowodzą wykopaliska archeologiczne kult płodności występował lub mógł mieć swe początki w okresie górnego lub końcowego paleolitu. Znalezione na stanowiskach archeologicznych Willendorf, Dolni Vestonice, Kostienki, Buriet figurki tzw. Wenus oraz liczne ryty naskalne - np. Wenus z Laussel - świadczą o rozpowszechnieniu tego kultu na dużym obszarze[1]. Także niektóre freski na ścianach jaskiń sugerują występowanie kultu zwierzęcej płodności związane zapewne z magią łowiecką. W okresie mezolitu i neolitu wraz z pojawieniem się uprawy roślin i hodowlą zwierząt na pierwszy plan wysunęły się kulty agrarne. Odkryte na ścianach świątyni w Çatal Höyük z ok. 7000 lat. p.n.e. freski oraz przedstawienia tutejszej bogini w trzech postaciach świadczą o istnieniu zorganizowanego już kultu. Ma ślady kultu płodności natrafiono także w Hačilar i w Tell Halaf. Znalezione w tych miejscach figurki kobiece mogą świadczyć o kulcie Wielkiej Bogini Matki. [2]. Kobiece posążki odkryto także w Beludżystanie i w zachodnich Indiach na stanowisku tzw. kultury Kulli. Kult płodności istniał także zapewne prearyjskich kulturach Mohendżo Daro i Harrappy [3]. Obok kultu Wielkiej Bogini rozwijał się także na neolitycznym Bliskim Wschodzie kult boga-byka lub boga-barana. Jednym z takich kultów był kult Apisa w starożytnym Egipcie, istniejący już zapewne w okresie predynastycznym. U neolitycznych ludów pasterskich na pierwszy plan wysunęły się kulty płodności zwierzęcej. [edytuj] Charakterystyka[edytuj] HierogamiaHierogamia czyli boskie małżeństwo jest jedną z najbardziej charakterystycznych kultów płodności. Odzwierciedla ona pierwotną parę boską, tzw. Wielkich Rodzicieli Wielkiej Matki i Wielkiego Ojca, źródło i krzewicieli wszelkich form życia. Uosabają oni w wielu związek typu:
Rytualnym odzwierciedleniem mitycznego aktu boskiego małżeństwa jest ceremonia małżeństwa i jego konsumacja , a w sensie zbiorowym rytualna orgia. [4]. Jak podaje Frazer rytuał świętych zaślubin odbywał się na wyspie Letar na początku pory deszczowej [5]. [edytuj] Wegetacja i zmartwychwstanie bóstwa
Tajemnica cyklu wegetacji oraz związane z nim obumieranie i odradzanie roślin stała się źródłem dla powstania koncepcji odradzających się bóstw takich jak:
Należą one zdaniem Eliadego do najważniejszych motywów scenariuszy mitycznych i rytualnych. W starożytnym Egipcie obchodzono w czasie maksimum wylewu Nilu - który był uważany za wcielenie Ozyrysa - święto Chojak. Święto to wiązało się oprócz kultu Ozyrysa także z rozpoczęciem prac rolniczych [6]. Sumerowie a później Akadyjczycy na początku wiosny, tj. w miesiącu Nisan urządzali obrzędy związane z cyklami pór roku i odnową roślinności. W świątyni Astarte w Byblos co roku opłakiwano jak pisze Frazer śmierć Adonisa. Kulty te na Bliskim Wschodzie stały się w czasach hellenistycznych i rzymskich źródłem misteriów antycznych. [edytuj] Księżyc i płodnośćKsiężyc od zarania dziejów wiązany był z płodnością. Można tu powiedzieć za Eliadem, że ponad 15 tysięcy lat przed odkryciem rolnictwa został zastosowany do celów praktycznych cykl księżycowy [7]. W wielu religiach świata bóstwa lunarne jak np: Alahtin u Indian Czumaszów z Kaliforni, Anignat u alaskańskich Eskimosów, indyjska Anumati, egipski Chonsu, Chia u Czibczów, Ixmucane u majańskich Indian Kicze, Njingon u Indian Kicze, sumeryjski Nanna były zarazem bóstwami łączonymi z płodnością (także płodnością kobiet). Na związek księżyca z płodnością świadczyć może choćby nowiu obchodzone przez kobiety u Pigmejów ku czci bogini księżyca Pe, nazywanej ,,matką płodności" czy [8], czy wierzenia Papuasów, że księżyc wywołuje menstruację u kobiet [9]. [edytuj] Matka zbożaZ kultem płodności wiąże się także wierzenie o ukrytej sile tkwiącej w płodach rolnych, a zwłaszcza w zbożu. Ta ,,ukryta siła" często bywa uosabiana jako tzw. matka zboża lub duch zboża. Kult ten jest znany u wielu ludów świata. Birmańscy Karenowie wierzą że na polach ryżowych mieszka tzw. Kelah ,,duch ryżu" i jeżeli ryż zaczyna wysychać to oznacza, że duch je opuścił. W celu ponownego jego sprowadzenia odmawiają specjalną modlitwę. W Malezji odprawia się obrzędy związane z tzw. ,,duszą ryżu-dziecka i ,,matki ryżu-dziecka. Podobne wierzenia są także znane w folklorze europejskim. W Szkocji jak podaje Frazer ostatnią garść zboża nazywa się ,,staruchą a ostatni snop u Słowian ,,Matką Zboża[10]. Przypisy
[edytuj] Bibliografia
[edytuj] Bibliografia obca
|
