Konwergencja (biologia)

Ten artykuł dotyczy konwergencji ewolucyjnej. Zobacz też: konwergencja.

Skrzydła owadów i ptaków są przykładem konwergencji ewolucyjnej

Konwergencja (łac. convergere, zbierać się, upodabniać się) – w biologii, proces powstawania pod wpływem takich samych warunków środowiskowych podobnych cech u niespokrewnionych organizmów, (niezależnie w różnych liniach ewolucyjnych). Źródłem konwergencji jest występowanie tych samych czynników doboru naturalnego wpływających na proces ewolucji różnych populacji. Przykładem mogą być ryby i walenie, które żyjąc w środowisku wodnym rozwinęły podobnie opływowe kształty ciała, napędową płetwę ogonową i sterujące płetwy przednie. Dobrym przykładem jest też zewnętrzne podobieństwo rekinów, ichtiozaurów i delfinów. Innego przykładu dostarcza porównanie skrzydeł niespokrewnionych ewolucyjnie organizmów jak np. ptaków i owadów. Nierzadko mówi się też o narządach analogicznych, które u różnych organizmów pełnią podobne funkcje.

[edytuj] Przykłady zwierząt

Wiele ssaków niezależnie od siebie wykształciło kolce - kłujące wyrostki skóry. Należą do nich: kolczatki australijskie (stekowce), jeże (owadożerne), jeżozwierze (gryzonie) i ursonie (oddzielna rodzina gryzoni). W przypadku ostatnich dwóch gryzoni, z racji względnie bliskiego pokrewieństwa, może być to rozważane jako ewolucja równoległa, ale już z kolczatkami i jeżami łączy je tylko dalekie pokrewieństwo. Zresztą ostatni wspólny przodek wszystkich czterech grup żył w czasach dinozaurów.

Przypominające koty, szablozębne drapieżniki ewoluowały w trzech oddzielnych liniach ssaków — tygrysy szablozębne, paleokoty i torbacze Thylacosmilus. Również gorgonopsy i kreodonty wykształciły długie kły, ale to jedyne fizyczne podobieństwo.

Wiele ssaków rozwinęło pazury i długi, kleisty język, które pozwalały im żywić się mrówkami i termitami. Należą do nich cztery gatunki mrówkojada, około 20 gatunków pancerników, osiem gatunków pangolinów, afrykański mrównik, cztery gatunki kolczatki australijskiej oraz mrówkożer workowaty.

Koale wykształciły linie papilarne, bardzo podobne do tych u ludzi.

Australijski ostronóg wykształcił do zbierania nektaru z kwiatów długi język zakończony szczoteczką, przypominający język kolibra

Alczyki (siewkowe) żyjący na północnym Atlantyku i nurce (rurkonose) żyjące na południowych oceanach są bardzo podobne w wyglądzie i zachowaniu.

Niezależne wyewoluowanie sępów Starego Świata oraz kondorów nazywanych też sępami Nowego Świata. Jedne i drugie żywią się padliną, ale sępy należą do jastrzębiowatych i używają głównie wzroku do znajdywania pożywienia, a kondory i sępniki z kondorowatych są blisko spokrewnione z ptakami brodzącymi i w tej samej mierze co wzroku, używają węchu do znajdowania padliny. Jedne i drugie szukają jedzenia szybując, krążą nad padliną, mają też charakterystyczne nieopierzone głowy.

Podobna ewolucja alki na północnej półkuli i pingwinów na południowej.

Kormoran nielotny z Wysp Galapagos, w odróżnieniu od innych kormoranów, wykształcił skrzydła przystosowane do pływania zamiast lotu, podobne do pingwinich.

Inne

Podobieństwa diety i trybu życia pomiędzy molochem kolczastym (agamy) oraz frynosomą rogatą (iguania).

Współczesne krokodyle i prehistoryczne fitozaury, Choristodera oraz niektóre labiryntodonty (płazy). Szczególnie podobieństwo krokodyli i fitozaurów jest uderzające.

Drzewołazy oraz Mantella z Madagaskaru niezależnie wykształciły podobne mechanizmy otrzymywania alkaloidów z mrówek i przechowywania tych trujących związków w gruczołach skóry. Jedne i drugie mają też jasny kolor skóry by ostrzegał drapieżniki o ich toksyczności (odwrotność kamuflażu).

Narządy powonienia kraba palmowego są bardzo podobne do owadzich.

Podobne rybokształtne ciało u prehistorycznego ichtiozaura (gady), delfina (ssaki) i tuńczyka (ryby)

Ramienionogi oraz małże, mające bardzo podobne muszle.

[edytuj] Przykłady roślin

Ciernie i kolce to zmodyfikowane tkanki roślin, które rozwinęły się by zapobiec zjedzeniu przez roślinożerne zwierzęta. Struktury te wyewoluowały wielokrotnie, zupełnie niezależnie od siebie.

Pędy pnące spotykane u bluszczu są bardzo podobne do tych u hortensji pnącej i niektórych winorośli. Pędy te nie są odziedziczone po wspólnym przodku ale mają tą samą funkcję wspinania się do światła po możliwych do wykorzystania podporach.

Wiele gatunków wilczomleczy i kaktusów żyjących w gorącym, suchym środowisku, wykształciło podobne cechy (zobacz obrazek):