Jadeit

jadeit

kolory jadeitu

Zabytkowe chińskie guziki z jadeitu

żad

Jadeit - minerał z gromady krzemianów łańcuchowych, zaliczany do grupy piroksenów. Minerał należy do grupy minerałów rzadkich.

Nazwa pochodzi od: Hiszpańscy konkwistadorzy często nosili amulety wykonane z jadeitu. Nazywali go piedra de hijada (kamień lędźwiowy) albo piedra de los rinones (kamień wątrobiany), wierząc, że chroni przed dolegliwościami.

Czasami w stosunku do jadeitu oraz do często mylonego z jadeitem nefrytu stosuje się nazwę żad.

Spis treści

[edytuj] Właściwości

Wzór chemiczny: NaAlSi₂O₆ - krzemian sodu i glinu, niekiedy zawiera domieszkę wapniowo-magnezowego diopsydu.
Układ krystalograficzny - jednoskośny
Twardość w skali Mohsa - 6,5 - 7
Łupliwość - doskonała
Rysa - biała
Przełam - nierówny, muszlowy
Gęstość - 3,2 do 3,3 g/cm³
Barwa - bezbarwny, różne barwy (biała, żółta, zielona, fioletowa)
Połysk - szklisty, perłowy

Bardzo rzadko tworzy dobrze wykształcone kryształy. Najczęściej występuje w postaci zbitej masy, mikrokrystalicznej, włóknistej; tworzy skupienia ziarniste lub włókniste agregaty. Najczęściej jest lśniącozielony, przeświecający lub przezroczysty. Współwystępuje z diopsydem, egirynem, glaukofanem, albitem, granatem. Wraz z egirynem i omfacytem tworzy szereg jadeitu.

Chloromelanit - odmiana jadeitu o barwie zielonej do czarnej, zawierająca znaczny procent żelaza. Występuje w Meksyku, Nowej Gwinei, Szwajcarii, Francji.
Astrydyt - odmiana ciemnozielona jadeitu, bogata w chrom, znaleziona na Nowej Gwinei (jaśniejsze plamki pochodzą od przerostków kwarcu i opalu. Występuje w skałach oliwinowych.

[edytuj] Występowanie

Występuje głównie w łupkach krystalicznych i skałach metamorficznych. Najczęściej tworzy się w niskich temperaturach i stosunkowo wysokich ciśnieniach. Bywa spotykany w serpentynitach, czasami w amfibolitach i przeobrażonych szarogłazach.

Miejsca występowania:

Birma - jest największym dostawcą jadeitu; od przeszło 200 lat zaopatruje Chiny w przeświecający jadeit cesarski (imperial jade).
Chiny - odmiany o pięknej zielonej barwie "Yunan jadeit"
Japonia - materiał nie nadaje się do celów jubilerskich.
Włochy - Piemont,
USA - Kalifornia (często jest to mieszanina z nefrytem).
Nowa Zelandia -zwany jest przez Maorysów pounamu .W jego poszukiwaniu Maorysi prowadzili ekspedycje w najbardziej niedostępne obszary Wyspy Południowej. Pounamu ceniono za twardość i ostrość krawędzi - Maorysi, podobnie jak inni Polinezyjczycy, nie mieli dostępu do metali. Przypisywano mu także znaczenie mistyczne.
Polska - Tąpadła u podnóża Góry Ślęży na Dolnym Śląsku (tworzy tam drobne agregaty); spotykany jest też w Górach Kaczawskich.

[edytuj] Zastosowanie

ma znaczenie naukowe – wskaźnik warunków i charakteru przeobrażeń skał.
stanowi poszukiwany, atrakcyjny i wysoko ceniony kamień kolekcjonerski
ceniony kamień dekoracyjny i ozdobny
wykorzystywany w jubilerstwie – kamienie o znaczeniu gemmologicznym pochodzą z Myanmaru i Gwatemali (duży stopień przezroczystości i piękna barwa tzw. żad imperialny).

Ten minerał o znacznej twardości był ceniony przez wiele kultur np. w starożytnych Chinach, w państwach Mezoameryki i przez ludy maoryskie (pounamu). Z jadeitu wyrabiano ozdoby oraz ze względu na twardość - narzędzia i kosztowną broń.

Skupienia mogą osiągać masę kilku ton, jednak materiał jubilerski należy do rzadkości. Kamienie przeważnie o szlifie kaboszonu rzadko przekraczają masę 5ct. Jadeit jest cenionym materiałem rzeźbiarskim - o wartości decyduje nie tylko artyzm lecz również jakość użytego materiału oraz jego barwa.