Z Wikipedii

Gyyz (także geez bądź ge'ez) – język z grupy etiopskich (etiosemickich), używany w królestwie Aksum w mowie i piśmie od IV wieku. Między XI a XIX wiekiem był to język literacki, obecnie jest jedynie jezykiem liturgicznym Kościoła Etiopskiego.

Wyróżnia się trzy okresy rozwoju języka gyyz w literaturze:

• język inskrypcji aksumskich (do ok. IV w. n. e.)
• język przekładów z greki (w tym Pisma Świętego) sprzed roku 1000
• język z okresu po roku 1000 - głównie w kronikach cesarskich

Spis treści 1 Pismo 2 Fonetyka 2.1 Spółgłoski 2.2 Samogłoski 2.3 Akcent 3 Gramatyka 3.1 Rzeczowniki 3.2 Czasowniki 3.3 Składnia 4 Bibliografia

[edytuj] Pismo

[edytuj] Fonetyka

[edytuj] Spółgłoski

Spółgłoski

		wargowe	zębowe	boczne	twardopodniebienne	miękkopodniebienne	labiowelarne	języczkowe	gardłowe	krtaniowe
zwarte	bezdźwięczne	p	t			k	kʷ			ʾ [ʔ]
	dźwięczne	b	d			g [ɡ]	gʷ [ɡʷ]
	emfatyczne	ṗ [pʼ]	ṭ [tʼ]			q [q, kʼ]	qʷ [qʷ, kʷʼ]
szczelinowe	bezdźwięczne	f	s	ś [ɬ]			ḫʷ [χʷ]	ḫ [χ]	ḥ [ħ]	h
	dźwięczne		z						ʿ [ʕ]
	emfatyczne		ṣ [ʦʼ]	ḍ [ɬʼ]
nosowe		m	n
półotwarte i płynne		w		l	y [j]
drżące			r

System spółgłoskowy gyyzu, podobnie jak innych języków etiopskich, wyróżnia się na tle języków semickich rozwojem spółgłosek labiowelarnych i glottalizowanych (emfatycznych). Charakterystyczny jest również brak [ġ] i [š].

[edytuj] Samogłoski

Występuje 7 fonemów samogłoskowych: /a/, /u/, /i/, /ā/, /e/, /ə/, /o/. Nie ma dyftongów. Różnica między /a/ i /ā/ jest iloczasowa.

[edytuj] Akcent

Rekonstrukcje systemu akcentowego gyyz są jedynie teoretyczne. Przyjmuje się, że czasowniki akcentowane były na przedostatniej, zaś rzeczowniki na ostatniej sylabie.

[edytuj] Gramatyka

[edytuj] Rzeczowniki

Większość rzeczowników tworzona jest od trójspółgłoskowego rdzenia przez zastosowanie określonego wzorca samogłoskowego i ewentualnie dołączenie afiksu. Np. wzorzec -a-ā-i służy do tworzenia nazw wykonawców czynności: nagādi "pielgrzym", sakāri "pijak".

Występują dwie liczby - pojedyncza i mnoga. Liczba mnoga jest tworzona przez sufiks (np. kāhən "kapłan" > kāhənāt "kapłani") lub zmianę wokalizacji rdzenia (tzw. liczba mnoga łamana, łac. pluralis fractus np. dəngəl "dziewica" > danāgəl "dziewice").

Istnieją dwa przypadki określane jako mianownik i biernik. Biernik tworzy się przez dodanie do mianownika końcówki -a.

Nie ma w gyyz kategorii określoności/nieokreśloności ani jej wykładników takich jak np. arabska nunacja.

[edytuj] Czasowniki

Czasowniki gyyz odmieniają się przez liczby i osoby w trzech koniugacjach: dwóch prefiksalnych i jednej sufiksalnej np. nagarku "powiedziałem", 'anaggər "będę mówił", 'angər "obym mówił".

Nie ma w gyyz czasów w indoeuropejskim rozumieniu. Czasowniki wyrażają raczej aspekt dokonany bądź niedokonany czy też jednoczesność lub wielokrotność czynności, a nie umiejscowienie na osi czasu.

Podobnie jak w innych językach semickich czasowniki można modyfikować przez dodanie prefiksu np. od gabra "czynić" mamy: tagabra "być uczynionym", agbara "kazać zrobić", astagabra "przykładać się do zrobienia".

[edytuj] Składnia

Zdania z orzeczeniem imiennym tworzone są przy użyciu kopuły wə'ətu o znaczeniu "on, ten". Zdania proste z orzeczeniem czasownikowym mają szyk VSO.

[edytuj] Bibliografia

Gyyz (także geez bądź ge'ez) – język z grupy etiopskich (etiosemickich), używany w królestwie Aksum w mowie i piśmie od IV wieku. Między XI a XIX wiekiem był to język literacki, obecnie jest jedynie jezykiem liturgicznym Kościoła Etiopskiego.

Wyróżnia się trzy okresy rozwoju języka gyyz w literaturze:

• język inskrypcji aksumskich (do ok. IV w. n. e.)
• język przekładów z greki (w tym Pisma Świętego) sprzed roku 1000
• język z okresu po roku 1000 - głównie w kronikach cesarskich

Spis treści 1 Pismo 2 Fonetyka 2.1 Spółgłoski 2.2 Samogłoski 2.3 Akcent 3 Gramatyka 3.1 Rzeczowniki 3.2 Czasowniki 3.3 Składnia 4 Bibliografia

[edytuj] Pismo

[edytuj] Fonetyka

[edytuj] Spółgłoski

Spółgłoski

		wargowe	zębowe	boczne	twardopodniebienne	miękkopodniebienne	labiowelarne	języczkowe	gardłowe	krtaniowe
zwarte	bezdźwięczne	p	t			k	kʷ			ʾ [ʔ]
	dźwięczne	b	d			g [ɡ]	gʷ [ɡʷ]
	emfatyczne	ṗ [pʼ]	ṭ [tʼ]			q [q, kʼ]	qʷ [qʷ, kʷʼ]
szczelinowe	bezdźwięczne	f	s	ś [ɬ]			ḫʷ [χʷ]	ḫ [χ]	ḥ [ħ]	h
	dźwięczne		z						ʿ [ʕ]
	emfatyczne		ṣ [ʦʼ]	ḍ [ɬʼ]
nosowe		m	n
półotwarte i płynne		w		l	y [j]
drżące			r

System spółgłoskowy gyyzu, podobnie jak innych języków etiopskich, wyróżnia się na tle języków semickich rozwojem spółgłosek labiowelarnych i glottalizowanych (emfatycznych). Charakterystyczny jest również brak [ġ] i [š].

[edytuj] Samogłoski

Występuje 7 fonemów samogłoskowych: /a/, /u/, /i/, /ā/, /e/, /ə/, /o/. Nie ma dyftongów. Różnica między /a/ i /ā/ jest iloczasowa.

[edytuj] Akcent

Rekonstrukcje systemu akcentowego gyyz są jedynie teoretyczne. Przyjmuje się, że czasowniki akcentowane były na przedostatniej, zaś rzeczowniki na ostatniej sylabie.

[edytuj] Gramatyka

[edytuj] Rzeczowniki

Większość rzeczowników tworzona jest od trójspółgłoskowego rdzenia przez zastosowanie określonego wzorca samogłoskowego i ewentualnie dołączenie afiksu. Np. wzorzec -a-ā-i służy do tworzenia nazw wykonawców czynności: nagādi "pielgrzym", sakāri "pijak".

Występują dwie liczby - pojedyncza i mnoga. Liczba mnoga jest tworzona przez sufiks (np. kāhən "kapłan" > kāhənāt "kapłani") lub zmianę wokalizacji rdzenia (tzw. liczba mnoga łamana, łac. pluralis fractus np. dəngəl "dziewica" > danāgəl "dziewice").

Istnieją dwa przypadki określane jako mianownik i biernik. Biernik tworzy się przez dodanie do mianownika końcówki -a.

Nie ma w gyyz kategorii określoności/nieokreśloności ani jej wykładników takich jak np. arabska nunacja.

[edytuj] Czasowniki

Czasowniki gyyz odmieniają się przez liczby i osoby w trzech koniugacjach: dwóch prefiksalnych i jednej sufiksalnej np. nagarku "powiedziałem", 'anaggər "będę mówił", 'angər "obym mówił".

Nie ma w gyyz czasów w indoeuropejskim rozumieniu. Czasowniki wyrażają raczej aspekt dokonany bądź niedokonany czy też jednoczesność lub wielokrotność czynności, a nie umiejscowienie na osi czasu.

Podobnie jak w innych językach semickich czasowniki można modyfikować przez dodanie prefiksu np. od gabra "czynić" mamy: tagabra "być uczynionym", agbara "kazać zrobić", astagabra "przykładać się do zrobienia".

[edytuj] Składnia

Zdania z orzeczeniem imiennym tworzone są przy użyciu kopuły wə'ətu o znaczeniu "on, ten". Zdania proste z orzeczeniem czasownikowym mają szyk VSO.

[edytuj] Bibliografia

Witold K. Brzuski. Gramatyka języka gyyz (etiopskiego klasycznego). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego: Warszawa 1972.

В. П. Старинин. Эфиопский яэыk. Иэд. "Наука": Москва 1967.