|
|
|
|
Eufemia kujawskaEufemia (ur. ok. 1265, zm. 18 marca 1308) – księżniczka kujawska, księżna halicka i włodzimierska z dynastii Piastów. Córka księcia kujawskiego Kazimierza I i jego trzeciej żony, Eufrozyny, córki księcia opolskiego Kazimierza I. Siostra księcia kujawskiego, króla Polski Władysława I Łokietka. Żona księcia halickiego i włodzimierskiego Jerzego Lwowica z dynastii Rurykowiczów. Matka ostatnich książąt halicko-włodzimierskich z dynastii ruskiej: Lwa i Andrzeja.
[edytuj] FiliacjaJedyna zachowana informacja źródłowa potwierdzająca istnienie Eufemii pochodzi od Jana Długosza, który w swojej kronice podał, że 18 marca 1308 zmarła księżna Eufemia, córka księcia Kazimierza i żona księcia Rusi Jerzego, zmarłego w tym samym roku, 21 kwietnia, w dniu św. Jerzego i w rocznicę swych urodzin[1]. W literaturze książęta występujący w przekazie polskiego kronikarza są identyfikowani z Kazimierzem I kujawskim i Jerzym Lwowicem[2]. Niemożliwym jest, aby mężem Eufemii był dynasta niepojawiający się w żadnym ruskim źródle. Ze znanych książąt ruskich o imieniu Jerzy jedynie książę halicko-włodzimierski może być brany pod uwagę, ponieważ zgony pozostałych nastąpiły przed 1308 lub o wiele później[3]. Potencjalnym ojcem Eufemii mogli być wyłącznie Kazimierz I kujawski albo jego syn, Kazimierz II łęczycki. Za jej pochodzeniem z trzeciego małżeństwa księcia kujawskiego, z Eufrozyną opolską, przemawia ścisła współpraca Władysława Łokietka z Jerzym a następnie z jego synami, bardziej zrozumiała w przypadku gdyby Piastówna była siostrą Łokietka niż jego siostrzenicą. W dokumencie Łokietka z 27 czerwca 1315 wymienieni są bezimiennie książęta ruscy, nazwani siostrzeńcami – w literaturze identyfikowani z Juriewicami halicko-włodzimierskimi[4]. Na korzyść omawianej filiacji świadczy także niemożność wytłumaczenia w inny sposób konieczności dyspensy, udzielonej 19 sierpnia 1324 przez papieża Jana XXII, dla małżeństwa Kazimierza I cieszyńskiego i Eufemii mazowieckiej z racji zachodzącego między nimi pokrewieństwa w stopniu czwartym dotykającym trzeciego[5]. Wreszcie w źródłach nie ma informacji o potomstwie ani nawet o małżeństwie Kazimierza II łęczyckiego[6]. W związku z powyższym w literaturze Eufemia uchodzi za córkę Kazimierza I kujawskiego i Eufrozyny opolskiej[7]. [edytuj] NarodzinyMałżeństwo jej rodziców zostało zawarte w połowie 1257, ojciec zmarł 14 grudnia 1267. Zatem Eufemia urodziła się najprędzej w rok po ślubie, a najpóźniej, jako pogrobowiec, w 1268. W literaturze jej narodziny kładzie się na ok. 1265. Z braku źródeł dokładniejsza data urodzenia jest niemożliwa do ustalenia[8]. Jej imię najprawdopodobniej nawiązywało do bratowej matki, Eufemii, żony Władysława opolskiego a córki księcia wielkopolskiego Władysława Odonica[8]. Istnieje też możliwość, mniej prawdopodobna, że otrzymała miano nawiązujące do córki jednego z książąt pomorskich: Świętopełka lub Mściwoja II. Od ok. 1257 Kazimierza I kujawskiego łączyły ze Świętopełkiem przyjazne relacje, natomiast Mściwój w 1258 poślubił jego siostrzenicę, Judytę, hrabiankę Breny[9]. [edytuj] Małżeństwo z Jerzym LwowicemJak podał Jan Długosz, Eufemia była żoną księcia księcia halickiego i włodzimierskiego Jerzego z dynastii Rurykowiczów. W źródłach nie zachowała się data ich ślubu. Z pewnością małżeństwo zostało zawarte przed drugą połową 1290, kiedy Władysław Łokietek wydał za mąż za króla Węgier Andrzeja III swoją siostrzenicę Fenennę. Gdyby do tego czasu siostra Łokietka pozostałaby niezamężna, to ona poślubiłaby Arpada[10]. W literaturze istnieją dwa poglądy dotyczące daty ślubu Eufemii z Jerzym[11]. Pierwszy z nich głosi, że do zawarcia małżeństwa doszło w 1289[12]. Za tą datacją przemawia udzielenie Łokietkowi pomocy wojskowej przez księcia halickiego Lwa Daniłowica w czasie walk o tron krakowski. Drugi pogląd mówi, że związek Piastówny z Rurykowiczem został zawarty między wrześniem 1289 a 23 czerwca 1290[13]. Według niego powodem małżeństwa było stworzenie sojuszu kujawsko-rusko-czeskiego skierowanego przeciwko księciu wrocławskiemu Henrykowi IV Probusowi, który po śmierci Leszka Czarnego w 1288 został księciem krakowskim. Celem Władysława Łokietka było zdobycie Krakowa. Książę Czech Wacław II nie chciał dopuścić do wzrostu potęgi księcia wrocławskiego, będącego w antyczeskim sojuszu z królem Węgier Władysławem IV i czeskim możnowładcą Zawiszą z Falkensteinu. Natomiast Lew halicki obawiał się potencjalnego porozumienia antyruskiego, sąsiadując od zachodu z Małopolską a od południa z Węgrami. Ślub Eufemii i Jerzego poprzedziły: zjazd w Opawie z 15 sierpnia 1289, na którym Łokietek, Lew i Wacław II podpisali układ o wzajemnej pomocy, a także zajęcie Krakowa przez Henryka IV Probusa, co miało miejsce 24 sierpnia 1289. Termin końcowy zawarcia małżeństwa wyznacza śmierć śląskiego Piasta. Książęta ruscy okazali się dla Łokietka cennymi sojusznikami. Posiłkowali go także w latach 1300 i 1302 w trakcie walk z Wacławem II czeskim. Na podstawie analizy przekazu Długosza historycy kładą datę dzienną narodzin męża Eufemii na 21, 23 lub 24 kwietnia[14], natomiast datę roczną różni badacze określają na lata od 1247 do 1259[15]. Jerzy pochodził z małżeństwa księcia halickiego Lwa I z Konstancją, córką króla Węgier Beli IV. Przed poślubieniem Eufemii był żonaty z nieznaną z imienia córką księcia twerskiego Jarosława Jarosławica. Po śmierci ojca objął panowanie w Księstwie Halicko-Włodzimierskim. Zmarł 21, 23 lub 24 kwietnia 1308[16]. Ze związku Eufemii i Jerzego narodziło się troje bądź czworo dzieci: Lew, Andrzej, Maria i być może Anastazja[17]. Synowie byli ostatnimi książętami halicko-włodzimierskimi z dynastii Rurykowiczów. Maria poślubiła Trojdena, syna księcia mazowieckiego Bolesława II, z małżeństwa z którym pochodził m.in. Bolesław, po śmierci wujów osadzony przez Władysława Łokietka na tronie halicko-włodzimierskim. Natomiast Anastazja wyszła za mąż za księcia twerskiego Aleksandra Michałowica, z którym miała m.in. córkę Juliannę, matkę wielkiego księcia Litwy i króla Polski Władysława Jagiełły. [edytuj] ŚmierćWedług przekazu Jana Długosza Eufemia zmarła 18 marca 1308, nieco ponad miesiąc przed swym mężem. Miejsce jej pochówku nie jest znane. Przypisy
[edytuj] Bibliografia
|
