|
|
narzędzia |
Edward Flatau
Edward Flatau (ur. 27 grudnia 1868 w Płocku, zm. 7 czerwca 1932 w Warszawie) – polski lekarz neurolog. Był twórcą nowoczesnej neurologii polskiej[1], autorytetem w dziedzinie fizjologii i patologii opon mózgowo-rdzeniowych, pionierem neurologii światowej[1][2]. Współtwórca czasopism medycznych Neurologia Polska i Warszawskie Czasopismo Lekarskie. Członek Polskiej Akademii Umiejętności. W medycynie z jego nazwiskiem wiąże się zespół Redlicha-Flataua, zespół Flataua-Sterlinga i choroba Flataua-Schidlera, a także objaw Flataua.
[edytuj] BiografiaUrodził się w 1868 w Płocku. Był synem Anny i Ludwika Flatau, którzy ufundowali istniejący do dziś (2008) w Płocku pałacyk ślubów. W 1886 ukończył gimnazjum, wyróżniony złotym medalem[2][3]. Wyjechał samodzielnie do Moskwy gdzie w 1892 roku ukończył na Uniwersytecie Moskiewskim cum eximia laude studia lekarskie[2][4]. W Moskwie jego nauczycielami byli m.in. neurolog Aleksy Jakowlewicz Kożewnikow (1836-1902) i psychiatra Siergiej Siergiejewicz Korsakow (1854-1900). Rok później przeniósł się do Berlina, gdzie pracował nad neuropatologią, neuroanatomią, i neurohistologią do 1899 roku. Alfred Goldscheider (1958-1935), Ernst Viktor von Leyden (1832-1910), Emanuel Mendel (1839-1907), Hermann Oppenheim (1858-1919), Heinrich Wilhelm Waldeyer (1836-1921), Louis Jacobsohn (1863-1904), Ernst Remak (1849-1911) oraz Hugo Liepmann (1863-1925) byli jego współpracownikami w tym czasie. W 1899 roku zamieszkał w Warszawie, wcześniej odrzucając ofertę katedry neurologii w Buenos Aires[2][5]. Miał dwie córki: Annę i Joannę. Jego pierwsza żona Zofia i córka Anna są opisane w książce Marianowicza[6]. Drobne fakty z życia Flataua znajdują się we wspomnieniach Wacława Solskiego[7] i Ludwika Krzywickiego[8]. Kariera naukowa Edward Flataua jest opisana w szeregu polskich opracowań, m.in w przeglądowej książce Hermana poświęconej historii polskiej neurologii[9] oraz w jego artykułach[10][11]. Także w lekarskich wydawnictwach biograficznych[12][13][14][15][16]. Dobrym źródłem informacji jest wstęp do Księgi Jubileuszowej Edwarda Flataua, wydanej za jego życia, książki która głównie zawiera artykuły naukowe uczonych z wielu krajów i przyjaciół naukowych, ale jest też bibliografia oraz biogram napisany przez Bornsztajna[17]. Dostępne są również opracowania dotyczące Edwarda Flataua w języku angielskim[1][2] i niemieckim[18][19]. W 1937 roku Warszawskie Czasopismo Lekarskie opublikowało numer poświęcony Flatauowi, w którym były wydrukowane artykuły jego uczniów[20][21][22][23][24][25][26]. Od stycznia 1932 roku wiedział, że ma nieuleczalny guz mózgu[2]. Umarł w 1932 roku i został pochowany na cmentarzu żydowskim w Warszawie. Nad trumną przemawiał m.in. jego przyjaciel Samuel Goldflam[27]. [edytuj] DziałalnośćFlatau zajmował się diagnostyką i leczeniem chorób mózgowia; leczeniem chorób mięśni; neurologią dziecięcą; chirurgią nerwów obwodowych; anatomią układu nerwowego; histopatologią tkanki nerwowej; onkologią doświadczalną; neurofizjologią; patofizjologią układu nerwowego. [edytuj] Badania mózgu i anatomia
W wieku 26 lat opublikował atlas mózgu (Karger, Berlin, 1894) który przedstawiał szczegółowo m.in. powierzchnię, przekroje i stosunki anatomiczne bruzd i zwojów świeżo preparowanego mózgu. Badania te prowadził w berlińskiej pracowni profesora Emanuela Mendla. Fotografie zostały wykonane przy pomocy specjalnej kamery z małym otworem i stosunkowo długim naświetlaniem (10 do 20 minut). Atlas mózgu ludzkiego i przebiegu włókien (Atlas des menschlichen Gehirns und des Faserverlaufes, S. Karger) ukazał się w roku 1894 i został przetłumaczony na języki polski (wydany w 1895), angielski, francuski i rosyjski. Według słów Sigmunda Freuda, wtedy praktykującego neurologa, "zdjęcia [zawarte w atlasie] są wyraziste i są znakomitym materiałem edukacyjnym"[28]. W tym czasie Flatau popierał już teorię neuronów (jej zwolennikiem był Wilhelm Waldeyer, twórca nazwy neuron) czemu dał wyraz w pierwszym paragrafie Atlasu. Za pomocą badania zmian morfologicznych w neurocytach jąder nerwów czaszkowych dowodził jedności anatomicznej i fizjologicznej neuronu w 1897 roku. Następnie wraz ze swoim przyjacielem Ludwikiem Jacobsohnem-Lask, Flatau przeniósł się do laboratorium w Uniwersytecie Berlińskim Waldeyera, gdzie kontynuował prace anatomiczne. Zmodyfikował metodę Golgiego barwienia tkanki nerwowej; na podstawie badania efektów fizjologicznych poprzecznego przecięcia rdzenia kręgowego u psów przeprowadził wraz z Johannesem Wilhelmem Gadem (1842-1926) pełną krytykę prawa Bastiana-Brunsa o zanikaniu odruchów kolanowych w wyniku takiego zabiegu (1896). Flatau i Jacobsohn otrzymali w 1895 i 1896 po 1500 marek ze stypendium księżnej Louise von Bose przypuszczalnie na opracowanie materiału na międzynarodowy kongres medyczny w Moskwie w 1897. Wraz z Jacobsohnem Flatau opracował znany podręcznik anatomii porównawczej układu nerwowego ssaków (1899). 
[edytuj] Prawo FlatauOdegrał ważną rolę w początkowych badaniach rdzenia kręgowego. W 1897 roku zaobserwował prawo O ekscentryczności układu długich włókien w rdzeniu kręgowym polegające na większym przesunięciu włókien nerwowych ku obwodowi, im włókna te są dłuższe[29]. Za tę pracę[30] otrzymał doktorat nauk medycznych w Moskwie w 1899 (Zakon ekscentriczeskago raspolozenia dlinnych putiej w spinnom mózgu). Praca ta w 1949 została przedstawiona, obok portretu autora, na wystawie IV Międzynarodowego Kongresu Neurologów w Paryżu (International Congress of Neurology, Paris, 1949 )[1]. 
[edytuj] Neurologia i wczesna genetyka ludzkaW 1911 roku Flatau i Władysław Sterling[31] opublikowali artykuł dotyczący postępującego skurczu torsyjnego u dzieci. Autorzy zwrócili uwagę, że choroba była związana z czynnikami genetycznymi. Choroba ta została w tym samym roku opisana przez Theodora Ziehena i Hermanna Oppenheima, którzy uważali że dystonia jest chorobą mięśni. Flatau i Sterling zauważyli, że zdolności intelektualne pacjentów są wyższe od przeciętnych. W 1976 Eldridge w pracy dotyczącej historii genetyki ludzkiej, zasugerował, że praca Flataua i Sterlinga była jedną z pierwszych opisujących genetyczne czynniki chorób neurologicznych[32]. Pomiędzy 1921 a 1923 opisał objawy oponowe charakterystyczne dla zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych w gruźlicy: rozszerzenie źrenic podczas zginania głowy (odruch karkowo-mydriatyczny Flataua) i erekcja prącia podczas kilkakrotnego zginania tułowia ku przodowi (odruch karkowo-erekcyjny Flataua). Opisał także przebieg łuku odruchowego objawu karkowo-źrenicowego. 
[edytuj] MigrenaW 1912 roku Flatau opublikował w języku niemieckim i polskim nowoczesną monografię dotyczącą migreny. Był to pierwszy polski podręcznik poświęcony migrenie. Książka została przedrukowana w roku 2007 po 95 latach od jej ukazania się[33] i jest często cytowana w literaturze medycznej. W przeglądowym artykule na temat historii badań migreny Iser i Rose[34] opisują pracę Flataua w następujący sposób: "jego unikatowa monografia z 1912 roku "Die Migrane" zawiera znakomity opis uprzednich badań, precyzyjne obserwacje kliniczne, krytyczny opis patofizjologii, i mało wyważone opinie na temat leczenia..."[35]. Flatau jako jeden z pierwszych przedstawił pełny obraz kliniczny migreny oraz określił tę chorobę jako wrodzone usposobienie do patologicznych procesów metabolicznych w układzie nerwowym i wyróżnił jej postacie: oczną, padaczkową, psychiczną i twarzo-poraźną. Książka była oparta na autoobserwacjach i na 500 własnych przypadkach[36]. [edytuj] Początki pracowni neurobiologicznejFlatau odegrał istotna rolę w rozwoju Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego i był twórcą pierwszej doświadczalnej pracowni neurobiologicznej w Polsce. Po osiedleniu się w Warszawie utworzył w początkach XX wieku w swoim prywatnym mieszkaniu, w domu Hersego przy ul. Marszałkowskiej, pracownię mikroskopową. Następnie urządził pracownię mikroskopową przy Towarzystwie Psychologicznym w Alejach Jerozolimskich 85, a potem zorganizował pracownię neurobiologiczną w domu Towarzystwa Naukowego Warszawskiego przy ul. Śniadeckich. Tam też mieścił się początkowo Instytut Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego[9]. Początki tej pracowni tak opisuje Wacław Solski:
W 1899 opublikował artykuł oparty na odczycie na VIII zjeździe lekarzy i przyrodników polskich w Warszawie, w którym omawia teorię neuronów i m.in. stwierdza (pisownia oryginalna):
[edytuj] Towarzystwo Naukowe WarszawskieKiedy TNW powstało w 1907 roku, uczeni o specjalnościach biologicznych nie byli z początku zbyt licznie reprezentowani; nie było ich wtedy wielu w Warszawie[37]. W październiku 1911 Flatau przekazał TNW założoną przez siebie przy Towarzystwie Psychologicznym pracownię neurologiczną wraz z całym inwentarzem i zasiłkiem w wysokości 2000 rubli. Towarzystwo Naukowe Warszawskie otrzymało w darze od hr. Józefa Potockiego dom przy ul. Śniadeckich 8 gdzie mieściła się pracownia neurobiologiczna. Przez wiele lat Flatau był jej kierownikiem. Wg Hermana[9]
Pracownia prowadziła badania w zakresie anatomii ogólnej i porównawczej ustroju nerwowego, fizjologii, anatomii patologicznej, patologii doświadczalnej oraz terapii doświadczalnej układu nerwowego. [38]. 
[edytuj] Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. NenckiegoInstytut Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego powstał w Warszawie z inicjatywy uczniów i współpracowników profesora Nenckiego. W końcu 1918 roku Kazimierz Białaszewicz wraz z Edwardem Flatauem, kierownikiem Zakładu Neurobiologii, oraz Romualdem Minkiewiczem, kierownikiem utworzonego tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Zakładu Biologii Ogólnej, wystąpili wspólnie do Zarządu Towarzystwa Naukowego Warszawskiego z inicjatywą wyodrębnienia tych trzech zakładów z ogółu pracowni TNW i utworzenia samoistnej organizacji pod nazwą "Instytut Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego". Flatau kierował Pracownią Neurobiologii pomiędzy 1911 a 1923 rokiem[39]. Szerokość tematyczna podejmowanych w Pracowni zagadnień naukowych była bardzo duża; dotyczyła anatomii prawidłowej, porównawczej i patologicznej układu nerwowego, fizjologii oraz patologii i terapii doświadczalnej. Teofil Simchowicz badał zmiany w układzie nerwowym w nadczynności i niedoczynności tarczycy, Józef Handelsman kontynuował obserwacje zmian czynności przysadki mózgowej, rozpoczęte u Horsleya, Jan Koelichen zajmował się anatomią naczyń chłonnych ośrodkowego układu nerwowego, Maurycy Bornsztajn badał zmiany morfologiczne, będące odpowiednikiem zaburzeń czynnościowych komórki nerwowej, a Bronisław Frenkel prowadził doświadczenia nad wywoływaniem nowotworów mózgu. Sam Flatau wykazał – na podstawie analizy wyników ponad 1000 eksperymentów na białych myszach – znaczny niszczący wpływ promieni radu na komórki nowotworów złośliwych mózgowia i rdzenia kręgowego i podał najskuteczniejszą metodę leczenia, polegającą na połączeniu zabiegu operacyjnego z naświetlaniem tkanek promieniami rentgenowskimi i radu[37]. Razem z warszawskim chirurgiem Bronisławem Sawickim opublikował prace o chirurgii torbieli opon rdzenia kręgowego i o leczeniu guzów kręgosłupa w którym podał podstawowe dla postępowania chirurgicznego zagadnienia histopatologiczne. Publikacja ta była ukoronowaniem kilkuletniej współpracy obu lekarzy[40]. 
[edytuj] Działalność lekarskaPoza pracą naukową i szpitalną praktyką neurologiczną Flatau prowadził także prywatną praktykę lekarską. Różnice pomiędzy psychiatrią i neurologią w początkach XX wieku były mniejsze niż w początkach XXI wieku i Flatau zajmował się także psychiatrią oraz leczeniem migreny[41] [22]. W opowiadaniu Izaaka Baszewisa Singera Potęga ciemności[42] Flatau jest nawet wezwany w sprawie demonów. Był jednym z głównych organizatorów Pierwszego Zjazdu neurologów i psychiatrów polskich w Warszawie w 1909 roku. Flatau był współedytorem niemieckiego czasopisma Jahresbericht fur Psychiatrie und Neurologie. Od chwili powstania (1897) czasopisma aż do 1916 jego zasługą było, że wszystkie polskie prace psychiatryczne były w nim streszczane[22]. Prowadził też klinikę i oddział neurologiczny w Szpitalu na Czystem. Inne lekarskie Varsaviana można znaleźć w (nieco niedokładnych) artykułach Kasprzyckiego[43][44][45][46]. [edytuj] Prace Zobacz więcej w osobnym artykule: Dzieła Edwarda Flataua.Przypisy
[edytuj] Dodatkowa bibliografia
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
||||||||||||||||||||
