24 Dywizja Piechoty (II RP)

24 Dywizja Piechoty pod dowództwem płk dypl. Bolesława Marii Krzyżanowskiego w początkowym okresie wojny pozostawała w odwodzie Naczelnego Wodza. 3 września przydzielono ją do odwodu południowego "Tarnów" Armii "Karpaty" (GO "Jasło") i skierowano do rejonów wyładowczych w Tarnowie i Dębicy. Miała obsadzić linię Pilzno-Szynwałd-Tuchów. 6 września dywizja jeszcze koncentrowała się w rejonie Tarnowa. Za zadanie miała obronę dolnego Dunajca po Zakliczyn w celu utworzenia drugiej linii obronnej na zapleczu wycofującej się Armii "Kraków". Od samego rana 6 września dywizja prowadziła ciężkie walki, odrzucając natarcie niemieckiej 4 Dywizji Lekkiej pod Wróblowicami. Pod wieczór do dywizji dotarł rozkaz dowódcy Armii gen. Kazimierza Fabrycego odwrotu nad odległą o 40 km Wisłokę, osłaniając główny szlak komunikacyjny na Lwów, który był osią działania niemieckich wojsk XXII Korpusu gen. Ewalda von Kleista. Do świtu 7 września trwało zbieranie pułków i wymarsz nastąpił w biały dzień. W kilka godzin później maszerujące pułki zostały zaskoczone przez niemiecką 4 DLek., która rozbiła część 17 i 38 Pułków Piechoty. Dowódca 24 DP z tego powodu popadł w stan całkowitej depresji i utracił zdolność efektywnego dowodzenia oddziałami. W rezultacie zrezygnował z dowodzenia, tłumacząc się złym stanem zdrowia i oddał je w ręce dowódcy piechoty dywizyjnej płk. Bolesława Schwarzenberg-Czernego. 8 września dywizja zamiast bronić Wisłoka rozpoczęła odwrót za San, kierując się na Frysztak i Strzyżów. 9 września za samowolną zmianę rozkazów płk B. Krzyżanowski i jego szef sztabu zostali odsunięci od dowodzenia przez dowódcę Armii. W dniach 11-12 września dywizja toczyła ciężkie walki z niemiecką 2 DGór. w rejonie Birczy koło Przemyśla. Kilkakrotnie kontratakowała, ponosząc duże straty. Pod wieczór Niemcy przełamali jej pozycje obronne, zmuszając ją do odwrotu na linię Olszany-Rokszyce, w rezultacie czego zostało odsłonięte południowe skrzydło obrony Przemyśla. 14 września o świcie dywizja stanęła w rejonie Tyszkowic. 24 DP działała wówczas w ramach zgrupowania wojsk dowodzonych przez gen. Kazimierza Sosnkowskiego przebijającego się do Lwowa (GO "Południowa" gen. Kazimierza Orlika-Łukoskiego). Tego samego dnia została silnie zaatakowana przez niemiecką 2. DGór. w rejonie: Tyszkowice-Boratycze-Chodorowice, Popowice i w Lesie Miżynieckim. Odpierając atak, w trakcie walk w lesie pod Boratyczami 155 pp odciął III batalion od reszty sił 137 psgór. i zniszczył go. Tego dnia 2. DGór. poniosła najcięższe straty w kampanii. Pod wieczór 24. DP przerwała zwycięską walkę z Niemcami i z rozkazu generała Sosnkowskiego odeszła lasami na wschód. O świcie 15 września dywizja znalazła się za Mościskami. Wobec trudności w przebiciu się przez Wereszycę i marszu na Lwów przez Gródek Jagielloński, 15 września generał Sosnkowski podjął decyzję zmiany kierunku działań na północno-wschodni i postanowił najpierw przebić się do Lasów Janowskich a dopiero później na Lwów. Rozpoczęto odwrót na Lwów przez Lasy Janowskie, podczas którego 24. DP podążała w drugim rzucie GO. 17 września dywizja koncentrowała się w Janowie. Liczyła jeszcze wtedy - po wcieleniu w poprzednich dniach licznych uzupełnień - prawdopodobnie nie mniej niż 10 - 12 tysięcy żołnierzy i oficerów oraz 19 dział lekkich i 3 ciężkie (nie licząc artylerii piechoty). O godzinie 16:00 tego dnia gen. Sosnkowski podjął decyzję o przebijaniu się do Lwowa w dwóch kolumnach: 24 DP do Kleparowa, a 11 KDP do Hołoska. 38 DP znalazła się w drugim rzucie i miała osłaniać pierwszorzutowe dywizje od zachodu. Pierwsze grupy żołnierzy z GO "Południe" przedarły się do Lwowa pod osłoną ciemności w nocy z 17 na 18 września. Żołnierze ci przekazali gen. Langnerowi informacje o trudnym położeniu zgrupowania gen. Sosnkowskiego. W wyniku tego Langner zrozumiał, że przedwczesne odesłanie 10 BK zgodnie z wytycznymi NW do stopniowego wycofywania oddziałów za Dniestr a następnie w kierunku granicy węgierskiej, wydanymi 17 września z powodu agresji sowieckiej, było błędem. Tymczasem dowódca niemieckiego XVIII Korpusu Armijnego, generał Eugen Beyer, po otrzymaniu wiadomości, że grupa gen. Sosnkowskiego zbliża się do Lwowa, przegrupował siły i wzmocnił 1. DGór. Przekazał jej dwa bataliony z 2. DGór., do Rzęsny Ruskiej skierował 15 pułk czołgów z 5. Dywizji Pancernej (był to na tym etapie kampanii jej jedyny pułk czołgów), a 2. DGór. nakazał podjąć natarcie mające na celu otoczenie Lwowa od wschodu. Na północ od Lwowa 44. DP z częścią sił 2. Dpanc. korzystając z wycofania się 10 BK oraz Grupy „Żółkiew” z bitwy lwowskiej z powodu agresji sowieckiej, zamknęła drogi prowadzące ze Lwowa do Żółkwi, a 45. DP dotarła do Niemirowa. Polska 24. DP po nocnym marszu 18 września dotarła do wsi Kozice i po jej zdobyciu ruszyła na Rzęsnę Ruską. Ciężkie walki w tym rejonie trwały do późnego wieczora. W ich wyniku natarcie zostało zatrzymane i dywizja poszła w rozsypkę. 18 września, pod wpływem otrzymanej informacji o agresji sowieckiej na Polskę i zgodnie z ostatnim rozkazem Naczelnego Wodza, generał Sosnkowski podjął decyzję o zaniechaniu marszu na Lwów, rozwiązaniu zgrupowania i przebijaniu się małymi grupami na Węgry. Tego dnia o godz. 16.00 w Żorniskach odbyła się odprawa dowódców 24 DP i 38 DPrez. (o 11 KDP było brak wieści), podczas której gen. Sosnkowski nakazał nocny przemarsz w rejon Brzuchowic, zniszczyć samochody i sprzęt artyleryjski oraz zredukowć tabory. Rozpuszczono również z oddziałów tych żołnierzy, którzy nie mieli zamiaru przebijać się za granicę, ani też pozostać w szeregach. W tym czasie trwał zażarty bój 24 DP z niemiecką 5 DPanc. o Rzęsnę Ruską. Wobec nowych rozkazów wieczorem zaczęto wycofywać oddziały z walki oraz niszczyć ciężki sprzęt. W wyniku walk o Rzęsnę Ruską w dwóch batalionach 39 pp pozostało około 200 „bagnetów” (z 800, którzy byli w nich rankiem 17 września, do tego należy doliczyć kompanie km i plutony specjalne oraz tabor pułkowy) i 2 niepełne kompanie ckm. W 1 batalionie 17 pp pozostało 4 oficerów i 10 szeregowych, 1 biedka z ckm oraz 1 wóz taborowy. Około 21.00 oddziały 24 DP ruszyły do Brzuchowic. Jednak 24 kompania telegraficzna dostała się w Jaśniskach do niewoli, z której odbiły ją pododdziały 38 DPrez wycofujące się z Janowa. Osłaniający odwrót oddział zbiorczy 1 psp nie dołączył do dywizji, gdyż jego oficerowie uznali walkę za bezcelową i skapitulowali rano 19 września. W chwili kapitulacji w oddziale zbiorczym 1 psp pozostało 9 oficerów i 98 szeregowców, 1 moździerz, 3 ckm i 2 działka ppanc. Dzięki przebiciu się do Brzuchowic 11 KDP (gen. Sosnkowski był przekonany, że została ona rozbita) powstała nowa sytuacja. Gen. Sosnkowski odwołał zarządzenie o zniszczeniu ciężkiego sprzętu. Oddziały zgrupowania ponownie miały nacierać na Lwów, tym razem wzdłuż szosy na Hołosko Wielkie. O miejscu postoju generała Sosnkowskiego w Brzuchowicach oraz o tym, że jego oddziały podejmują próby przebicia się do Lwowa wiedział gen. Langner. Skierował tam dwa szwadrony, które nawiązały kontakt z nim kontakt i powiadomiły go, że załoga Lwowa dla ułatwienia mu przebicia się wykona natarcie na Hołosko. Natarcie od strony Lwowa miały wykonać dwa bataliony z 206 pp 35 DP płk. dypl. Jarosława Szafrana wzdłuż drogi prowadzącej do Brzuchowic, oraz dwa bataliony z 207pp tej dywizji na wzgórze 324 przy współdziałaniu z prawym skrzydłem 1 pp nacierającego znad Pełtwi. Natarciem wojsk gen. Sosnkowskiego miał dowodzić miał płk dypl. Prugar-Ketling, prowadząc w pierwszym rzucie swoją dywizję. Oddziały 24 DP posuwać się miały w drugim rzucie ponieważ osiągnęły Brzuchowice dopiero około południa 19 września. Na miejscu rozpoczęła się reorganizacja 24 DP. Powstały 2 niepełne bataliony po 200-300 bagnetów. Jeden sformowany został z resztek 38 pp i 39 pp (d-ca mjr Böhm), drugi (d-ca mjr Dyduch) stanowiły resztki 2 batalionu 1 psp kpt. Dietricha (nie walczące w składzie macierzystego pułku), improwizowanych batalionów obrony Przemyśla i resztek pozostałych oddziałów. Pierwsza ok. godziny 16.00 otwarła ogień artyleria 11 KDP wzdłuż drogi Brzuchowice-Hołosko. W tym samym czasie rozpoczęło się natarcie oddziałów 35 DP od strony Lwowa. Początkowo rozwijało się ono pomyślnie – zajęto Zamarstynów i Hołosko Małe oraz część Hołoska Wielkiego. Ostatecznie jednak utknęło. Natarcie od strony Brzuchowic rozpoczęło się o godz. 18.00 i odniosło częściowe powodzenie. Doszło w jego trakcie do zaciętych walk wręcz. Drugie, nocne natarcie rozpoczęło się o godz. 24.00 i prowadziły je 2 bataliony zbiorcze 24 DP: batalion mjra Böhma posuwał się grzbietem po lewej stronie szosy na Zamarstynów, batalion mjra Dydycha wraz z resztkami baonu ppłka Głowackiego nacierał wzgórzami po prawej stronie szosy oraz szosą w kierunku Kleparowa. Batalion mjra Böhma obszedł silnie bronione zabudowania sanatorium i wdarł się głęboko w ugrupowanie "Schöerner". Doszedł pod sam Lwów, jednak zmuszony został do wycofania się. Tylko nieliczni przedostali się do Lwowa. Prawoskrzydłowy batalion mjra Dyducha po ciężkich walkach przedarł się do Kleparowa. Pozostało z niego niewiele ponad 100 żołnierzy. Jedynym zwartym oddziałem, który przebił się do Lwowa była kompania kpt. Dietricha. Brała ona udział w obronie Lwowa aż do zakończenia walk o miasto 22 września. Ostatnim zwartym pododdziałem 24 DP pozostały resztki batalionu zbiorowego mjra Böhma w sile 30 bagnetów, który wraz z resztką I i III batalionu 98 pp przeszedł 20 września o godz. 4.00 do trzeciego natarcia. Nie uzyskało ono powodzenia, jak również 2 następne. Około godz. 18.00 gen. Sosnkowski podjął ostatnią próbę przebicia się do Lwowa. W tym samym momencie pod Zboiskami i Winnikami pojawiły się sowieckie czołgi. Lwów był od tego momentu całkowicie okrążony. Przebijające się do miasta oddziały Sosnkowskiego w walce na bagnety zbliżyły się do centralnego punktu oporu - sanatorium w Hołosku Wielkim. Natarcie pozbawione wsparcia artylerii ostatecznie o zmierzchu upadło. Wieczorem, na naradzie wyższych dowódców gen. Sosnkowski podjął decyzję zniszczenia pozostałego ciężkiego sprzętu oraz rozwiązania pozostałych oddziałów. 24 Jarosławska Dywizja Piechoty jako zorganizowana jednostka WP przestała istnieć. Pod Lwowem cały czas jednak znajdowali się jej żołnierze. Po rozwiązaniu dywizji generał Sosnkowski dał wolną rękę swoim oficerom i żołnierzom. Sam natomiast - wraz z grupą ok. 300 ochotników uzbrojoną tylko w broń lekką - wyruszył do Dublan, w celu obejścia stanowisk niemieckich i przedostania się do Lwowa od wschodu. Tego samego dnia wojska niemieckie otrzymały rozkaz pozostawienia Lwowa Armii Czerwonej. Przed południem 21 września 1. Dywizja Górska oraz oddziały XVIII Korpusu Armijnego generała Beyera kontynuowała odwrót spod Lwowa w kierunku Sanu. Były podczas tego odwrotu stopniowo luzowane przez oddziały sowieckie. Sowieci szybko rozszerzali pierścień okrążenia w jakim zamknęli Lwów na wojska walczące na północ, zachód i południe od miasta – w tym pozostałości oddziałów gen. Sosnkowskiego. Po południu 21 września silne jednostki sowieckie podeszły do wysuniętych polskich stanowisk na wschód od Lwowa. Generał Langner rozkazał otworzyć ogień. Po godzinie walki Sowieci cofnęli się. Jednakże gen. Langner spotkał z komisarzem politycznym, pułkownikiem Makarowem, w pobliżu Lesienic, gdzie wynegocjowano zawieszenie broni. W tym samym czasie rozproszone resztki oddziałów generała Sosnkowskiego były już całkowicie okrążone przez wojska sowieckie. W wielu miejscach doszło do wymiany ognia i drobnych walk. Z powodu beznadziejnej sytuacji i informacji o zawieszeniu broni we Lwowie, okrążone grupy polskich żołnierzy składają wieczorem 21 września broń pod Laszkami Murowanymi. W nocy z 20 na 21 września, błądząc w ciemnościach, grupa ochotników generała Sosnkowskiego stopniała do ok. 100 ludzi. Wczesnym rankiem 22 dotarli oni do Dublan. Kolumna nie czekając na generała ruszyła w dalszą drogę aby przebić się do Lwowa od strony wschodniej i ok. godź. 5.00 natknęła się na kawalerię sowiecką po czym złożyła broń. Jednakże wiele grup z rozwiązanych polskich oddziałów zamiast kapitulować zdecydowało się przebijać do granicy węgierskiej. Większość z nich wpadła po drodze w ręce Sowietów, ale części udało się dotrzeć aż do granicy – między nimi gen. Sosnkowskiemu oraz dowódcy 11 KDP – płk. Prugar-Ketlingowi, a także żołnierze i oficerowie 24 DP.

[edytuj] Ordre de Bataille i obsada personalna we wrześniu 1939

[edytuj] Odtworzenie dywizji w ramach AK

W wyniku przeprowadzania akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych w 1944 r. powstała 24. Dywizja Piechoty AK "Rzeszowska" w składzie 17 pułku piechoty (Okręg Kraków, Podokręg Rzeszów).

[edytuj] Bibliografia

Przypisy

p • d • e

Piechota II RP

Centrum Wyszkolenia Piechoty • Departament Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych * Szkoła Podchorążych Piechoty

Dywizje piechoty: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21G • 22G • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 1 DLB • 2 DLB • 1 DSP • 4 DSP • 5 DSP • DOchotn.

Rezerwowe dywizje piechoty: 33 • 35 • 36 • 38 • 39 • 41 • 44 • 45 • 50 • 55 • 60

Pułki piechoty: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21 • 22 • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 31 • 32 • 33 • 34 • 35 • 36 • 37 • 38 • 39 • 40 • 41 • 42 • 43 • 44 • 45 • 46 • 47 • 48 • 49 • 50 • 51 • 52 • 53 • 54 • 55 • 56 • 57 • 58 • 59 • 60 • 61 • 62 • 63 • 64 • 65 • 66 • 67 • 68 • 69 • 70 • 71 • 72 • 73 • 74 • 75 • 76 • 77 • 78 • 79 • 80 • 81 • 82 • 83 • 84 • 85 • 86

Pułki strzelców podhalańskich: 1 psph • 2 psph • 3 psph • 4 psph • 5 psph • 6 psph Morskie pułki strzelców: 1 mps • 2 mps

Rezerwowe pułki piechoty: 93 • 94 • 95 • 96 • 97 • 98 • 114 • 115 • 116 • 133 • 134 • 135 • 144 • 145 • 146 • 154 • 155 • 156 • 159 • 163 • 164 • 165 • 178 • 179 • 180 • 182 • 183 • 184 • 201 • 202 • 203 • 204 • 205 • 206 • 207 • 208 • 209 • 216

Bataliony piechoty: bmor. • bstoł. • 1 bs • 2 bs • 3 bs • 1 mbs • 2 mbs

Szukaj

nawigacja

zmiany

dla edytorów

narzędzia

24 Dywizja Piechoty (II RP)

Spis treści

[edytuj] Dywizja w latach 1921-1939

[edytuj] Obsada personalna dowództwa dywizji w latach 1921-1939

[edytuj] Udział w wojnie obronnej 1939 r.

[edytuj] Ordre de Bataille i obsada personalna we wrześniu 1939

[edytuj] Odtworzenie dywizji w ramach AK

[edytuj] Bibliografia

Przypisy