13 Kresowa Dywizja Piechoty

W czerwcu 1918 w składzie Armii Polskiej we Francji przystąpiono do formowania 1 Dywizji Strzelców Polskich. 17 czerwca w miejscowości Villeres-Marmery 1 Pułk Strzelców Polskich złożył przysięgę i otrzymał sztandar ufundowany przez miasto Paryż. 22 czerwca pod Mailly w Szampanii miasta Verdun, Nancy i Belfort wręczyły ufundowane przez siebie sztandary 2 i 3 Pułkowi Strzelców Polskich oraz 1 Pułkowi Artylerii Polowej. 8 lipca dywizja liczyła 227 oficerów i 10.005 szeregowców. 4 sierpnia francuskie Naczelne Dowództwo podjęło formalną decyzję o sformowaniu 1 DSP w oparciu o dowództwo i poddziały rozformowywanej 63 Dywizji Piechoty. Dowódcą 1 DSP został gen. Ecochard, dotychczasowy dowódca francuskiej 63 DP. Wkrótce zastąpił go gen. Vidalon, były szef Sztabu 4 Armii (franc.). Zastępcą dowódcy dywizji (dowódcą piechoty dywizyjnej) został płk Jasieński. Formowanie dywizji w oparciu o służby i zakłady 63 DP (franc.) trwało do grudnia 1918. W listopadzie 1918 dowództwo francuskie zamierzało użyć dywizji w operacji zmierzającej do zajęcia rejonu Saarbrücken pomimo tego, że nie zakończyła ona formowania. 11 listopada dywizja znalazła się na podstawie wyjściowej do natarcia w rejonie miejscowości Lunéville. Podpisanie rozejmu przekreśliło plany wykorzystania dywizji do walk frontowych. 19 lutego 1919 na bazie rozformowanego XXXVI Korpusu (franc.) sformowano I Korpus AP we Francji w skład, którego weszła 1 i 2 Dywizja Strzelców Polskich.

[edytuj] 13 Kresowa DP 1919-1939

9 września 1919 r. rozkazem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego 1 Dywizję Strzelców Polskich przemianowano na 13 Dywizję Piechoty i przeformowano na etat dywizji złożonej z dwóch brygad piechoty (każda po dwa pułki):

18 października 1921 wprowadzono pokojową organizację wojska. Rozformowano brygady piechoty. Dywizje przeszły na strukturę trzypułkową. W związku z powyższym ze składu dywizji wyłączono 50 pp i podporządkowano go dowódcy 27 Dywizji Piechoty.

[edytuj] Obsada personalna dowództwa

[edytuj] Dywizja w kampanii wrześniowej 1939

[edytuj] Działania zbrojne

13 DP zmobilizowana została w dniach 14 – 15 sierpnia 1939 w alarmie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym i czerwonym (43 pp + III/13 pal). W dniach 16 – 18 sierpnia przewieziona w rejon Bydgoszczy, gdzie wraz z 27 DP weszła w skład Korpusu Interwencyjnego. 31 sierpnia Korpus Interwencyjny jednak rozwiązano, a dywizja została przydzielona do odwodowej Armii "Prusy" gen. Stefana Dęba-Biernackiego. Przerzucanie pododziałów dywizji spod Bydgoszczy w rejon Koluszek rozpoczęto jeszcze 31 sierpnia. Ostatnie pododdziały dotarły do rejonu wyładowczego w nocy z 5 na 6 września.

W tym czasie dywizja ześrodkowana została w lasach w rejonie: Regny-Będzelin. Rozkazem dowódcy Armii "Prusy" przesunięta została do obszaru: Tomaszów Mazowiecki-Ujazd w celu jego obrony. Była ostatnią dywizją broniącą drogi do stolicy. W dniach 6-7 września 13 DP prowadziła zacięte walki z niemieckim XVI Korpusem Pancernym pod dowództwem gen. Ernsta Höppnera. 6 września rano niemieckie lotnictwo rozpoczęło bombardowanie pozycji dywizji. Po południu niemiecka 4 DPanc. zaatakowała pozycje 43 pp, a 1 DPanc. – 45 pp. Natarcie zostało odparte, jednak później, gdy Niemcy rozpoznali słabe punkty polskiej obrony, zdołali przedrzeć się na jej tyły i wyprzeć dywizję z Tomaszowa Mazowieckiego. Próbowała ona jeszcze stawiać opór w mieście Lubochnia i okolicznych lasach, lecz poniosła duże straty i dowódca musiał wydać rozkaz odwrotu. Pod wieczór oddziały dywizji, podobnie jak 19 DP i 29 DP, uległy panice. Następnie dotarły do lasu brudzewickiego i 8 września daleko jeszcze były od Wisły. Pod Odrzywołem niemiecka 13 DZmot. rozbiła batalion z 43 pp. Jeszcze jako zorganizowana jednostka 13 DP osiągnęła rejon Dabrówki i Stawiszyna. W nocy na 9 września podjęła marsz przez Głowaczów na przeprawę przez Wisłę w Maciejowicach. Już w Głowaczowie musiała przebijać się przez oddziały niemieckiej 1 DLek. 10 września pod dojściu do Ryczywołu dowódca dywizji postanowił przeprawić wojsko przez Wisłę między Magnuszewen a Maciejowicami. Przeprawę rozpoczęto rano 11 września. Wbrew rozkazowi, aby ciężki sprzęt pozostawić na brzegu, żołnierze na własną rękę przeprawiali przez rzekę nawet haubice z jaszczami. Podczas przeprawy, która trwała aż do zmroku, chaosowi oparł się tylko 43 pp. Na drugim brzegu nie udało się już zebrać całej dywizji.

Następnie część ocalałych oddziałów pod dowództwem płk. dypl. Wacława Szalewicza zreorganizowana została w 13 Brygadę Piechoty i toczyła ciężkie walki z niemiecką 7 DP pod Przemyślem i Jarosławiem, podczas których m.in. stoczono bitwę pod Krzywczą i potyczkę pod Łętownią. 14 września przemaszerowały przez Przemyśl na Mościska.

Z kolei pozostała część dywizji (pod dow. płk. dypl. W. Kalińskiego) broniła do 16 września odcinka Wisły od rzeki Wilga do Maciejowic. Tego dnia wieczorem wyruszała z Samogoszczy w kierunku Warszawy, przez Wilgę, Natolin i Osieck. Ześrodkowanie dywizji nastąpiło w lasach na północ od Pogorzeli. W tym czasie dołączył do niej 2 dywizjon 29 pal (6 dział) mjr. Matuszewskiego. Stan tej części 13 DP wynosił ok. 2300 żołnierzy. Wieczorem 17 września dywizja wyruszała przez Otwock i rankiem następnego dnia przeszła do obrony okrężnej w lesie Emów nad Świdrem. Następnie płk dypl. W. Kaliński podjął decyzję o kontynuowaniu marszu ku Warszawie. 18 września odziały opuściły rejon obrony nad Świdrem, aby szosą nadwiślańską przebić się przez niemiecki pierścień otaczający Pragę. Podczas formowania kolumn marszowych dywizja zostaje zaatakowana przez odział niemiecki, który jednak po uporczywej walce odrzuciła na pozycje wyjściowe. W godzinach wieczornych wojska wreszcie rozpoczęły marsz w kierunku stolicy. Ze względu na bardzo niekorzystne warunki atmosferyczne (ciemna noc, padający deszcz), trudnej do pokonania zabudowy osiedli letniskowych oraz skrajnego wyczerpania żołnierzy masz oddziałów przebiegał z dużymi trudnościami. Kolumny wojska niejednokrotnie ulegały rozerwaniu, a poszczególne pododdziały gubiły drogę w panujących ciemnościach. Okoliczności te zmusiły dowódcę 13 DP do podjęcia decyzji o przejściu do obrony okrążonej Falenicy. 19 września rankiem oddziały niemieckiej 11 DP wsparte artylerią dużego kalibru oraz czołgami uderzyły na polskie pozycje w Falenicy, ale atak zostaje odparty. Kolejny szturm Niemcy rozpoczęli po południu, a walki toczyły się do zmierzchu. Po zapadnięcia zmroku płk dypl. W. Kaliński nakazał swoim jednostkom oderwanie się od nieprzyjaciela i marsz przez Zagóźdź i Skrzypki ku Warszawie. Przed północą pododdziały 13 DP idące na Miedzeszyn i Skrzypki zostały zaatakowane przez przeważające siły niemieckie. W wyniku nocnej walki dywizja przestała istnieć jako zwarty związek taktyczny. Do stolicy dotarło zaledwie ok. 150 żołnierzy z 43 pp. W kolejnych dniach do Warszawy udało się jeszcze przedostać kolejnym grupom. W Warszawie odtworzono dywizję w ramach Armii Warszawa, włączając do niej: 1 i 2 pułki z ochotniczej Robotniczej Brygady Obrony Warszawy. Zreorganizowana i uzupełniona 13 DP prowadziła obronę stolicy aż do momentu kapitulacji miasta 28 września.

Ośrodek Zapasowy 13 DP znajdował się w Łucku. Po wkroczeniu sowietów do miasta 19 września OZ został rozbrojony.

[edytuj] Ordre de Bataille i obsada personalna

Planowane Ordre de Bataille i obsada personalna 13 DP w kampanii wrześniowej. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących oraz stanowiska służbowe oficerów dywizji zajmowane przed mobilizacją.

[edytuj] Tradycje dywizji

W dniu 1 maja 1991 imię 13 Kresowej Dywizji Piechoty przyjęła Szkoła Podstawowa Nr 76 w Warszawie – Wawrze. Święto szkoły obchodzone jest w dniu 19 września, w rocznicę obrony Falenicy przez 13 DP.

[edytuj] Linki zewnętrzne

[edytuj] Źródła:

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

p • d • e

Piechota II RP

Centrum Wyszkolenia Piechoty • Departament Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych * Szkoła Podchorążych Piechoty

Dywizje piechoty: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21G • 22G • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 1 DLB • 2 DLB • 1 DSP • 4 DSP • 5 DSP • DOchotn.

Rezerwowe dywizje piechoty: 33 • 35 • 36 • 38 • 39 • 41 • 44 • 45 • 50 • 55 • 60

Pułki piechoty: 1 • 2 • 3 • 4 • 5 • 6 • 7 • 8 • 9 • 10 • 11 • 12 • 13 • 14 • 15 • 16 • 17 • 18 • 19 • 20 • 21 • 22 • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 31 • 32 • 33 • 34 • 35 • 36 • 37 • 38 • 39 • 40 • 41 • 42 • 43 • 44 • 45 • 46 • 47 • 48 • 49 • 50 • 51 • 52 • 53 • 54 • 55 • 56 • 57 • 58 • 59 • 60 • 61 • 62 • 63 • 64 • 65 • 66 • 67 • 68 • 69 • 70 • 71 • 72 • 73 • 74 • 75 • 76 • 77 • 78 • 79 • 80 • 81 • 82 • 83 • 84 • 85 • 86

Pułki strzelców podhalańskich: 1 psph • 2 psph • 3 psph • 4 psph • 5 psph • 6 psph Morskie pułki strzelców: 1 mps • 2 mps

Rezerwowe pułki piechoty: 93 • 94 • 95 • 96 • 97 • 98 • 114 • 115 • 116 • 133 • 134 • 135 • 144 • 145 • 146 • 154 • 155 • 156 • 159 • 163 • 164 • 165 • 178 • 179 • 180 • 182 • 183 • 184 • 201 • 202 • 203 • 204 • 205 • 206 • 207 • 208 • 209 • 216

Bataliony piechoty: bmor. • bstoł. • 1 bs • 2 bs • 3 bs • 1 mbs • 2 mbs

Szukaj

nawigacja

zmiany

dla edytorów

narzędzia

W innych językach