Śródbłonek

Śródbłonek (łac. endothelium) - wysoce wyspecjalizowana wyściółka naczyń krwionośnych i limfatycznych, utworzona z jednej warstwy płaskich komórek o niewielkim jądrze. W naczyniach krwionośnych komórki śródbłonka są ze sobą dość ściśle połączone przy pomocy tzw. obwódek zwierających (łac. zonula occludens) i spoczywają na kolagenowej błonie podstawnej, tworząc wraz z nią błonę wewnętrzną (łac. tunica intima) - wewnętrzną warstwę tych naczyń. Śródbłonki naczyń chłonnych leżą na nieciągłej błonie podstawnej i mają znacznie luźniejszą strukturę (są przepuszczalne nawet dla dużych cząsteczek chemicznych).

Środbłonki naczyń krwionośnych są komórkami aktywnymi fizjologicznie, biorą udział w "aktywnym" transporcie substancji chemicznych (pinocytoza) oraz wydzielają szereg substancji aktywnych biologicznie. Do najważniejszych należą:

prostacyklina - rozszerza naczynia, hamuje agregację płytek krwi,
monotlenek azotu (NO) - rozszerza naczynia, hamuje agregację płytek krwi,
czynnik VIII krzepnięcia von Willebranda - pobudza agregację płytek krwi,
trombomodulinę - aktywuje krzepnięcie krwi,
sekretyna P (zawarta w ciałkach Weibela-Pallade) - aktywuje przyleganie granulocytów obojętnochłonnych
i inne.

Aktywacja komórek śródbłonka następuje pod wpływem licznych bodźców m.in. czynników zapaleniotwórczych, zmian ciśnienia krwi, spadku stężenia tlenu.

Śródbłonki są tradycyjnie, choć nie w pełni ściśle zaliczane do nabłonków płaskich jednowarstwowych - w odróżnieniu do innych nabłonków pochodzenia endo- lub ektodermalnego, śródbłonek ma pochodzenie mezenchymalne i nie wykazuje ekspresji większości cytokeratyn (białek cytoplazmatycznych charaktystycznych dla nabłonków).

Śródbłonek naczyń spełnia wiele ważnych biologicznych funkcji:

wazokonstrykcja i wazodylatacja, a co za tym idzie wpływ na regulację ciśnienia tętniczego i ukrwienie tkanek
krzepnięcie krwi (hemostaza i fibrynoliza)
miażdżyca
angiogeneza
reakcje zapalne i powstawanie obrzęków
wpływ na migrację leukocytów z i do tkanek

Szczególną rolę w filtracji odgrywa śródbłonek w narządach takich jak: nerki (kłębek nerkowy) i mózg (bariera krew-mózg).

[edytuj] Śródbłonek w stanach patologii

Dysfunkcja śródbłonka jest cechą charakterystyczną wielu naczyniowych chorób i często prowadzi do miażdżycy. Jest ona bardzo częsta w źle leczonej cukrzycy czy też nadciśnieniu tętniczym. Jednym z głównych zaburzeń w przebiegu dysfunkcji śródbłonka jest zmniejszenie produkcji tlenku azotu (NO, EDRF)