|
|
Ba Giai
Ba Giai tên thật là Nguyễn Văn Giai, năm sinh và năm mất không rõ, là một nhà thơ châm biếm vào cuối thế kỷ 19 ở Việt Nam.
[sửa] Tiểu sử
Tuy không biết chính xác năm sinh và năm mất của Ba Giai, nhưng nhiều nhà nghiên cứu văn học đều cho rằng ông sống vào khoảng thời gian dưới triều Thiệu Trị (1841 - 1847) và Tự Đức (1848 - 1883).
Ba Giai, người làng Hồ Khẩu, huyện Vĩnh Thuận (Hà Nội), là con thứ ba trong gia đình nên có tên gọi là Ba Giai.
Ba Giai sinh và lớn lên trong cảnh nghèo khó. Cha mẹ ông đều mất sớm. Năm 18 tuổi, chú bác muốn ông chăn giữ trâu, nhưng ông không thuận, chỉ muốn dùng tài học để lập thân.
Do vậy, ông phải đi gánh thuê để có tiền ăn học. Học giỏi, nhưng gặp lúc nước nhà lâm cảnh loạn lạc, nên ông không đi thi.
[sửa] Hà Thành Chính Khí ca
Theo lời truyền tụng trong dân gian và ý kiến của một số nhà nghiên cứu, Ba Giai không chỉ nổi tiếng với các bài thơ châm biếm (đối tượng chính là các quan lại tham nhũng, các người trọc phú) mà ông còn là tác giả của tác phẩm Hà Thành Chính Khí ca. Bài thơ gồm 140 câu thơ lục bát, được sáng tác sau khi Hà Nội bị quân Pháp xâm chiếm ngày 25 tháng 4 năm1882.
Tác phẩm này, ngoài 6 câu đầu dùng để mở luận về chính khí của trời đất, của bậc nghĩa sĩ trung thần và 14 câu kết để người viết hướng về nhà vua, tỏ lòng kỳ vọng, số câu còn lại có thể chia làm hai phần.
Phần trên ca ngợi gương hy sinh lẫm liệt của Hoàng Diệu, phần dưới tác giả tỏ nỗi căm giận những viên quan như đề đốc Lê Trinh, tuần phủ Hoàng Hữu Xứng, án sát Tôn Thất Bá…
Giọng thơ đầy cảm khái và bi tráng như đoạn nói về Hoàng Diệu:
- ...Một cơn gió thảm mưa sầu,
- Đốt nung gan sắt, giãi dầu lòng son,
- Chữ trung còn chút con con,
- Quyết đem gởi cái tàn hồn gốc cây.
- Trời cao biển rộng đất dày,
- Non Nùng sông Nhị chốn nầy làm ghi!
- Thương thay trong buổi gian nguy,
- Lòng riêng ai chẳng thương vì người trung!
- Rủ nhau tiền góp của chung,
- Rước người ra táng ở trong học đường.
- Đau đớn nhẽ, ngẩn ngơ dường,
- Tả tơi thành quách, tồi tàn cỏ hoa...
Có chỗ mỉa mai sâu sắc như đoạn nói về những viên quan tham nhũng, bất tài, hèn nhát:
- Long thành thất thủ hai phen,
- Kho tàng hết sạch, quân quyền dời tan.
- Đổi thay trải mấy ông quan,
- Quyên sanh tựu nghĩa, có gan mấy người?
- Trước quan Võ hiển khâm sai[1]
- Sau quan Tổng đốc[2] một vài mà thôi.
- Ngoài ra võ giáp văn khôi,
- Quan, bào, trâm, hốt nhác coi, ngỡ là...
- Khi bình làm hại dân ta,
- Túi tham vơ nhặt chẳng tha miếng gì.
- Đến khi hoạn nạn gian nguy,
- Mắt trông ngơ ngác, chơn đi gập ghềnh...
Viết về Hà Nội thất thủ lần thứ hai có nhiều bài như: Điếu Hoàng diệu tuẫn tiết, Hà Thành hiểu vọng, Hà Thành thất thủ, Hà Thành thất thủ ca (dài 262 câu lục bát)[3] Nhưng chỉ có Hà Thành Chính Khí ca là được lưu truyền mãi.
GS Phạm Thế Ngũ viết:
- "Hà Thành Chính Khí ca" về sau được truyền tụng hơn cả, phần vì cây bút nôm giản dị và diêu luyện của tác giả, phần vì lòng trung trực yêu chính khí, ghét gian tà đã bộc lộ trong lời lẽ. Thật chẳng kém chi bài Chính Khí ca của Văn Thiên Tường đời Tống xưa..'[4]
G.S Thanh Lãng cũng đã đưa ra nhận xét:
- Với một lối văn rõ ràng, giản dị, cảm động, hùng hồn. Nguễn Văn Giai chỉ ra cái hèn nhát của bọn buôn dân bán nước, cốt đánh đổi cái “chánh khí” của các trung thần, nghĩa sĩ.
- Ở đây, tác giả đề cao cái triết lý Anh hùng theo Nho giáo, nghĩa là dù ở đâu và lúc nào cũng phải giũ được khí phách của con người quân tử, như tinh hoa của trời đất tỏa biến ra muôn vật.
- "Chính Khí ca" có thể xem như một bài hịch tướng sĩ, để cổ võ phong trào kháng chiến….Chính khí ca còn bộc lộ tâm lý và sức phản ứng của giới sĩ phu đối với thời cuộc: hai phe chủ hòa và chủ chiến đang xung đột nhau và ông đứng hẳn về hàng ngũ thứ hai, quyết dùng võ lực để đánh đuổi xâm lăng, thi hành chánh sách bất hợp tác để tỏ lòng căm phẫn..[5]
[sửa] Chú thích
- ^ Tức là Nguyễn Tri Phương, trấn thủ Hà Nội khi Pháp đánh lần đầu
- ^ Tức là Hoàng Diệu
- ^ Tất cả đều không biết tên tác giả.
- ^ Việt Nam văn học sử giản ước tân biên, phần văn học hiện đại 1862-1945, Quốc học Tùng thư, Sài Gòn, không ghi năm xuất bản, tr.36
- ^ Bảng lược đồ Văn học Việt Nam, quyển hạ (Tài liệu giáo khoa, Đại học Văn khoa Sài Gòn, NK 1966-1967 ), NXB Trình Bày, tr.60-61
[sửa] Liên kết ngoài
-
|
