Dağılma Dönemi Osmanlı Donanması

   

1897 yılındaki Bahriye Nazırı Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa

Amiral Wilhelm Souchon

Osmanlı İmparatorluğu son dönemlerine gelirken özellikle Abdülaziz döneminde güçlenen Osmanlı donanması II. Abdülhamit döneminde gerekli ilgiyi görmediğinden çağın gerisinde kalmış, bu açığı kapatmak için Almanya, Fransa ve İngiltere'den satın alınan gemiler ile takviyeler yapılmıştır.

Padişah Abdülaziz, İngiltere gezisinde İngiliz Donanması'nı görmüş ve çok etkilenmişti. Ülkeye geri dönünce hemen yeni bir donanma kurma hazırlıklarına girişti. Ahşap gemilerden oluşan yeni donanmanın o günlerde dünyanın en büyük üçüncü donanması olduğu söylenir. Ama bu donanma herhangi bir stratejiye veya savaş planına göre kurulmadığı için sadece dışarıdan satın alınmış "müzelik gemiler" olarak kalmıştı.^[1]

1876'da tahta geçen II. Abdülhamit döneminde ise Osmanlı donanması padişahın taht kaygıları ve İstibdat Dönemi'nin genel yapısı yüzünden yok denilebilecek düzeye indi. Öyle ki Osmanlı donanmasını incelemeye gelen İngiliz Amirallik Birinci Lordu William Palmer Osmanlı Donanması hakkındaki raporunda "donanma diye bir şey yoktu" yazmıştır.^[2] Dünyada gemiler evrim geçirip zırhlı gemiler öne çıkarken, Abdülaziz'in donanması Haliç'te çürütülmüştür. Bu dönemde dünyada ilk kez Osmanlı tarafından denenen ve denemelerde başarılı olan zırhlı denizaltılar "Abdülhamid" ve "Abdülmecit" bile Haliç'e terkedilmiştir, yani Osmanlı Devleti önde başladığı denizaltı yarışına Birinci Dünya Savaşı'nda elinde tek denizaltı bile olmadan devam etmiştir. Donanma komutanı Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa da padişahın istekleri doğrultusunda donanmanın işlevsiz kalmasına ses çıkarmamıştır.

1897 Osmanlı-Yunan Savaşı'nda donanmanın felâket durumu farkedilmişti. 1897'de savaş başlayınca donanma Haliç'ten Çanakkale'ye doğru halkın önünde bir gösteri yürüyüşü yapacaktı. Daha yürüyüşün başında Mesudiye zırhlısının 8 kazanından 3'ü patladı, Hamidiye'nin makine dairesi su doldu. Donanma, Yeşilköy Feneri açıklarında toplanacaktı, ama çok az yağan yağmur gemilerin yolunu kaybetmesine yol açtı; Hamidiye Çanakkale yerine Lapseki'ye ulaştı, "Hizber" adlı zırhlı duba kayboldu, iki gün sonra İmralı adasında kıyıya oturmuş bulundu. Askerler bu gösteri yürüyüşünde üniforma giymeyi akıllarına getiremeyecek kadar yetersizdi.^[1]

Donanma komutanı Hasan Hüsnü Paşa ile rekâbet içerisinde olan Akdeniz filosu komutanı Hasan Rami Paşa savaşın bitiminden 15 gün sonra, 21 Haziran 1897'de bir layihâ yazdı. Bu layihâda Osmanlı Devleti'nin bir deniz gücüne ihtiyacı olduğuna vurgu yapılıyor, Yunan donanması'ndaki gemilerin güçleri ve sürâtlerinden bahsediliyordu. İlk olarak 3-4 zırhlı, 2 grup kruvazör, çok sayıda 28 mil hız yapan muhrip, 8-10 torpidobot alınmalıydı.^[1] Bunun dışında ise geri kalan yerli gemi ve top üretim sanayiinin daha fazla üzerinde durulmasının masraflı olduğu, yerli üretimden tamamen vazgeçilmesi gerektiği, Avrupa'dan çok daha ucuza gemi ve top alınabileceği anlatılıyordu. Donanma personelinin nasıl yetişeceği hakkında ise herhangi bir öneri yoktu.^[1]

II. Meşrutiyet sonrası ise İstanbul'da Donanma Cemiyeti adlı bir dernek kuruldu. Özellikle Yunanistan'ın aldığı, ünlü ve kuvvetli Averoff Kruvazörü, İstanbul halkını bu konuda hırslandırmıştır. Cemiyet daha sonra İstanbul dışına da yayılmış, hatta padişah V. Mehmet Reşat tarafından sahiplenilmiştir.Toplantılarda, kafelerde donanma için para toplanmıştır. Cemiyet birçok zırhlı ve muhrip almayı başardı.

Cemiyet, 1913'te İngiltere'ye iki dretnot siparişi verdi. Sultan Osman ve Reşadiye adını alacak bu dretnotlara savaş başladığında İngiltere el koyup "HMS Erin" ve "HMS Agincourt" isimleriyle İngiliz donanmasına kattı. İngiltere'nin bu hareketi büyük tepkiye yol açtı, savaş öncesi İngiliz karşıtlığını yükseltti.

Daha sonra Yavuz ve Midilli olayı ile Yavuz ve Midilli kruvazörleri Osmanlı Donanması'na katıldı. Bu iki geminin komutanı Amiral Wilhelm Souchon İstanbul'da kaldı ve Birinci Dünya Savaşı öncesi donanmayı düzenleyip şu şekilde gruplara ayırdı:

[deÄŸiÅŸtir] Gemiler

II. Abdülhamit'in saltanatının başlamasından itibaren donanmaya katılan veya katılması öngörülmüş tüm gemilerin listesi ise şu şekildeydi:

[deÄŸiÅŸtir] Dretnotlar

[değiştir] Zırhlılar

[değiştir] 20.yy zırhlıları

Almanya'dan gelen dört zırhlı dışında Abdülaziz döneminden Mesudiye ve Asar-ı Tevfik de 20. yüzyılda Osmanlı Donanması'nda görev yapmışlardır.

[değiştir] Abdülaziz dönemi zırhlıları

Bu gemiler Abdülaziz'in saltanatı sırasında İngiltere'den alınan, ama hızla eskidikleri için fazla etkili olamamış büyük zırhlılardır^[1]

[değiştir] Kruvazörler

[deÄŸiÅŸtir] Muhripler

Bu listede Donanma Cemiyeti tarafından satın alınan iki grup muhrip vardır:^[1]

• Birinci grup Fransa'ya sipariÅŸ edilen "Durandal" sınıfı muhriplerdir. Bu muhripler 1906 yapımıydı, 1907 yılında Ä°stanbul'a geldiler. Türk Donanması'nda "TaÅŸoz" sınıfı gemiler olarak görev yapmışlardır.
• Ä°kinci grup ise Almanya'ya sipariÅŸ edilen S.165 sınıfı muhriplerdir. Bunlar ise 1910 yılında Ä°stanbul'a gelmiÅŸ ve Türk Donanması'nda "Yadigar" sınıfı gemiler olarak görev yapmışlardır.

[deÄŸiÅŸtir] Korvetler

Osmanlı donanmasındaki korvetler Abdülaziz döneminde alınmaya başlanmıştır. II. Abdülhamit döneminde bir süre iş görmeseler de Hasan Rami Paşa'nın raporundan sonra tadilat geçirmişlerdir.^[1] Bu korvetlerden Avnullah, Fethibülent, Muini Zafer, İclaliye ve Necmi Şevket dışındakiler Meşrutiyet'e kadar gelememişlerdir.

[değiştir] Denizaltılar

Osmanlı Donanması'nın elinde üç denizaltı bulunmuş olmasına karşın, bu denizaltılar aktif olarak savaşa katılmamışlar, bu yüzden devletin hiç bir zaman bir denizaltı gücü olmamıştır.

Yunanistan ilk denizaltıyı alınca Osmanlı Devleti misilleme olarak İsveçli Nordenfelt firmasından iki denizaltı alıp bu denizaltılara "Abdülhamid" ve "Abdülmecid" isimlerini vermiştir. Abdülmecid'in onarımı ve parçalarının toplanması bitirilemezken, "Abdülhamid" Boğaz'da deneme atışı yapmış, ama başarılı olmasına rağmen Haliç'e terkedilmiştir.

Donanmaya Birinci Dünya Savaşı'nda Müstecip Onbaşı isimli bir denizaltı daha katılmıştır.

[deÄŸiÅŸtir] Torpidobotlar^[5]

[deÄŸiÅŸtir] Gambotlar

Donanma'daki gambotlar şu gruplara ayrılabilir:^[1]

• Almanya'dan alınan sac gambotlar: 420 tonluk, 14 mil süratli, üç adet 7,5 luk, iki adet 4,7 lik topları vardı. Kemal Reis, Ä°sa Reis ve Hızır Reis gambotları bu gruptadır.
• Fransa'dan alınan tahta gambotlar: Özellikle Kızıldeniz'de kullanılmak üzere satın alındılar, 1914'te Ä°stanbul'a geldiler. 520 tonluk, 14 mil süratli idiler ve iki adet 6,5 luk, iki adet de 4,7 lik topları vardı. Sakız, Preveze, Aydın Reis, Burak Reis bu gruptandı.
• Fransa'ya daha sonra ısmarlanan gambotlar: 200 tonluk, 12,5 mil süratli, bir veya iki adet 4,7 lik top taşıyan gambotlardır. Bunlar Malatya, TaÅŸköprü, NevÅŸehir, Nurulbahir, Yozgat, Trabzon, Haliç, Ordu, Refahiye, Antep, Bafra, Kastamonu gambotlarıdır

[değiştir] Mayın Gemileri

[değiştir] Kayıplar

Trablusgarp Savaşı'nın başladığı 1911 yılından Birinci Dünya Savaşı'nın bittiği 1918'e kadar Osmanlı Donanması'nın kayıpları:^[1]

[deÄŸiÅŸtir] Referanslar

[deÄŸiÅŸtir] Kaynaklar

• Åžanlı Bahriye, Nejat Gülen
• Naval History, Turkish or Ottoman Navy
• Ship Class
• Digger History
• Battleships-Cruisers - Turkish Navy