Nepenthes rajah

Nepenthes rajah (มาจากภาษามาเลย์: rajah = ราชา) เป็นพืชกินสัตว์ชนิดหนึ่งในวงศ์ Nepenthaceae เป็นพืชประจำถิ่นที่พบได้ในภูเขากีนาบาลูและภูเขา Tambuyukonที่ใกล้กันในรัฐซาบาห์, ประเทศมาเลเซีย, บนเกาะบอร์เนียว^[2] N. rajah ขึ้นบนดินแบบเซอร์เพนทีน บนพื้นที่ที่มีน้ำซึมผ่าน ดินไม่แน่นนักและชื้นตลอดเวลา เหนือระดับน้ำทะเล 1500 - 2650 เมตร ด้วยเหตุนี้มันจึงถูกจัดเป็นพืชพื้นสูง (highland) N. rajah ถูกจัดให้เป็นพืชที่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์จากถิ่นที่อยู่อาศัยโดย IUCN และอยู่ในบัญชีที่ 1 ของ ไซเตส

N. rajah ถูกพบครั้งแรกโดย Hugh Low บนภูเขากีนาบาลู ในปี ค.ศ. 1858 และถูกจัดจำแนกในปีนั้นเองโดย Joseph Dalton Hooker และตั้งชื่อตาม เจมส์ บรุค คนขาวคนแรกที่ได้ปกครองรัฐซาราวัก: (White Rajah) Hooker เรียกมันว่า "พืชที่โดดเด่นที่สุดเท่าที่มีการค้นพบมา"^[3] ตั้งแต่ถูกค้นพบจนมีการปลูกเลี้ยงในปี ค.ศ. 1881 เป็นเวลายาวนาน N. rajah ที่เป็นที่ต้องการอย่างมาก เป็นพืชที่ไม่ค่อยได้เห็นนักในนักสะสมทั่วไปเพราะหายาก มีราคาแพง และต้องการการดูแลเป็นพิเศษ จนกระทั่งมีเทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อมาถึง ราคาถึงลดลงมาอย่างมากทำให้ N. rajah แพร่กระจายได้ได้อย่างกว้างขวางในหมู่ผู้เพาะเลี้ยง

N. rajah มีหม้อที่ใหญ่มาก สามารถสูงได้ถึง 35 เซนติเมตร กว้าง 18 เซนติเมตร^[4] ซึ่งสามารถจุน้ำได้ถึง 3.5 ลิตร^[5] และมีน้ำย่อยถึง 2.5 ลิตรซึ่งเหลือเฟือ ทำให้มันอาจเป็นหม้อข้าวหม้อแกงลิงที่ใหญ่ที่สุดในสกุล ลักษณะอื่นๆของ N. rajah ไม่ว่าจะเป็นใบ สายดิ่ง ก็พบได้น้อยมากในชนิดอื่นๆ

ถึงแม้ N. rajah จะดักและกินสัตว์หลายชนิดก็ตาม แต่ก็มีสัตว์บางชนิดที่ได้ประโยชน์จากต้นไม้นี้เป็นการพึ่งพากันทั้ง 2 ฝ่าย เหมือนเป็นสัญลักษณ์พิเศษประจำต้นไม้ เป็นสัตว์ที่ไม่สามารถดำรงชีวิตอยู่ในที่อื่นได้ หรือที่เรียกว่าสิ่งมีชีวิติที่อาศัยหม้อข้าวหม้อแกงลิง (nepenthebionts) N. rajah เองก็มีลูกน้ำ 2 ชนิดที่อาศัยอยู่ และได้ชื่อตามอนุกรมวิธาน ตามมันว่า: Culex rajah และ Toxorhynchites rajah.

ลูกผสมตามธรรมชาติของ N. rajah กับหม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดอื่นในป่าสามารถแยกออกได้ง่าย ลูกผสมของมันที่ถูกบันทึกไว้บนภูเขากีนาบาลู(ยกเว้น N. lowii) โดยจะโตช้าเหมือน N. rajah ทำให้ไม่มีชนิดไหนเลียนแบบได้ในตอนนี้

[แก้] นิรุกติศาสตร์

Joseph Dalton Hooker พรรณนาถึง N. rajah ในปี ค.ศ. 1859, ชื่อของมันถูกตั้งเป็นเกรียติแก่เจมส์ บรุค ซึ่งเป็นคนขาวคนแรกที่ได้ปกครองรัฐซาราวัก : (White Rajah)^[7] ในอดีตชื่อในภาษาละตินถูกเขียนดังนี้ Nepenthes Rajah,^[3]^[8]^[9]^[10]^[11] ตั้งแต่มันมีต้นกำเนิดมาจากคำที่เกี่ยวข้องกัน นับว่าเป็นวิธีเขียนที่ผิดในปัจจุบัน Rajah Brooke's Pitcher Plant^[12] ก็เป็นตัวอย่างหนึ่งที่ไม่ได้เขียนตามปกติ N. rajah ในบางครั้งก็ถูกเรียกว่า หม้อข้าวหม้อแกงลิงยักษ์แห่งมาเลเซีย (Giant Malaysian Pitcher Plant) ^[13] หรือเรียกทั่วไปว่า หม้อข้าวหม้อแกงลิงยักษ์ (Giant Pitcher Plant) แม้ว่าจะมีระบบการเรียกชื่อสิ่งมีชีวิตแบบทวินามแต่ก็ไม่เป็นที่นิยมในการใช้เรียกนัก คำว่า rajah ในภาษามาเลย์แปลว่า "ราชา" และก็มาจากขนาดที่ใหม่โตของมันนั่นเองจึงได้ชื่อว่า N. rajah หมายถึงว่ามันเป็น"ราชาแห่งหม้อข้าวหม้อแกงลิง"^[14]

[แก้] ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

คลิ๊ก [แสดง] ดูรายละเอียดทางพฤกษศาสตร์ของ Nepenthes rajah.

รายละเอียดทางพฤกษศาสตร์: ลำต้น: โดยทั่วไปทอดนอนหรือทอดชูยอด ไม่เลื้อยไต่ เนื้อหยาบ หนา 15–30 mm ยาว ≤6 m (ทั่วไป ≤3 m) มีสีเหลืองถึงเขียว เป็นปล้องรูปทรงกระบอก ≤20 cm ใบ: คล้ายแผ่นหนัง มีก้านใบสั้น มีสีเหลืองถึงเขียว ขอบเป็นคลื่น แผ่นใบรูปขอบขนานตามยาว ยาว 25–80 cm กว้าง 10–15 cm, ลักษณะกลมและมียอดแบบก้นปิด, ฐานกลม, สอบเรียวไปทางก้านไป สายดิ่ง/มือจับต่อออกจากใต้ใบห่างจากยอด 2–5 cm ก้านใบมีร่องเล็กตามยาว, มีปีก ยาว ≤15 cm lหนา ≤1 cm, ขยายที่โคน, กาบหุ้มรอบลำต้น 3/4 ของเส้นรอบวง มีเส้นใบ 3–4 เส้นตามยาว(อาจมีได้ถึง 5)แต่ละข้าง โดยแยกออกจากส่วนฐานของเส้นกลางใบ วิ่งขนานในส่วนนอกเกินครึ่งของแผ่นใบ, เส้นใบรูปขนนกวิ่งเอียงทะแยงไปทางขอบใบ มีลักษณะขุระไม่เรียบเสมอในส่วนนอกของแผ่นใบ สายดิ่ง/มือจับยาวพอๆกับใบ คือยาว ≤50 cm หนา 5–6 mm เมื่อใกล้แผ่นใบ,หนา 10–25 mm เมื่อใกล้กับหม้อ, โค้งลง, มีสีเหลืองถึงแดง, จะเข้มขึ้นเมื่อใกล้กับหม้อ หม้อ: รูปคนโทถึงทรงรีสั้น,สูง 20–40 cm กว้าง 11–18 cm , ภายนอกมีสีแดงถึงม่วง, ผิวภายในมีสีเขียวมะนาวถึงม่วง, มีปีกเป็นชายครุย 2 ปีกวิ่งจากฐานถึงปาก จะกว้างขึ้นและเป็นชายครุยมากขึ้นเมื่อใกล้ปาก กว้าง 6–25 mm เมื่ออยู่ใต้ปาก, ส่วนชายครุยยาว ≤7 mm แต่ละส่วนมีขนาด 2–4 mm มีต่อมที่ตลอดพื้นผิวภายในหม้อ ประมาณ 300–800 ต่อม/cm², ต่อมอยู่ในส่วนล่าง(ส่วนย่อยอาหาร) มีขนาดใหญ่ ส่วนบนสูงจากกึ่งกลางขึ้นไปเรียบลื่น ปากราบถึงเฉียง, ความยาวด้านหน้าของหม้อเป็น 1/2 ถึง 2/5 ของด้านหลัง, ปากยืดไปทางฝาหม้อไปในคอยาว 2.5–4 cm เพอริสโตม(ปาก)แผ่ออก กว้าง 10–15 mm ทางด้านหน้า กว้าง 20–50 mm ไปทางฝาหม้อ, คล้ายเปลืกหอยแครง, เพอริสโตมที่ยืดที่อยู่ภายในไปในแผ่นที่ตั้งฉากกว้าง 10–20 mm, สันแต่ละส่วนมีขนาด 0.5–1 mm ที่ส่วนใน, 1–2 mm ที่ส่วนขอบนอก, เป็นฟันแยก, ฟันของขอบในมี 2 - 4 อันตลอดความยาว ฝาเป็นรูปไข่ถึงรูปขอบขนาน, ส่วนปลายมล, ฐานเป็นรูปหัวใจ,ยาว 15–25 cm กว้าง 11–20 cm รูปโค้งมีสันวิ่งยาวตลอดฝาตรงกลาง เส้นสันมีขนาดครึ่งนึงของฐานล่าง สันสูง 5–10 mm จากฐาน กว้าง 3–8 mm, ไม่มีรยางค์ ผิวใต้ฝาปกคลุมไปด้วยต่อมบนสันตลอดความกว้างปาก ส่วนต่อมที่เหลืออื่นๆก็จะลู่เข้าหา เดือยยาว ≤20 mm, ไม่มีกิ่ง, ขึ้นจากสันหลังของหม้อใกล้กับฝาหม้อ, หนาราวๆ 2 mm ที่ฐาน, สอบเรียว ไม่ค่อยจะสร้างหม้อกลางและหม้อบน, รูปกรวย, เล็กกว่า, สีจืดกว่า; ปกติมีสีเหลือง, ปีกถูกลดขนาดกลายเป็นสัน ช่อดอกตัวผู้: ช่อกระจะยาว, ก้านดอกยาว 20–40 cm,หนาราวๆ 10 mm ที่ฐาน, ราวๆ 7 mm ที่ส่วนยอด, รูปทรงกระบอก, สีเหลืองเขียวถึงส้ม, แกนกลางยาว 30–80 cm, ทำมุมและเป็นร่อง, สอบเรียว ก้านดอกส่วนล่างยาว 20–25 mm, มี 2 ดอก, เอียงดอกหนึ่งสูงกว่าอีกดอกที่เอียงสั้นกว่า ไม่มีใบประดับ ดอกมีสีน้ำตาลอ่อนถึงเหลือง, ส่งกลิ่นหอมแรง กลีบรวมรูปรีถึงรูปขอบขนาน,ยาว ≤8 mm, มล, สีม่วงองุ่น เส้าเกสรแข็งยาว 3–4 mm, อับเรณูใน 1 ของ 1 1/2 เป็นวงรอบ ช่อดอกตัวเมีย: ทั่วไปคล้ายช่อดอกตัวผู้, แต่กลีบรวมลู่แคบ ผลมีก้านดอกย่อยสั้นยาว 10–20 mm, หนาพอๆกัน, สอบเรียวเล็กน้อยทั้งหัวและท้าย, สีส้มน้ำตาล, ลิ้นกว้าง 2.5–4 mm เมล็ดรูปเส้นด้ายยาว 3–8 mm, นิวเคลียสมีรอยย่นเล็กน้อย สิ่งปกคลุม: ทุกส่วนถูกปกคลุมด้วยขนยาว, ร่วงง่าย, สีขาวหรือน้ำตาลเมื่อยังมีอายุน้อย, เมื่อโตเต็มที่จะเรียบเกลี้ยง ลำต้นมีขนกางยาวสีน้ำตาลเมือยังเล็ก, และเรียบเกลี้ยงหลังจากนั้น หม้อมีขนสีน้ำตาลกางยาวหนาแน่นเมื่อยังเด็ก, เมื่อหม้อโตขึ้นจะมีบางๆหรือไม่มีเลย ช่อดอกปกคลุมด้วยขนสีน้ำตาลหนาแน่นเมื่อยังเล็ก , หลังจากนั้นจะมีเพียงบางๆในส่วนล่าง, สิ่งปกคลุมจะติดทนในส่วนบนก้านดอกและบนวงกลีบรวม, รังไข่มีขนแนบชิดหนาแน่น, ผลจะมีขนเล็กน้อยถึงไม่มีเลย อื่นๆ: สีของตัวอย่างในพิพิธภัณฑ์พืชมีสีน้ำตาลเข้มมากบ้างน้อยบ้าง^[11]^[15]

Nepenthes rajah ก็เหมือนกับชนิดทั่วไปในสกุลของมัน เป็นไม้เลื้อย ลำต้นทอดยาวไปบนดิน และจะยึดเกี่ยวเพื่อดึงตัวสูงขึ้น เมื่อเจอวัตถุที่สามารถค้ำจุนมันได้ ลำต้นหนา (≤30 มิลลิเมตร) อาจยาวถึง 6 เมตร แต่โดยปกติยาวประมาณ 3 เมตร^[16] N. rajah ไม่สร้างไหลเหมือนชนิดอื่น แต่จะแตกกอเมื่ออายุมากขึ้น

[แก้] ใบ

ใบถูกสร้างขึ้นมาตลอดลำต้นด้วยระยะห่างที่เท่าๆกัน และยึดติดกับลำต้นไว้ด้วยก้านใบที่ยาวลู่ไปตามใบจรดสายดิ่ง (มือจับ/tendril) ปลายสายดิ่งจะมีตุ่มนิ่มๆเล็กๆ เมื่อถูกกระตุ้นทางสรีรวิทยาก็จะพัฒนาจนกลายเป็นกับดัก ด้วยเหตุนี้หม้อนั้นพัฒนามาจากใบไม่ใช่ดอกอย่างที่เข้าใจกัน มีโครงสร้างสีเขียวเหมือนกับใบไม้ทั่วไปที่เรียกว่าแผ่นใบ (lamina)

ใบของ N. rajah มีขนาดใหญ่เป็นพิเศษ เหมือนหนังใบพริ้วเป็นคลื่นที่ขอบใบ มีลักษณะคล้ายโล่ตรงบริเวณสายดิ่งเชื่อมต่อกับข้างใต้แผ่นใบ ก่อนที่จะถึงปลายใบ ลักษณะนี้พบใน N. rajah เด่นชัดกว่าหม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดอื่น และยังพบใน N. clipeata อีกด้วย อย่างไรก็ตามมันไม่ใช่ลักษณะเฉพาะที่พบใน 2 ชนิดนี้เท่านั้น ในหม้อข้าวหม้อแกงลิงหลายๆชนิดที่โตเต็มที่ก็จะแสดงลักษณะนี้ออกมาเหมือนกันเพียงแต่ไม่เด่นชัดเท่าๆนั้น สายดิ่งจะเชื่อมต่อตรงจุดห่างจากปลายใบประมาณ 5 เซนติเมตร และยาวประมาณ 50 เซนติเมตร^[15] มีเส้นใบ 3 - 5 ยาวขนานตามยาวไปกับแผ่นใบและเส้นใบย่อยยาวไปจรดขอบใบ (margin) ใบเป็นรูปหอกยาวประมาณ 80 เซนติเมตร กว้างประมาณ 15 เซนติเมตร

[แก้] หม้อ

หม้อของหม้อข้าวหม้อแกงลิงทุกชนิดมีลักษณะพื้นฐานที่เหมือนกันคือประกอบได้ด้วยตัวหม้อ (pitcher) มีฝาหม้ออยู่ด้านบนที่คอยป้องกันน้ำฝนตกลงไปเจือจางของเหลวในหม้อ มีวงแข็งเป็นมัน หรือที่เรียกว่าปาก (peristome) ล้อมรอบทางเข้าไปสู่ตัวหม้อ (ยกเว้นหม้อบนของ N. inermis ที่ไม่มีปาก) มีปีกเป็นคู่ยาวไปตลอดด้านหน้าหม้อของหม้อล่างสันนิษฐานว่าไว้ให้แมลงไต่จากพื้นมาสู่ปากหม้อ แต่ปีกจะลดขนาดลงหรือหายไปเมื่อกลายเป็นหม้อบน สำหรับแมลงที่บินได้ที่เป็นเหยื่อหลักของหม้อบน

N. rajah ก็เหมือนกับชนิดอื่นๆในสกุล ที่ผลิตหม้อขึ้นมา 2 ชิด หม้อล่างก็เหมือนทั่วๆไปแต่มีขนาดใหญ่กว่า มีสีสันมากกว่า และมีรูปร่างคล้ายไข่ ในหม้อล่างสายดิ่งจะอยู่ด้านหน้าของหม้อด้านเดียวกับปากและปีก จากตัวอย่างที่เก็บได้หม้ออาจมีขนาดสูงถึง 40 เซนติเมตร จุน้ำได้ถึง 3.5 ลิตร^[5] และภายในบรรจุไปด้วยน้ำย่อยถึง 2.5 ลิตร แม้ว่าจะไม่มากไปกว่า 200 มิลลิลิตร^[17] หม้อล่างของ N. rajah ก็อาจจะใหญ่ที่สุดในสกุลแล้ว คู่แข่งของมันก็เห็นจะมีเพียง N. merrilliana, N. truncata และ N. rafflesiana ไจแอนท์ฟอร์มเท่านั้น หม้อจะพบวางเอนกอยู่บนพื้นไม่ก็อยู่รอบๆวัตถุที่สามารถค้ำยันมันไว้ได้ สีภายนอกของมันมีสีแดงถึงม่วง ส่วนภายในมีสีเขียวมะนาวถึงม่วง ตัดกับส่วนอื่นของต้นที่มีสีเขียวเหลือง หม้อล่างของ N. rajah สามมารถจำแนกจากหม้อของหม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดอื่นบนเกาะบอร์เนียวได้ง่าย^[18]

เมื่อต้นโตเต็มที่ก็จะสร้างหม้อบน ที่เล็กกว่ารูปกรวยและสีสันน้อยกว่าหม้อล่าง สายดิ่งจะอยู่ด้านหลังของหม้อ หม้อบนที่แท้จริงควรเป็นเช่นนั้น แต่ N. rajah กลับไม่ค่อยได้เห็นนัก เพราะลำต้นของมันไม่เคยยาวเกิน 1 - 2 เมตร ก่อนจะแห้งและกลายเป็นรากให้หน่อใหม่ที่แตกขึ้นมา^[19]

เป็นเพราะหม้อล่างและหม้อบนมีความแตกต่างทางด้านรูปร่างลักษณะ ตามความสามารถที่ดึงดูดและจับเหยื่อต่างชนิดกัน มันจึงไม่มีหม้อกลาง

ปากหม้อของ N. rajah มีลักษณะพิเศษเป็นจักกว้างที่ขอบ มีแดงน่าดึงดูดใจรอบปาก มีสันแคบสั้นรูปร่างคล้ายฟันที่ปลายที่ขอบเส้นด้านในตลอดรอบปาก ปีกทั้งคู่ยาวจากสายดิ่งไปสุดใต้ปาก

ฝาหม้อของ N. rajah มีขนาดใหญ่ที่สุดในสกุล ซึ่งเป็นลักษณะเด่นอย่างหนึ่งของชนิดนี้ มีรูปไข่และมีสันหนาคล้ายกระดูกงูเรือผ่าตรงกลางยาวตลอดฝา มีเดือยเดี่ยวยื่นออกมาด้านหลังฝายาวประมาณ 20 มิลลิเมตร และไม่มีกิ่ง^[4]

N. rajah มีต่อมน้ำหวานขนาดใหญ่ซ่อนอยู่ทั่วทั้งหม้อ ซึ่งต่างจากชนิดอื่นๆ ทำให้ง่ายต่อการจดจำ ในผิวของหม้อ จะมีต่อมทั้งหมดอยู่ 300 - 800 ต่อม/ตารางเซนติเมตร^[11]

[แก้] ดอก

เราสามารถจะเห็นดอกของ N. rajah ได้ตลอดทั้งปี ดอกจำนวนมากจะถูกสร้างขึ้นบนช่อดอก (inflorescences) ที่เกิดจากบริเวณส่วนยอด (apex) ของลำต้น ช่อดอกนั้นจะมีขนาดประมาณ 80 - 120 เซนติเมตร^[4]^[5] แต่ละดอกของ N. rajah จะอยู่บนก้านดอกย่อย (ก้านคู่) หรือเป็นช่อดอกที่เรียกว่า "ช่อกระจะ ( raceme )" (ตรงข้ามกับช่อแยกแขนงที่มีก้านดอกย่อยหลายดอก) สีเหลืองออกน้ำตาล มีกลิ่นหอมแรง กลีบเลี้ยง (Sepal) เป็นรูปไข่ถึงสี่เหลี่ยมผืนผ้าและยาวน้อยกว่า 8 มิลลิเมตร^[4]เหมือนหม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดอื่น N. rajah เป็นต้นไม้ที่มีดอกเพศเดียวหมายความว่าแต่ละต้นออกดอกแค่เพศเดียว ฝักมีสีน้ำตาลส้ม ยาว 10 - 20 มิลลิเมตร (ดูรูป).

[แก้] ลักษณะอื่นๆ

[แก้] เหยื่อที่จับได้

Nepenthes rajah เป็นพืชกินสัตว์ที่มีเหยื่อหลายประเภท บางครั้งก็เป็นสัตว์มีกระดูกสันหลังและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็ก มีการบันทึกไว้อย่างน้อย 2 ครั้งที่พบหนูตกลงไปในหม้อ ครั้งแรกในปี ค.ศ.1862 โดย Spenser St. John, ผู้ติดตามของ Hugh Low ในการปีนขึ้นยอดเขากีนาบาลูทั้ง 2 ครั้ง^[14] ในปี ค.ศ. 1988 Anthea Phillipps และ Anthony Lamb ได้ยืนยันสิ่งที่ถูกบันทึกไว้นี้อีกครั้งด้วยการพบซากหนูอยู่ในหม้อขนาดใหญ่ของ N. rajah.^[6]^[14] ทำให้ N. rajah เป็นที่รู้กันดีว่าบางครั้งมันสามารถดักเหยื่อที่เป็นสัตว์มีกระดูกสันหลังขนาดเล็กได้ รวมถึงกบ, สัตว์เลื้อยคลานและนกบางชนิด สัตว์พวกนี้ที่ตกลงไปในกับดักน่าจะเป็นสัตว์ป่วย , หาที่หลบภัย หรือกระหายน้ำจนมาดื่มน้ำจากในหม้อของ N. rajah และแน่ใจได้ว่าร่างกายคงไม่ได้อยู่ในสภาวะที่ปกติ^[21] แต่แมลงและมดต่างหากที่เป็นเหยื่อหลักของมัน^[17] สัตว์ขาปล้องอื่นๆเช่น ตะขาบก็มีรายงานว่าพบซากในหม้อของ N. rajah ด้วย

ในวันที่ 29 กันยายน ปี ค.ศ.2006 ที่ Jardin botanique de Lyon ในฝรั่งเศส, N. truncata ที่ได้เลี้ยงไว้ ได้พบหนูที่กำลังเน่าอืดอยู่ในหม้อ ซึ่งมีรูปถ่ายยืนยัน^[24]

[แก้] ผลกระทบซึ่งกันและกันกับสัตว์

[แก้] สัตว์ที่อาศัยหม้อข้าวหม้อแกงลิง

ถึงแม้ว่าหม้อข้าวหม้อแกงลิงจะมีชื่อเสียงทางด้านดักและกินสัตว์ต่างๆเป็นอาหาร แต่หม้อของมันก็ยังสัตว์อาศัยอยู่หลายชนิดหรือที่รู้จักกันในชื่อสัตว์อิงอาศัย (Fauna animals) รวมถึงแมลงวันและตัวอ่อนริ้น, แมงมุม (โดยเฉพาะแมงมุมปู), ไร, มด, และปูบางชนิดเช่น Geosesarma malayanum แต่ที่พบมากที่สุดคือลูกน้ำที่เป็นผู้บริโภคตัวอ่อนหรือไข่สัตว์ชนิดอื่นๆอีกหลายชนิดในการพัฒนาตัวเป็นยุงของมัน สัตว์ที่แสนพิเศษจำนวนมากนี้ไม่สามารถอยู่รอดได้ถ้าไม่มีหม้อข้าวหม้อแกงลิง พวกมันจึงได้ชื่อว่า สิ่งมีชีวิติที่อาศัยหม้อข้าวหม้อแกงลิง (nepenthebionts)^[25]

ความสัมพันธ์ที่ผสมผสานระหว่างสัตว์ต่างๆเหล่านี้ยังไม่เป็นที่เข้าใจมากนัก คำถามก็คือทำไมสัตว์เหล่านี้ต้องขโมยอาหารจากหม้อข้าวหม้อแกงลิง หรือ อะไรคือผลประโยชน์ที่ยุ่งเหยิงของทั้ง 2 ฝ่าย โดยนัยยะของการอยู่ร่วมกันที่ต้องทดลองและสืบสวนและต้องอภิปรายกันต่อไป Clarke ชี้แจงว่าผู้ถูกอิงอาศัยเป็นเหมือนกับ"บ้าน"ที่ "ผู้อิงอาศัยอาศัยอยู่ ได้รับการปกป้องและอาหารจากต้นไม้ ขณะที่ผู้อิงอาศัยก็ช่วยย่อยสลายเหยื่อ และรักษาระดับแบคทีเรียให้คงที่ไว้ในระดับต่ำ" ^[26]

[แก้] การจำแนกชนิด

ขนาดและรูปทรงหม้อของหม้อข้าวหม้อแกงลิงจะแตกต่างกันไปตามแต่ละชนิด จึงไม่ต้องสงสัยเลยว่าสัตว์ผู้อิงอาศัยหลายชนิดจะมีการปรับตัวเป็นพิเศษให้เข้าหม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดที่อิงอาศัยอยู่ ใน N. rajah ก็ไม่เป็นข้อยกเว้น ยุง 2 ชิดที่มีชื่อตามมันว่า Culex (Culiciomyia) rajah และ Toxorhynchites (Toxorhynchites) rajah ถูกค้นพบโดย Masuhisa Tsukamoto ในปี ค.ศ. 1989 อ้างอิงจากลูกน้ำที่ถูกเก็บตัวอย่างจากในหม้อของ N. rajah บนภูเขกีนาบาลู 3 ปีก่อนหน้า^[27] ทั้ง 2 ชนิดพบว่าอาศัยอยู่ร่วมกับตัวอ่อนของ Culex (Lophoceraomyia) jenseni, Uranotaenia (Pseudoficalbia) moultoni และที่ยังไม่ถูกจำแนกตามอนุกรมวิธาน, Tripteroides (Rachionotomyia) sp. No. 2 ใน C. rajah Tsukamoto บันทึกไว้ว่า

ในปัจจุบันยังไม่มีความรู้เกี่ยวกับยุงชนิดนี้ที่เป็นที่ยอมรับไม่ว่าเป็นด้านชีววิทยาเมื่อกลายเป็นยุง, ถิ่นที่อยู่, หรือความรู้ด้านแพทย์ที่สำคัญเกี่ยวกับทิศทางของโรค ซึ่งก็เหมือนกับ T. rajahที่ไม่มีความรู้ด้านชีววิทยาเลยยกเว้นแต่รู้แค่ว่าไม่เป็นพาหนะนำโรคไข้เลือดออก

อีกชนิดหนึ่งคือ Culex shebbearei ในอดีตมีการบันทึกว่าเป็นสัตว์ผู้อิงอาศัยใน N. rajah ถูกบันทึกครั้งแรกในปี ค.ศ. 1931 โดย F. W. Edwards^[29] อ้างอิงจากการเก็บตัวอย่างของ H. M. Pendlebury ในปี ค.ศ. 1929 จากต้นไม้บนภูเขากีนาบาลู อย่างไรก็ตาม Tsukamoto มีการเขียนถึงข้อมูลใหม่ในชนิดนี้เพียงเล็กน้อย

[แก้] ศัตรูพืช

ปฏิกิริยาต่อกันระหว่างหม้อข้าวหม้อแกงลิงและสัตว์ท้องถิ่นนั้น ไม่ได้เอื้อประโยชน์ต่อกันทั้งหมด บางครั้ง N. rajah ก็ถูกโจมตีโดยแมลงด้วยการกัดกินใบและอาจจะทั้งแผ่นใบเลยด้วยซ้ำ อีกทั้งลิงและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่ออกหากินตอนกลางคืนบางชนิดก็ฉีกทำลายหม้อเพื่อจะดื่มน้ำที่อยู่ข้างใน^[30]

[แก้] การจัดจำแนก

Nepenthes rajah ไม่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับหม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดอื่นเลย โดยดูได้จากหม้อที่ผิดแปลก และลักษณะรูปร่างของใบ แต่อย่างไรก็ตาม มีความพยายามที่จะพิจารณาจัดมันให้อยู่ในสกุลหม้อข้าวหม้อแกงลิง เนื่องมาจาก ความเกี่ยวเนื่องในสกุลตามหลักการอนุกรมวิธาน ที่ N. rajah มีร่วมกับชนิดอื่นๆในมัน

[แก้] ศตวรรษที่ 19

หม้อข้าวหม้อแกงลิงถูกแบ่งแยกครั้งแรกในปี ค.ศ. 1873 เมื่อ Hooker ได้เขียนถึงสกุลนี้ลงในเอกสารตีพิมพ์ของเขา โดย Hooker ได้แยก N. pervillei ออกจากชนิดอื่นบนข้อเท็จจริงที่ว่าเมล็ดของชนิดนี้ไม่มีสิ่งที่ยื่นต่อออกมาเหมือนกับที่พบชนิดอื่นๆ (คิดว่าน่าจะหมายถึง N. madagascariensis) และจัดมันให้อยู่ในสกุลย่อย Anurosperma (มาจากภาษาละติน: anuro: ปราศจากเส้นประสาท, sperma: เมล็ด) และชนิดอื่นๆอยู่ในสกุลย่อย Eunepenthes (มาจากภาษาละติน : eu: จริง; หม้อข้าวหม้อแกงลิงที่แท้จริง)

ความพยายามครั้งที่ 2 เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1895 โดย Günther von Mannagetta und Lërchenau Beck ในผลงานที่ชื่อ Monographische Skizze (Monographic Sketch ในภาษาเยอรมัน)^[31]ของเขา Beck คง 2 สกุลย่อยที่ถูกสร้างโดย Hooker ไว้ แต่แบ่ง Eunepenthes

ป้ายบอกทาง

มีส่วนร่วม

ค้นหา

เครื่องมือ

ภาษาอื่น

เนื้อหา