พระปรมาภิไธย

   

อักษรพระปรมาภิไธยย่อ มปร ในตราสัญลักษณ์ ครบ ๒๐๐ ปี แห่งการพระบรมราชสมภพ

อักษรพระปรมาภิไธยย่อ จปร ในตราสัญลักษณ์ประจำโรงเรียนวัดบวรนิเวศ

พระปรมาภิไธย (พระ+ปรม+อภิไธย แปลว่า ชื่ออันประเสริฐยิ่ง) ^[1] หมายถึง พระนามของพระมหากษัตริย์ราชเจ้า ตามที่จารึกในพระสุพรรณบัฏ หลังจากที่ได้มีพระราชพิธีบรมราชาภิเษกแล้ว ซึ่งเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกในสมัยรัชกาลที่ ๔ โดยพระองค์ทรงโปรดให้เฉลิมพระปรมาภิไธยแด่พระองค์เอง และทรงเฉลิมพระปรมาภิไธย ถวายแด่ สมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราช ดังนี้

• รัชกาลที่ ๑: พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
• รัชกาลที่ ๒: พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
• รัชกาลที่ ๓: พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
• รัชกาลที่ ๔: พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหามงกุฎฯ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

นับจากนั้นเป็นต้นมา ขณะประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกในทุกรัชกาล ได้จัดให้มีการจารึกพระปรมาภิไธย ลงในพระสุพรรณบัฏ เพื่อบันทึกเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์

แต่เนื่องจากพระปรมาภิไธยของพระมหากษัตริย์นั้นค่อนข้างยาว ดังนั้น จึงนิยมกล่าวพระปรมาภิไธยประโยคต้นประโยคเดียว แล้วใส่เครื่องหมายไปยาลน้อยไว้ โดยอาจจะตามด้วยสร้อยพระปรมาภิไธยประโยคท้ายด้วยก็ได้ ^[2] ดังเช่น

• รัชกาลที่ ๕: พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณฯ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
• รัชกาลที่ ๖: พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธฯ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
• รัชกาลที่ ๗: พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปกฯ พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
• รัชกาลที่ ๘: พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดลฯ พระอัฐมรามาธิบดินทร
• รัชกาลที่ ๙: พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชฯ สยามินทราธิราชบรมนาถบพิตร

[แก้] การลงพระปรมาภิไธยในเอกสารราชการ

การทรงลงพระปรมาภิไธยในเอกสารสำคัญต่างๆ ของทางราชการ มีรูปแบบของแต่ละรัชกาล ดังนี้

• รัชกาลที่ ๔: มหามงกุฎ ป.ร.
• รัชกาลที่ ๕: จุฬาลงกรณ์ ป.ร.
• รัชกาลที่ ๖: วชิราวุธ ป.ร.
• รัชกาลที่ ๗: ประชาธิปก ป.ร.
• รัชกาลที่ ๘: อานันทมหิดล ป.ร.
• รัชกาลที่ ๙: ภูมิพลอดุลยเดช ป.ร.

[แก้] พระปรมาภิไธยย่อ

อักษรพระปรมาภิไธยย่อ ภปร ในตราสัญลักษณ์ประจำพระองค์

พระปรมาภิไธยย่อ คือ การย่อพระปรมาภิไธยให้เหลือเพียง ๓ ตัวอักษร โดยส่วนมาก มักใช้เป็น ตราสัญลักษณ์ประจำพระองค์ และ ตราสัญลักษณ์งานพระราชพิธี และงานเฉลิมพระเกียรติ ในวโรกาสสำคัญต่าง ๆ ^[2] ดังนี้

• รัชกาลที่ ๑ มีพระปรมาภิไธยย่อว่า "จปร" มาจาก "มหาจักรีบรมนาถ ปรมราชาธิราช"
• รัชกาลที่ ๒ มีพระปรมาภิไธยย่อว่า "อปร" มาจาก "มหาอิศรสุนทร ปรมราชาธิราช"
• รัชกาลที่ ๓ มีพระปรมาภิไธยย่อว่า "จปร" มาจาก "มหาเจษฎาบดินทร ปรมราชาธิราช"
• รัชกาลที่ ๔ มีพระปรมาภิไธยย่อว่า "มปร" มาจาก "มหามงกุฎ ปรมราชาธิราช"
• รัชกาลที่ ๕ มีพระปรมาภิไธยย่อว่า "จปร" มาจาก "มหาจุฬาลงกรณ์ ปรมราชาธิราช"
• รัชกาลที่ ๖ มีพระปรมาภิไธยย่อว่า "วปร" มาจาก "มหาวชิราวุธ ปรมราชาธิราช"
• รัชกาลที่ ๗ มีพระปรมาภิไธยย่อว่า "ปปร" มาจาก "มหาประชาธิปก ปรมราชาธิราช"
• รัชกาลที่ ๘ มีพระปรมาภิไธยย่อว่า "อปร" มาจาก "มหาอานันทมหิดล ปรมราชาธิราช"
• รัชกาลที่ ๙ มีพระปรมาภิไธยย่อว่า "ภปร" มาจาก "มหาภูมิพลอดุลยเดช ปรมราชาธิราช"

โดยพระปรมาภิไธยของบางพระองค์จะซ้ำกัน ดังนั้น เพื่อให้ทราบว่าเป็นรัชกาลใด เมื่อประดิษฐ์เป็นตรา ท่านจะเขียนหมายเลขประจำรัชกาลไว้ ระหว่างพระจอนของพระมหาพิชัยมงกุฎ หรือถ้าเขียนเป็นข้อความ อาจมีเลขประจำรัชกาลต่อท้าย

[แก้] พระปรมาภิไธยโดยสังเขปตามแบบพระราชนิยมรัชกาลที่ ๖

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชนิยมให้ใช้พระปรมาภิไธยโดยสังเขปโดยมีคำนำหน้าว่า "รามาธิบดีศรีสินทร" ทุกรัชกาล โดยพระองค์ได้ถวายพระปรมาภิไธยแก่บูรพกษัตริย์แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ทุกรัชกาล และเฉลิมพระปรมาภิไธยของพระองค์เอง ^[3] ดังนี้

• รัชกาลที่ ๑: พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหาจักรีบรมนาถ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก หรือ พระบาทสมด็จพระรามาธิบดีที่ 1
• รัชกาลที่ ๒: พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหาอิศรสุนทร พระพุทธเลิศหล้านภาลัย หรือ พระบาทสมด็จพระรามาธิบดีที่ 2
• รัชกาลที่ ๓: พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรเจษฏาธิบดินทร์ พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือ พระบาทสมด็จพระรามาธิบดีที่ 3
• รัชกาลที่ ๔: พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหามงกุฏ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือ พระบาทสมด็จพระรามาธิบดีที่ 4
• รัชกาลที่ ๕: พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือ พระบาทสมด็จพระรามาธิบดีที่ 5
• รัชกาลที่ ๖: พระบาทสมเด็จพระรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือ พระบาทสมด็จพระรามาธิบดีที่ 6

ส่วนในภาคภาษาอังกฤษนั้น โปรดเกล้าฯ ให้ใช้คำว่า "Rama" แล้วตามด้วยหมายเลขลำดับรัชกาลแบบเลขโรมันตามธรรมเนียมยุโรป

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชประสงค์จะให้พระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีใช้พระปรมาภิไธยโดยสังเขปตามแบบข้างต้นสืบไปทุกรัชกาล แต่เมื่อรัชกาลที่ ๗ เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ การใช้พระปรมาภิไธยก็กลับไปใช้ตามแบบพระราชนิยมของรัชกาลที่ ๔ เช่นเดิม อย่างไรก็ตาม การใช้คำว่า "Rama" แล้วตามด้วยหมายเลขลำดับรัชกาล เพื่อสื่อถึงพระมหากษัตริย์แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ยังคงใช้สืบมาจนถึงปัจจุบัน

[แก้] พระบรมนามาภิไธย

พระบรมนามาภิไธย หมายถึง พระนามเดิมของพระมหากษัตริย์ ก่อนจะเสด็จขึ้นครองสิริราชสมบัติ ^[1]

[แก้] หมายเหตุ

• พระปรมาภิไธยที่ลงไว้ในบทความนี้ เป็นพระปรมาภิไธยที่เผยแพร่โดยทั่วไป โดยพระปรมาภิไธยที่แท้จริงนั้น มีความยาวมากกว่าที่ปรากฏนี้ ซึ่งสามารถค้นคว้าได้จากหน้าบทความของแต่ละรัชกาล

[แก้] อ้างอิง

1. ^ ^{1.0 1.1} ศ.ดร.กาญจนา นาคสกุล, คลังความรู้: พระปรมาภิไธย-พระบรมนามาภิไธย จาก เว็บไซต์ ราชบัณฑิตยสถาน
2. ^ ^{2.0 2.1} ศาสตราจารย์(พิเศษ)จำนงค์ ทองประเสริฐ, คลังความรู้: พระปรมาภิไธยย่อ โดย จาก จดหมายข่าวราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๔๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๓๗
3. ^ ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ เฉลิมพระปรมาภิไธย, เล่ม ๓๓, ตอน ๐ก, ๑๑ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๙, หน้า ๒๑๒