Mata Hari

Zie voor de film over Mata Hari's leven: Mata Hari (film)

Mata Hari

Mata Hari, echte naam Margaretha Geertruida Zelle (Leeuwarden, 7 augustus 1876 - Vincennes, 15 oktober 1917), was een Nederlandse danseres. Ze werd wegens spionage veroordeeld en gefusilleerd.

Inhoud

[bewerk] Levensloop

Mata Hari werd geboren als dochter van een winkelier in hoeden. Ze kreeg Franse, Duitse en Engelse privélessen en kwam na de scheiding van haar ouders in Leiden terecht. In 1895 trouwde ze de KNIL-kapitein Rudolph MacLeod, vestigde zich in Amsterdam en kreeg een zoon en dochter. Een paar jaar later vertrok het paar naar Nederlands-Indië, waar het zoontje overleed. Kort daarop brak de levensfase aan die haar wereldfaam zou bezorgen. Ze scheidde in 1906 van MacLeod en vestigde zich als de naaktdanseres Mata Hari (Maleis voor: Oog van de dag oftewel zon) in Parijs. Ze werd al snel beroemd tot ver buiten de lichtstad. Optredens in Wenen, Monaco, Madrid, zelfs de Scala in Milaan volgden. Minstens zo fameus was haar levenswandel; aangezien ze voor hogere militairen en leden van het corps diplomatique ook tussen de lakens veel entertainment had te bieden, was ze een veelbegeerde courtisane.

[bewerk] Doodvonnis

Executie van Mata Hari.

In 1917 werd ze in Frankrijk na een kort proces ter dood veroordeeld op beschuldiging van hoogverraad wegens spionage voor de Duitsers. Het vonnis werd in de slotgracht van het kasteel van Vincennes voltrokken door een vuurpeloton, waarna haar lichaam aan de wetenschap ter beschikking werd gesteld. Later werd het doodvonnis heftig bekritiseerd. Ook uit Nederland kwamen protesten. Mede doordat de publiciteit over Mata Hari en haar tragische einde ook na 1918 doorging heeft Mata Hari's naam over de hele wereld bekendheid gekregen. Het gerechtsdossier over de vermoedelijke spionne wordt pas in 2017 openbaar gemaakt. Dan pas zou kunnen blijken of zij daadwerkelijk voor de Duitsers gespioneerd heeft, of dat de Franse militaire overheid in haar, een buitenlandse courtisane, een goede zondebok zag voor het falen van het commando aan het front.

[bewerk] Films en toneel

Het beeld van Mata Hari, o.a. versterkt door de vele verfilmingen van haar leven, van een exotische danseres die als dubbelspionne gebruik maakte van haar verleidingskunsten om militaire geheimen van haar vele geliefden te ontfutselen, maakte haar tot archetype van de femme fatale.

Het leven van Mata Hari werd liefst zeven keer in verschillende landen verfilmd, met achtereenvolgens Magda Sonja, Greta Garbo, Zsa Zsa Gabor, Jeanne Moreau en Sylvia Kristel in de hoofdrol. Fie Carelsen (bij haar vijfentwintigjarig jubileum in 1931) en Els van Rooden (bij Toneelgroep Centrum) brachten haar op het Nederlandse toneel tot leven en Josine van Dalsum gaf haar in 1980 gestalte in een 4-delige televisieserie. Zelfs werd er ooit een grote Broadwaymusical aan haar opgedragen. Al deze producties hadden één ding gemeen: het werden onbarmhartige flops.

[bewerk] Literatuur

In oktober 2007 bracht thrillerauteur Tomas Ross het boek De Tranen van Mata Hari uit, waarin hij in zijn eigen kenmerkende fictiestijl de geheimen rond haar dood beschrijft.Ook is er in 2007 een boek verschenen van Geertje Gort, genaamd 'Het parfum van Mata Hari'. Dit gaat over haar dochter Louise Jeanne (roepnaam 'Non')

[bewerk] Laatste woorden

"Dood is niets, leven trouwens ook niet. Sterven, slapen, overgaan in niets, wat maakt het uit? Alles is een illusie."

[bewerk] Latere verwijzingen

De filmprijs van het Noordelijk Filmfestival is naar haar vernoemt en heet de Matad'Or, een beeldje ontworpen door Machiel Braaksma.
Actrice Ine Veen vertolkte Mata Hari in de destijds bekende Ster reclamespot voor Printil in 1970.
In Leeuwarden, op "Over de Kelders" aan de Voorstreek, staat een beeld van Mata Hari van de hand van Suze Boschma-Berkhout uit 1976.
In het Fries Museum is de Mata-Hari-zaal aan haar gewijd.