Jezidi's

Jezidi's (ook yezidi of yazidi genoemd, in het Koerdisch: Êzidîtî of Êzidî) zijn aanhangers van een syncretische geloofsovertuiging waarin men christelijke, islamitische (sjiitische), zoroastrische, manicheïstische, mithraïstische en heidense elementen terugvindt. Yezidi is een vertakking van het yezdanisme (afgeleid van het Koerdische woord yezdân dat 'god' of 'engel' betekent). De andere vertakkingen van het yezdanisme zijn het alevisme en het yarsanisme. Contact tussen de drie vertakkingen is schaars.

De jezidi's zelf noemen zich liever "ezidi" (het Koerdische "Ezda" of "Azda" is de naam voor God; "ezidi" staat dan voor "volk van God").

Inhoud

[bewerk] Algemeen

Het jezidisme is een Koerdische orale 'volksreligie', zonder schriftuur, met bijzondere zuiverheidstaboes en erg 'gesloten' gestructureerd in een soort kastenstelsel. Bovendien is het jezidisme endogaam: je wordt als jezidi geboren, je kan het dus niet worden.

Traditioneel worden de jezidi's door hun (hoofdzakelijk soennitische) vijanden verketterd als duivelvereerders of Satanaanbidders. Eeuwenlang (en tot vandaag) werden de jezidi's door vijandige buren of regimes vervolgd. Hoogtepunt van die vervolgingen was de slachtpartij die de bey van Rowanduz aanrichtte in 1832. De jezidi's emigreerden in die Ottomaanse periode dan ook massaal naar de Kaukasus en speelden vervolgens een belangrijke rol in Armenië, Azerbeidzjan en Georgië. Hun situatie daar verslechterde na de val van de Sovjet-Unie. Ook in Turkije zorgde repressie voor emigratie: Turkse jezidi's migreerden vooral naar Duitsland.

Vandaag leven er naar schatting 75.000 jezidi's in West-Europa (vooral Duitsland en Zweden), 150.000 in de Kaukasus en 500.000 in Iraaks Koerdistan. De jezidi's hebben het moeilijk om zich te handhaven in de stedelijke Europese samenleving en om het jezidisme te institutionaliseren. In België heeft de jezidigemeenschap haar centrum in Luik; de Brusselse jezidi's zijn voornamelijk afkomstig uit de voormalige Sovjet-Unie.

[bewerk] Voertaal

De voertaal van de yezidi's is Koerdisch, meestal het Kurmanci dialect dat vooral in Noord-Koerdistan wordt gesproken.

[bewerk] Pelgrimage

Lalish, een stadje ten noorden van Mosoel is de heilige plek voor de yezidi's, is het centrum van de zesdaagse pelgrimage van de yezidi's. In Lalish bevindt zich het graf van Sheikh Adi, de stichter van het yezidisme.

[bewerk] Bidden

De yezidi's bidden vijf keer per dag: Nivêja berîspêdê ('s morgens vroeg), Nivêja rojhilatinê (zonsopgang), Nivêja nîvro ('s middags), Nivêja êvarî ('s avonds), Nivêja rojavabûnê (zonsondergang); net zoals de moslims, maar de yezidi's bidden in het Koerdisch, terwijl de islamitische Koerden in het Arabisch bidden. De moslims bidden helemaal anders en verschillend volgens andere geloofsovertuigingen.

Het gebed van de yezidi's gebeurt in de richting van de zon, maar tijdens Nivêja nîvro (middag) moeten ze richting Lalish bidden.

Dit in tegenstelling tot de moslims die, ten alle tijden en ongeacht hun locatie, richting Mekka bidden.