Боја

Боја претставува визуелна перцептивна способност на луѓето спрема категориите наречени црвено, жолто, сино и останатите. Бојата е резултат на интеракцијата на светлосниот спектар со светлосните рецептори во окото. Категориите на боите и физичките спецификации на бојата исто така се поврзани со предметите, материјалите, изворите на светлина, итн., пред се од аспект на нивните физички својства како што се абсорпција (впивање), рефлексија (одбивање), или емитување (зрачење) на светлината.

[уреди] Општи одлики

Слично како и сетилата за мирис и вкус, така и бојата ни овозможува да го разбереме светот околу нас. Разликувањето на боите му помага на човекот, не само да опстане во овој свет, туку и да ја цени уметноста како начин на неговото изразување.

Кон крајот на XIX и почетокот на XX век, голем број на истакнати научници и уметници ги истражувале “ основните “ работи и ја групирале човековата перцептуална способност во компоненти, како “ боја ” и “ облик ”, на начин, многу сличен на оној со кој мозокот ја процесира добиената информација од окото. Мозокот постојано добива информации од она што ние го гледаме, притоа прочистувајќи го најважниот дел од случката или ситуацијата, за полесно да се свати настанот.

Разликувањето на боите е комплициран процес, многу посложен отколку само препознавање на брановите должини од светлосниот спектар кој окото може да го регистрира. Таа претставува многу повеќе од обична карактеристика на објектите и нејзината употреба во секојдневниот говор е целосно спротивна од нејзината вистинска функција. Поврзаноста на поимот боја со обоеноста на објектите во нашиот секојдневен говор, во смисол на изјавата од типот “ овој објект е црвен ”, е во целосна контрадикција и наведува на потполно погрешен заклучок, бидејќи, непобитно е дека бојата која нашиот визуелен систем ја регистрира постои само во нашиот мозок. Како пример се разгледува сфаќањето на обоеноста на бананата од страна на нашиот мозок. За него бананата изгледа жолта кога е набљудувана под дневна светлина, жолта е и кога се набљудува под светлина од пламен од свеќа, како и под флуоресцентна светлина. Во сите овие случаи, светлата кои го осветлуваат објектот се значително различни едни од други. Дури и во случај кога објектот (бананата) емитира различни композиции од бранови должини, во различни ситуации, мозокот се обидува да го утврди битието на објектот. Од ова може да се извлече заклучок дека бананата ја рефлектира жолтата светлина, иако во исто време до нашиот перцепционен систем стигнале и други бои, зависно од светлосниот извор.

Бојата претставува способност на нашиот мозок за толкување на особините на објектите и таа е единствена само кај луѓето и кај некои поразвиени цицачи. Ова толкување помага во стекнување на знаење за карактеристиките на површината. За полесно сваќање на бојата, нашата потсвест ги анализира добиените информации од фоторецепторите кои се сместени во ретината. Денес се вршат голем број на експерименти преку кои се врши утврдување на начинот со кој нервните клетки во мозокот помагаат во препознавањето и разликувањето на боите.

По долгогодишни истражувања утврдено е дека перцепцијата на бојата се јавува како резултат на физичките особини на светлината, околината која не опкружува, физиолошката реакција на ретината во окото на упадната светлина во неа, како и од преносот на регистрираните податоци и нивна обработка во мозокот.

Може да се каже дека бојата претставува спореден производ на електромагнетниот спектар. Има способност да се рефлектира, апсорбира и на тој начин стигнува до визуелниот систем кај човекот. Исто така претставува и одличен дизајнерски елемент.

Светот е полн со светлина. Видливиот спектар е составен од седум емисиони групи со различна бранова должина. Тоа се боите од виножитото: црвена, портокалова, жолта, зелена, сина, темно сина (индиго) и виолетова. Боите кои се сродни со црвената се со долга бранова должина, оние со зелената се со средна, а синкастите објекти имаат кратка бранова должина.

Кога светлината стигнува до објектот, дел од нејзините бранови се рефлектира, а останатиот дел се апсорбира, зависно од особините на материјалот. Рефлектираните бранови должини се регистрираат од страна на нашето око и го даваат обојувањето на објектот.

Распознавањето на боите е една од најважните функции од човековиот живот. Светлината која окото ја препознава е само мал дел бранови должини од целокупниот електромагнетен спектар. Секоја различна боја има своја различна бранова должина. Затоа се вели дека бојата е еден вид на перцептуален феномен, кој зависи, како од самиот набљудувач, така и од условите во кои истата се разгледува.

[уреди] Физика на бојата

Континуален оптички спектар

Светлината претставува комплексен феномен, објаснет со најобичен модел базиран на електромагнетно зрачење и браново движење. Долги години се водела дебата помеѓу научниците во врска со прашањето “ дали светлината е бран, или извор од честички? ”.

Голем број на славни и истакнати физичари зазеле одредена страна во дискусијата, овозможувајќи увид во изобилието од докази за своите тврдења. Вистината е дека светлината се однесува и како бран и како честичка. Таа се рефлектира на ист начин како и брановите, подложна е на мешање исто како што се мешаат и брановите, а се однесува на начин, кој е во склад со нашето концептуално и математичко сваќање за брановите.

Славниот научник Исак Њутн во 1672 година открил дека светлината се разделува во многу бои откако ќе биде пропуштена низ призма. Овој феномен и способност на светлината тој почнал да го користи за вршење на експерименти преку кои ја анализирал и добил поголеми познавања за нејзините особини. Боите добиени на овој начин имаат прецизен спектрален распоред, кој никогаш не се менува, почнувајќи од црвена, па портокалова, жолта, зелена, сина и виолетова. Секоја од овие бои има единствена сигнатура која ја одредува нејзината локација во спектарот. Оваа карактеристика е, всушност нејзината светлосна бранова должина, која е различна за секоја боја.

После нешто помалку од еден век од Њутновите откритија, Максвел покажал дека светлината е еден вид на електромагнетна радијација. Оваа целокупна електромагнетна радијација е составена од: космичко зрачење, гама и Х - зраци, UV зрачење, видлив спектар за човековото око, IR зраци, микро бранови, радио и TV бранови и електрична енергија.

[уреди] Видлив спектар

Видливиот (понекогаш оптички) спектар претставува дел од целокупното електромагнетно зрачење кое човековото око е способно да го регистрира. Не постои прецизна граница во одредувањето на видливото подрачје. Просечното човечко око реагира на бранови должини во интервал од околу 400 nm до 700 nm и покрај тоа што некои луѓе забележуваат бранови во опсег од 380 nm до 740 nm. Обично, најголемата осетливост перцепциониот систем ја има на околу 555 nm, во зелената област. Видливиот спектар не ги содржи сите бои кои човековото око и мозок се способни да ги распознаат (пр. кафеавата и розовата боја, како и магентата).

Видливата светлина, заедно со дел од електромагнетното зрачење, кое минува низ земјината атомсфера (кое не се рефлектира од неа) паѓа на површината на Земјата. Човековата реакција на бојата е дефинирана преку субјективни тестирања, но електромагнетниот спектар и неговите компоненти се одредени преку обемни и прецизни физички експерименти и истражувања.

Перцепционите системи кај другите видови се поразлични од оние на човекот и се способни за регистрирање на пообемен интервал од бранови должини. Така на пр. голем број на инсекти се способни да ја регистрираат и UV светлина, преку која го наоѓаат нектарот од цвеќината. Од таа причина растенијата кои се зависни од опрашувањето го должат нивниот опстанок во поголема мера на UV зраците, отколку на нивнииот обоен изглед. Видливиот спектар зафаќа многу мал дел од целокупната радијација. Светлината која се емитира од сонцето го опфаќа видливото подрачје и се проширува, преку црвената боја, во IR зрачење (кое окото на човекот не е во состојба да го регистрира) и преку виолетовата, во UV зрачење (исто така невидливо за нашето око), со најсилен интензитет во жолтата боја.

Доколку ја разгледуваме светлината како електромагнетен бран, спектралната местоположба на бојата може да се одреди преку одредувањето на нејзината бранова должина. Од, за него видливите бранови, човековото око ја забележува бојата, со виолетовата, како боја со најмала бранова должина и црвената, со најголема, а меѓу нив се останатите бои од спектарот.

Од сето ова може да се заклучи дека видливата светлина е интервал од бранови кои се во состав на електромагнетниот спектар и кои човековото око е во состојба да ги регистрира. И покрај постоењето на подолги и пократки бранови од претходно споменатите, сепак нашиот перцепционен систем не ги забележува.

[уреди] Електромагнетен спектар

Шкотскиот физичар Џејмс К. Максвел (1831 - 1879) докажал дека при заедничко делување на електричните и магнетните полиња настанува прогресивен бран, кој Максвел го нарекол електромагнетен бран или електромагнетно зрачење. Светлината е еден вид на електромагнетно зрачење. Овој научник докажал дека променливото електрично поле формира магнетно поле, но поставил и обратна теорија, т. е. дека променливото магнетно, учествува во формирањето на електрично поле, бидејќи најголем дел од процесите во природата се балансирани. Испитувањата на Фарадеј и Херц помогнале во докажувањето на оваа теорија.

Наједноставен начин за добивање на електромагнетен бран е со поврзување на антена на наизменична струја, што ќе предизвика формирање на променливо магнетно поле, а тоа ќе предизвика формирање на променливо електрично поле кое ќе формира променливо магнетно поле и тн. И ѕвездите формираат електромагнетно зрачење во форма на UV, Х и гама зраци.

За прикажување на електромагнетната радијација се користи и терминот електромагнетен спектар, во чиј интервал е опфатено целокупното зрачење.

Електромагнетниот спектар опфаќа огромен опсег од бранови. Радио брановите со ниска фрекфренција главно се добиваат со електричен круг, а микро брановите се продуцираат со електронски цевки. Наредната група на зраци, IR, настанува со молекулска промена во внатрешноста на материјалот. IR се топлински зраци. По нив следува видливиот спектар, а потоа се UV зраците, кои настануваат главно заради празнењето на електричниот лак. Х - зраците се јавуваат заради ненадејното запирање на екстремно брзите електрони. Последното, гама зрачење се јавува поради распаѓањето на нуклеарниот отпад.

Човековото око е способно да ги регистрира и распознае фрекфренциите во интервал од 4 х 1014 Hz до 7, 9 х 1014 Hz. Видливото подрачје повеќе се претставува преку брановата должина, отколку преку фрекфренцијата.

[уреди] Обојување на објектите

Горниот и долниот диск имаат потполно иста боја, и се наоѓаат во идентично сива околина, врз база на разликата на контекстот и човековата перцепција квадратите различно ја одбиваат светлината, и сето тоа влијае врз интерпретацијата на бојата.

Обојувањето на објектот зависи, како од неговите и физичките особини на светлосниот спектар, така и од перцепционата способност на набљудувачот.

Од физички аспект, површината врз која паѓа светлината може истата да ја апсорбира или рефлектира, што зависи од спектарот на упадната и на рефлектираната светлина, како и од изворот на светлина и од аголот на набљудување. Како и да е, перцепцијата на објектот не зависи само од рефлектираниот спектар, туку и од множество на други зависности, како што е на пр. тенденцијата на бојата да биде постојана, или релативно независна од светлосниот спектар, аголот на набљудување и др. Овој ефект е познат како постојаност на обојувањето (color constancy).

Од горенаведеното, од физичките особини на подлогата и бојата можат да се изведат некои заклучоци, со претходно занемарување на перцептуалните ефекти:

[уреди] Основни карактеристики на боите

[уреди] Именување на боите

Студијата од Брент Берлин и Пол Кај направена во 1969 година покажала дека постојат важни правила во именувањето на боите кај секој различен јазик. Тие во елаборатот ги идентификувале основните колор термини: црна, сива, бела, розова, црвена, портокалова, жолта, зелена, сина, пурпурна и кафеава. Денес секој јазик кој располага со термини за боја се смета дека има од два, до дванаесет зборови за секоја различна боја. Според голем број на научници, сите други имиња на бои потекнуваат од основните колор термини.

Англискиот јазик има единаесет основни колор термини, додека рускиот и италијанскиот по дванаесет, со разлика во сината и азурната боја. И покрај огромниот број на различни поими за боја помеѓу јазиците во светот укажува на меѓусебно големи разлики, сепак, без речиси никакво сомнение постои модел според кој овие поими се вметнати во различните говорни подрачја. Првобитниот говорен модел кој Берлин и Кај го понудиле морал да претрпи одредени измени и да биде проширен на повеќе од една варијанта за да се прилагоди на секоја нова група на податоци.

Секоја различна култура има свој, различен термин за одредена боја и може да се сретне именување на мали, соседни делови од спектарот. На пр. симболот хан 青 (кој има значење и на мандарински и на јапонски), означува термин кој ги опфаќа и сината и зелената боја. Во Јапонија и покрај тоа што семафорите се исто обоени како и на другите места во светот, зелената се нарекува со исто име како и сината “ aoi “ заради тоа што зелената боја се смета како нијанса од сината боја.

Како и да е, во делото на Берлин и Кај е наведено дека сите разлики можат хиерархиски да се подредат и дека постои лимитиран број на универзални колор термини кои се користат во одредени култури со некој одреден распоред. Авторите ги базирале свиоте анализи на проучувањата на дваесет различни јазици, од различни говорни подрачја. Анализите покажале дека културите со само два термини ги означуваат темните (црна, темни и ладни бои, како сина) и светлите бои (бела, светли и топли бои, како црвена, жолта и сл.). Различните јазици со три термини за боја ја додаваат црвената, а оние со шест ги користат имињата: црна, бела, црвена, сина, зелена и жолта, што е во тесна врска со осетливоста на ретината од окото. Тоа ги навело на констатација дека именувањето на боите, не е прост културен феномен, туку дека има директна врска и со биолошките законитости.

Може да се каже и тоа дека различните бои често се поврзуваат со различни емоционални фази, вредности или групи, но овие асоцијации варираат помеѓу различни култури. Кај некои црвената боја се користи за мотивирање и патриотизам, портокаловата и пурпурната се поврзуваат со спиритуализмот, жолтата, со славјето, сината за релаксација, а белата често се поврзува со чистота.

[уреди] Потребни елементи за колор перцепција

Три основни работи се потребни за регистрирање и одредување на боите:

[уреди] Илуминант - извор на светлина

Боите досега многу успешно се користат за следење и распознавање на објектите. Како и да е, обојувањето на објектот во најголем број случаеви се менува со менувањето на светлосниот извор. За да се регистрира бојата, неопходен е енергетски извор од светлосни зраци. Осетот за боја се должи на физичкиот стимулационен поттик, соодветен за секоја бранова должина од видливото зрачење во склоп на електромагнетниот спектар. За подобро разбирање на боите, неопходно е да се знае повеќе за потеклото на светлината.

Светлината потекнува од голем број на извори и се состои од електромагнетна радијација, која е вид на енергија која се распространува преку движењето на бранот.

Целокупната видлива светлина претставува смеса од бои, кои кога ќе се комбинираат во различни пропорции формираат единствена светлина. Видливиот колор спектар започнува со бранова должина од 380 nm, завршува на околу 740 nm. Се што е под 380 nm и над 740 nm, човековото око не е во можност да го регистрира. Белата светлина претставува смеса од одредена група бои, секоја од нив окарактеризирана со специфична бранова должина, која таа ја апсорбира, во подеднаква количина за секоја боја.

Incandescence (емитирање на светлина после загревање) и luminiscence се два основни начини за добивање на светлина. Со загревање на достатно висока температура, цевката почнува да сјае, слично како и ѕвездите и сонцето, кои сјаат заради нивната преголема температура. Luminiscence, позната и како ладна светлина, потекнува од други извори на светлина, независни од загревањето. Може да се генерира на собна, но и на понски температури. Квантната физика ја објаснува оваа појава како движење на електрони, од нивната првобитна положба (најниско енергетско ниво), до состојба на висока енергија. При враќањето во првобитната положба, електронот оддава енергија во форма на фотони кои емитираат светлина. Доколку интервалот меѓу овие два чекори е краток (неколку μsek.), процесот се нарекува флуоресценција, а доколку е во траење од час и повеќе, процесот е познат како фосфоресценција.

Обоеноста на објектите може да изгледа поразлично, кога истите се набљудувани под различни светлосни извори. Така, боите од објектот имаат поинаков изглед кога се разгледувани под влијание на дневна светлина, флуоресцентна или под светлина ослободена од натриумови ламби.

Природната сончева светлина располага со широк спектар од зрачења. Таа е изразито сина, особено околу пладне, кога се гледа на север. Кога се гледа директно во сонцето, изгледа како тоа да има златна боја, а на зајдисонце, пак, како да е обоено во светло црвена светлина.

Вештачката светлина може да биде жолта (натриумова пареа), цијан (Hg пареа) или жолта од загреаната цевка, како и во различни бои од флуоресцентната светлина.

Постојат неколку интересни појави кога светлината паѓа врз објектот. Трансмисијата настанува кога светлината минува низ објектот, како што е случај со транспарентните бои. Рефлексијата се јавува кога, на пример синиот објект го рефлектира синиот дел од колор спектарот, а останатата светлина ја апсорбира. Белата светлина настанува кога доаѓа до речиси целосна рефлексија на сите спектрални бои. Рефракција или распрснување се јавува кога светлината ја менува насоката на движење при нејзино минување, од еден, на друг медиум. Распрснувањето е условено со разликата помеѓу рефрактивните индекси во самите честички и околината во која делуваат, големината на честичките, како и од брановата должина и светлосната енергија. Адсорпција се јавува во случај кога најголем дел од брановите се впиваат во објектот. Црната површина ја апсорбира речиси целокупната светлина.

Постојат неколку интересни појави кога светлината паѓа врз објектот. Трансмисијата настанува кога светлината минува низ објектот, како што е случај со транспарентните бои. Рефлексијата се јавува кога, на пр. синиот објект го рефлектира синиот дел од колор спектарот, а останатата светлина ја апсорбира. Белата светлина настанува кога доаѓа до речиси целосна рефлексија на сите спектрални бои. Рефракција или распрснување се јавува кога светлината ја менува насоката на движење при нејзино минување, од еден, на друг медиум. Распрснувањето е условено со разликата помеѓу рефрактивните индекси во самите честички и околината во која делуваат, големината на честичките, како и од брановата должина и светлосната енергија. Адсорпција се јавува во случај кога најголем дел од брановите се впиваат во објектот. Црната површина ја апсорбира речиси целокупната светлина.

[уреди] Објект

1:задна комора
2:ora serrata
3:цилијарен мускул
4:цилијарни зонули
5:Шлемов канал
6:пупила
7:предна комора
8:cornea
9:iris
10:lens cortex
11:lens nucleus
12:цилијарен процес
13:conjuntiva
14:инфериорен обличен мускул
15:инфериорен ректусен мускул
16:медијален ректусен мускул
17:ретинални артерии и вени
18:оптички диск
19:dura mater
20:централна ретинална артерија
21:централна ретинална вена
22:оптички нерв
23:вортикозна вена
24:топчест слој
25:macula
26:fovea
27:sclera
28:choroid
29:горен ректусен мускул
30:retina

Објектот добива одредено обојување заради светлината која се рефлектира од неговата површина.

Светлината е составена од бранови, кои кога ќе се искомбинираат ја даваат соодветната боја на предметот. На пример синиот објект ја рефлектира сината светлина, но ги апсорбира црвената, зелената, жолтата, т. е. поголемиот дел од спектарот, а црвениот објект ја рефлектира црвената, но ги апсорбира останатите бои. Црната и белата боја се поинакви од другите бои, во поглед на условите при кои тие ја апсорбираат или рефлектираат светлината. Белиот објект ги рефлектира речиси сите бои, а додека црниот ги апсорбира боите од видливиот спектар.

Како поважни фактори кои влијаат на обоеноста на објектот можат да се истакнат и неговиот облик, како и карактеристиките на површината. На пример објектот може да има сферна или квадратна форма, да е темен или сјаен, транспарентен, полупровиден или непровиден, а може да е изработен од метал, да е флуоресцентен или фосфоресцентен.

[уреди] Набљудувач

Човековото око е финалниот набљудувач на бојата. Процесот речиси секогаш се базира на субјективното препознавање и разликување на бојата. Заради оваа причина, дефинирањето на бојата е различно кај секој набљудувач. Големо влијание имаат и староста, полот, па дури и моменталното расположение на набљудувачот.

[уреди] Колор вредносни карактеристики

Колор перцепцијата добива на квалитет благодарение на основните колор вредносни карактеристики:

[уреди] Обојување (Hue)

Претставува основна карактеристика и покажува за која боја од видливиот спектар станува збор. Секоја вредност за обојувањето се однесува за различна бранова должина од електромагнетниот спектар, кој е видлив за човековото око.

[уреди] Хрома (Saturation)

Го одредува интензитетот и чистотата на бојата. Термините како “ слаба ”, потоа “ силна ”, “ сјајна ” или “ јасна ”, често се користат за опис на интензитетот на обојувањето. Преку контролата на контрастот се врши одредување на вредноста на хромата (saturation). Со намалување на контрастот, обојувањето добива сиви нијанси, а со неговото зголемување боите стануваат поинтензивни.

[уреди] Тон (Value)

Големината value (вредност) на обојувањето прикажува колку е бојата светла или темна. Преку контролата на осветлувањето се дефинира нејзиниот изглед. Со опаѓање на светлината, боите се затемнуваат, а со нејзино зголемување, боите стануваат посветли. Со други зборови, колку вредноста на value е поголема, толку бојата е посветла.

[уреди] Метамеризам - влијание на илуминантите врз боите

Метамеризмот е ситуација каде два различни колор примероци со различна спектрална вредност и распространетост изгледаат како да е иста боја кога се набљудуваат една до друга. Со спектралната распространетост се дефинира опсегот на вкупната емитирана светлина, пренесена или рефлектирана од обоениот примерок со видливата, за човековото око бранова должина. Како и да е, човековото око е составено од три колор рецептори, што значи дека сите бои се распоредени во три сензорски вредности, наречени тристимулски вредности.

Метамеризмот, како појава настанува заради тоа што секоја рецепторска ќелија реагира на светлосната енергија од широкиот интервал на бранови должини, па така различни комбинации од светлина преку брановите предизвикуваат идентичен рецепторски одглас при препознавањето на бојата од тристимулската вредност. Два спектрално различни колор примероци кои визуелно се поклопуваат се нарекуваат метамери.

[уреди] Постојаност на бојата

Постојаноста на боите (color constancy) претставува феномен, при кој што најголем дел од боите настојуваат да го задржат постојниот изглед кога се изложени на дневна светлина, дури и во случај кога се разгледуваат под светлосен извор, кој е многу поразличен од светлосниот спектар кој го емитира дневната светлина.

Постојаноста на бојата е зависна од изворот на светлина, како и од перцепционата способност на окото и е различна во зависност од употребениот извор на светлина. Било која површина не го задржува изгледот кој го има, кога е изложена на дневна свтлина, потоа под флуоресцентна ламба и на крај под монохроматска радијација.

Некои површини во целост го менуваат своето обојување зависно од светлосниот извор и за нив се вели дека имаат недостаток од колор постојаност. Овој поим не смее да се меша со поимот метамеризам, кој е поврзан со најмалку два обоени примероци.

[уреди] Температура на боите

Температурата на боите претставува важна особина на видливото зрачење, која има голема примена во фотографијата, видеографијата, издаваштвото и сл. Се одредува преку споредба на обоеноста на светлосниот извор, со загреан, теоретски идеален црн објект.

[уреди] Мешање на боите

Начинот на кој ги гледаме боите ни овозможува да направиме смеса од две, или повеќе бои, со цел, добивање на нови обојувања. Основни начини за мешање на боите се:

Првиот начин се користи за добивање на нови бои, со комбинирање на различни обоени светлини. Овој метод се применува во фазата на осветлување, каде може да се изберат било кои светлини. Најголем дел од боите од колор спектарот може да се прикажат со употреба на само три колор светлосни зраци и тоа: црвена, зелена и сина. Овие три бои се основни и се користат кај TV екраните, видео и компјутерските монитори.

Вториот начин на мешање на боите опфаќа комбинација од колор палети, мастила, маркери и други обоени медиуми. И во овој случај, голем број на различни бои се мешаат, за да се добијат нови бои, но можно е добивање на целокупниот спектар со мешање на само три бои: цијан, магента и жолта. Постои одредена поврзаност помеѓу адитивните бои (R, G, B) и суптрактивните (C, M, Y), а доколку се направи смеса помеѓу една адитивна и една суптрактивна боја ќе се добие сосема нова колор група (терцијални бои).

Се поставува прашањето, зошто овие две групи од по три бои, се наречени примарни бои?

Трите примарни бои е потребниот минимум од бои, кои можат да се комбинираат за да формираат најголем можен број на нови бои;

И во двете групи, примарните бои не можат да се добијат со мешање на други бои.

Второто прашање кое се поставува е, зошто боите добиени со мешање на светлината се наречени адитивни, а оние кои се добиени со колор синтеза, суптрактивни?

[уреди] Адитивно мешање на боите

Адитивниот колор систем предвидува емитирање на светлина, директно од светлосниот извор или илуминантот. Основните бои во адитивниот колор систем се црвената, зелената и сината, кои кога меѓусебно ќе се искомбинираат во идентичен сооднос, ги даваат суптрактивните бои, цијан, магента и жолта.

Со синтеза на адитивните и суптрактивните бои во идентична количина, се добива бела светлина.

Колор мониторите и TV екраните се најчести корисници на адитивниот колор систем. Доколку дојде до мешање на обоената светлина, вредноста (value) на новодобиената боја е поголема.

Ова може да се забележи на местата каде има преклопување на различните светлини (пр. жолтата боја, добиена со синтеза на црвената и зелената е далеку посветла отколку црвената и зелената кога не се комбинирани).

[уреди] Суптрактивно мешање на боите

Суптрактивното обојување ги опфаќа теориите на мешање на колор палети, мастила и природни обоители, за да се добијат нови бои, кои апсорбираат едни бранови должини од светлината, а ги рефлектираат останатите.

Се што не претставува адитивна, се смета за суптрактивна боја. Темперните и водните бои, маркерите, мастилата и други колор медиуми апсорбираат одредени бои. Останатите бои, кои не се апсорбирани, се рефлектираат и ја даваат бојата која ние ја гледаме. Кога ќе се помешаат две суптрактивни бои, даваат примарна боја.

Постои одредена поврзаност помеѓу адитивните и суптрактивните бои, која со научен пристап во колор синтезата довела до појава на голем број на откритија.

[уреди] Колор теории

Колор теориите опфаќаат множество од дефиниции, концепти, како и дизајн апликации.

И покрај делата на Аристотел и на другите антички научници за природата на светлината и колор визијата, сепак модерното сваќање и толкување на боите започнало со откритието на Њутн, дека светлината е изворот на сваќањето на боите.

Во 1801 година, Томас Јунг ја предложил својата трихроматска теорија, базирана на фактот дека било која боја, може да се добие со комбинирање на најмногу три различни светлини. Оваа теорија подоцна била дообјаснета од Џејмс К. Максвел и Херман В. Хелмхолц. Теориите од Њутновите закони за мешање на боите биле експериментално докажани во 1856 година, од страна на Максвел, а Јунговата теорија останала незабележана, се додека повторно Максвел не го насочил целокупното внимание на јавноста врз неа. Во 1810 година, Јохан В. Ф. Гете го објавил своето дело “ Теорија на боите ”.

Приближно во периодот со Хелмхолц, Евалд Херинг ја развил својата теорија на спротивни бои, со потенцирање на тоа дека непрепознавањето на боите се одвива со спротивните парови (црвена и зелена, сина и жолта или црна и бела). Овие две теории биле синтетизирани нешто подоцна од Хурвич и Џејмисон, кои покажале дека способноста на ретината во човековото око се сложува со трихроматската теорија ^[2]. Во 1931 година, интернационалната група на експерти, CIE понудува математички колор модел за приказ на боите, кој подоцна претрпува одредени измени.

[уреди] Модели за приказ на боите

[уреди] CIE колор модел

CIE XYZ колор системот е добиен по серија истражувања вршени од страна на Дејвид Рајт и Џон Гулд, кои експериментирале со CIE RGB системот.

Кај CIE XYZ колор системот, тристимулските вредности S, M и L од човековото око се заменети со група на вредности, X, Y и Z, кои ги претставуваат црвената, зелената и сината боја, соодветно.

[уреди] RGB колор модел

Уредите кои емитираат светлина (како на пр. TV) користат адитивно мешање на боите, со примарните бои, R (црвена), G (зелена) и B (сина), секоја од нив, со одреден стимул на трите колор рецептори сместени во окото. Ова е модел познат под името RGB.

[уреди] CMYK колор модел

CMYK претставува метод за комбинирање на примарни пигменти. Со овој колор модел се добива огромен интервал од бои, видливи за човековото око, со мешање на цијан, магента и жолти обоители, на бела подлога. Како четврта, се користи црната боја (цијан, магента и жолта, измешани заедно на бела подлога, даваат црна боја), за подобрување на репродукцијата на некои темни бои. Затоа, овој колор систем се нарекува CMY или CMYK.

[уреди] HSV колор модел

Колор моделот, кој има најголема примена во компјутерската графика и кој најпрецизно ги прикажува видливите бои е HSV колор моделот, кој ги распоредува боите во цилиндрична форма, нешто слично како CIE XYZ колор системот.

HSV (Hue, Saturation, Value) колор моделот, кој е познат и како HSB (Hue, Saturation, Brightness), го дефинира колор просторот преку три составни компоненти: Hue, Saturation и Value.

[уреди] HSL колор систем

HSL колор моделот, e познат и како HSI (Hue, Saturation, Lightness/ Intensity). Се изведува во форма на двоен конус, или како сфера.

Испакнатите делови на овој колор модел одговараат на бела и црна. Остриот параметар од HSL системот се однесува на обоеноста (hue), разликата меѓу испакнатите делови, на заситувањето (saturation), а делот, од црната, до белата боја на осветлувањето (lightness).

[уреди] Види исто

[уреди] Белешки

↑ Крег Ф. Борен (2006). Основи на атмосферската радијација: Вовед со 400 проблеми. Wiley-VCH.
↑ Палмер, С.Е. (1999). Наука на визијата: од фотони до феноменологија, Cambridge, MA: MIT Press. ISBN 0-262-16183-4.

Навигација

Пребарај

Алатник

Други јазици

Содржина