Բոսնիա և Հերցեգովինա

Bosna i Hercegovina Босна и Херцеговина
(Դրոշ) (Զինանշան)
Հիմնական տեղեկություններ
Պետական լեզու.	բոսնիերեն, խորվաթերեն, սերբերեն
Քաղաքամայր.	Սարաևո
Պետական կարգ.	դաշնային հանրապետություն
Կրոն.	իսլամ 40%, ուղղափառ 31%, կաթոլիկ 15%, այլք 14%
Մակերես.	51.197 km² (-% ջրային)
Ազգաբնակչություն.	4.377.033 (1991)[1] 4.590.310 (2008)[2] (89,7 (2008)/կմ²)
Պետական ատրիբուտներ
Հիմն.	Intermeco
Արժույթ.	բոսնիական մարկ (IRD)
Ժամային գոտի(UTC).	+1 (ամռանը +2)
Ազգային տոն.	նոյեմբերի 25, հանրապետության օր
Web | Code | Tel.	.ba | BIH | 387

Բոսնիա և Հերցեգովինա, կազմված Բոսնիա և Հերցոգովինա երկրամասերից, հանրապետություն է հարավ-արևելյան Եվրոպայում։ Ստեղծվել է նախկին Հարավսլավիայի փլուզումից հետո (1992 թ., ապրիլի 5)։ Մայրաքաղաքն է Սարաևոն։ Սահմանակացում է Խորվաթիային, Սերբիային և Մոնտենեգրոյին։ Նեումի մոտ 24 կմ երկարությամբ ափագիծ ունի Ադրիատիկ ծովում։

1992 թ. ապրիլին անկախության հռչակումից հետո բռնկվել է Բոսնիական պատերազմը, որն ավարտվել է Դայտոնի պայմանագրով՝ 1995-ին միջազգային միջամտությունից հետո։ Այս համաձայնագրով երկիրը բաժանված է երկու միավորների. Մուսուլմանական-Խորվաթական Դաշնությունը (Federacija Bosna i Hercegovina) և Սերբական Հանրապետությունը (Republika Srpska)։ Սերբական երկրամասի ամենակարևոր քաղաքն է Բանյա Լուկան։ Բացի այս երկու հանրապետություններից, գոյություն ունի նաև Բրչկոյի դաշնային շրջանը։

Ազգային արժույթն է Բոսնիական մարկը (Konvertibilna Marka)։

[խմբագրել] Վարչական բաժանում

Մուսուլմանական-Խորվաթական Դաշնությունը և Սերբական Հանրապետությունը բաժանված են համապատասխանաբար 10 կանտոնների և 7 շրջանների։ Կանտոնները և շրջանները իրենց հերթին բաժանված են համայնքների։

[խմբագրել] Ազգագրություն

Բոսնիա և Հերցեգովինայի քաղաքացիները պաշտոնապես կոչվում են բոսնիացիներ։

[խմբագրել] Լեզու

Բոսնիա և Հերցեգովինան ճանաչում է երեք պաշտոանական լեզու. բոսնիերեն, խորվաթերեն և սերբերեն։ «Բոսնիերեն» լեզվանվանումը վիճարկելի է, քանի որ Բոսնիա և Հերցոգովինայի խորվաթները և սերբերը իրենց լեզուն անվանում են խորվաթերեն և սերբերեն։ Սերբական Հանրապետության սահմանադրությունը այդ լեզուն նշում է որպես «բոսնիակների կողմից խոսվող լեզու» (jezik kojim govore Bošnjaci)։ Սերբիայի կառավարությունը նույնպես օգտագործում է այս եզրը։

[խմբագրել] Աշխարհագրություն

Երկրի հյուսիսային մասը հիմնականում հարթավայրային է, իսկ կենտրոնա-արևմտյան մասը ավելի բլրոտ։ Հարավում և արևելքում գտնվում են երկրի ամենաբարձր լեռները. ամենաբարձր լեռնագագաթն է Մագլիչը (2386 մ) Մոնտենեգրոյի հետ սահմանագծում։ Երկրում շատ անտառներ կան, ինչպես նաև կուսական բնական տարածքներ։ Նեում քաղաքի մոտ Բոսնիան կտրում է Կրոատիայի ափագիծը, ինչի շնորհիվ 20 կմ ծովային սահմանագիծ է ստանում երկիրը։ Թեև երկիրը մեծապես տուժել է պատերազմի ժամանակ, այժմ մեծ աշխատանք է կատարվում երկրի վերակառուցման համար։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի միջով հնարավոր է անվտանգ երթևեկել։

[խմբագրել] Քաղաքներ

1992 թ. Սարաևոյի խորհրդարանական շենքը պատերզամի ժամանակ։

• Սարաևո, 297.523 (2005 թ. նախահաշվարկ)
• Բանյա Լուկա, 173.748
• Տուզլա, 88.521
• Զենիցա, 85.649
• Մոստար, 64.301
• Պրիյեդոր, 57.166
• Բիհաչ, 39.195
• Բրչկո, 38.479
• Բիյելիանա, 37.692

[խմբագրել] Տեսարժան վայրեր

• Սարաևո, Բաս Կարսիյա. մշակութային կենտրոն և մզկիթներ։
• Սարաևո, Վրելո բոսնա. ազգային պուրակ։
• Մոստարի հին մաս, Ստարի մոստ Ներևտա գետի վրա։
• Պոչիտելի, կոչվում է նաև Թուրքաց գյուղ. հին բնակավայր հսկայական բերդով։
• Բլագայ. Ունա գետի աղբյուր։
• Տրավնիկ. օսմանյան շրջանի վեզիրների քաղաք։
• Մեդուգորյե. ուխտավայր, որտեղ այցի են գալիս հատկապես արտասահմանից։

[խմբագրել] Տնտեսություն

Բոսնիա և Հերցեգովինայի տնտեսությունը ծանր կացության մեջ էր հայտնվել պատերազմի ժամանակ։ Արդյունաբերություն, որից մեծաբես կախված էր երկիրը մեծ վնասներ է կրել։ Արդյունաբերության հիմնական ճյուղերից են. հանքարդյունաբերությունը (ածուխ, ցինկ) և նավթաքիմիական արդյունաբերությունը։ Երկրի տնտեսության մեջ կարևոր տեղ է զբաղցնում նաև գյուղատնտեսությունը և անասնապահությունը։ Աշխարհագրական դիրքի պատճառով հիմնական առևտուրը կատարվում է հարևան երկրներ Խորվաթիայի, Սերբիայի և Մոնտենեգրոյի հետ։

[խմբագրել] Քաղաքականություն

[խմբագրել] Քաղաքական կուսակցություններ

• Բոսնիա և Հերցոգովինայի կոմունիստների միություն
• Դեմոկրատական ակցիայի կուսակցություն
• Խորվաթական դեմոկրատական միություն

[խմբագրել] Արտաքին հղումներ

Վիքիպահեստում կա այս նյութին առնչվող էջ՝

Bosnia&Herzegovina

• Bosnia and Herzegovina online
• www.bosnie-herzegovina.net