अन्य भाषायें

भूगोल

पृथ्वी का मानचित्र
पृथ्वी का मानचित्र

भूगोल (भू+गोल) पृथ्वी पर विभिन्न स्थलों की जानकारी देता है । मानव स्रष्टि का सबसे ज्ञानवान व बुद्धिमान जीव है । वह पृथ्वी सम्बन्धी सभी तथ्यों के ज्ञान और उसके छिपे हुए रहस्यों के अनावरण के किए सदैव जिज्ञासु और प्रयत्नशील रहा हैं । स्रष्टि में पायी जाने वाली विविधता को देखकर वैज्ञानिक बहुत चकित और अचंभित हुए हैं । विज्ञान के आधारभूत नियम भी इस गुत्थी को सुलझाने में असमर्थ रहे हैं । भूगोल धरातल पर पाए जाने वाले विविध तथ्यों का अध्यन करता हैं । इसके अन्तर्गत धरातल के विविध तत्वों के क्षेत्रीय वितरण का वर्णन मात्र नही हैं वरन उनके स्वरुप तथा उत्पत्ति का सकारण विवरण भी अपेक्षित हैं । सर्वप्रथम प्राचीन यूनानी विद्वान इरैटोस्थनिज़ ने भूगोल को धरातल के एक विशिष्टविज्ञान के रुप में मान्यता दी । इसके बाद हिरोडोटस तथा रोमन विद्वान स्ट्रैबो तथा क्लाडियस टॉलमी ने भूगोल को सुनिश्चित स्वरुप प्रदान किया । इस प्रकार भूगोल में 'कहां' 'कैसे 'कब' 'क्यों' व 'कितनें' प्रश्नों की उचित वयाख्या की जाती हैं ।

अनुक्रम

[संपादित करें] विद्वानों द्वारा भूगोल की परिभाषा

  1. "भूगोल पृथ्वी कि झलक को स्वर्ग में देखने वाला आभामय विज्ञान हैं" -क्लाडियस टॉलमी
  2. "भूगोल एक एसा स्वतंत्र विषय है, किसका उद्देश्य लोगों को इस विश्व का, आकाशीय पिण्डो का, स्थल, माहासागर, जीन-जन्तुओं, वनस्पतियों , फलों तथा भूधरातल के क्षेत्रों मे देखी जाने वाली प्रत्येक अन्य वस्तु का ज्ञान प्र्रप्त कराना हैं" - स्ट्रैबो

[संपादित करें] प्राकृतिक भूगोल

• भू-आकृति विज्ञान
• जलवायु विज्ञान
• महासागरीय विज्ञान
• पारिस्थितिकी विज्ञान
• दूर-संवेदन विज्ञान
• मानचित्र विज्ञान

[संपादित करें] भौतिक भूगोल

  • भू-आकृति (स्थलाकृति) विज्ञान

पृथ्वी पर ७ महाद्वीप हैं: एशिया, यूरोप, अफ्रीका, उत्तरी अमरीका, दक्षिण अमेरिका, ऒस्ट्रेलिया, ऍन्टार्क्टिका । पृथ्वी पर 4 महासागर हैं: अतलांतिक महासागर, अंध महासागर,हिंद महासागर, प्रशान्त महासागर |

  • स्थलाकृति विज्ञान

शैल - (1) आग्नेय शैल (2) कायांतरित शैल (3) अवसादी शैल |

[संपादित करें] महासागरीय विज्ञान

[संपादित करें] जलवायु-विज्ञान

वायुमण्डल, ऋतु, तापमान, गर्मी, उष्णता, क्षय ऊष्मा आर्द्रता |

[संपादित करें] मानव भूगोल

[संपादित करें] मानचित्रकला

  • मानचित्र
  • नकशा बनाना
  • नाप, कम्पास
  • दिक्सूचक
  • मापन, पैमाइश करना
  • आकाशी मानचित्र
  • समोच्च रेखी
  • भू- वैज्ञानिक मानचित्र
  • आधार मानचित्र
  • समोच्च नक्शा
  • कार्नो प्रतिचित्र
  • बिट प्रतिचित्र प्रोटोकॉल
  • खंड प्रतिचित्र सारणी
  • नक्शानवीसी

[संपादित करें] सर्वेक्षण

  • प्रत्याशा सर्वेक्षण
  • आर्थिक सर्वेक्षण
  • खेत प्रबंध सर्वेक्षण
  • भूमिगत जल सर्वेक्षण
  • जल सर्वेक्षण
  • प्रायोगिक सर्वेक्षण
  • ग्राम सर्वेक्षण

[संपादित करें] यह भी देखें

Wikiversity
विकिविश्वविद्यालय में आप भूगोल पर और अधिक जानकारी प्राप्त कर सकते है:

भारत



Bajki gry24h.pl - darmowe filmy frezarki obrabiarki ps3 forum Gry RęcePrecz OdTybetu lyrics songs free Teksty piosenek ac zymes Muzyka zakłady bukmacherskie Skype Katalog stron www nocleg wrocław Bielizna damska kick koparki Bułgaria wczasy Karaoke tani kredyt hipoteczny COOLsurf