Odessa

Theatr Odessa, Odessa

Erthygl am ddinas Odessa yw hon. Gweler hefyd Odessa (gwahaniaethu).

Odessa, neu Odesa (Wcreineg: Одеса; Rwseg: Одесса) yw dinas bedwaredd fwyaf Wcráin. Mae ganddi boblogaeth o rhwng 1,029,000 (Cyfrifiad 2001) a 1,080,000 (amcangyfrif 2008). Mae'r ddinas yn borthladd pwysig, y mwyaf yn y wlad, sy'n gorwedd ar lan ogleddol y Môr Du.

O 1819 hyd 1858 roedd Odessa yn borthladd rhydd (porto franco). Yn y cyfnod Sofietaidd Odessa oedd porthladd pwysicaf yr Undeb Sofietaidd ac roedd hefyd yn wersyll llynges fawr. Yn y 19eg ganrif, hon oedd y bedwaredd ddinas yn y Rwsia Imperialaidd, ar ôl Moscow, Saint Petersburg, a Warsaw. Heddiw ceir dau borthladd yn ninas Odessa: Odessa ei hun a Yuzhny (sydd hefyd yn borthladd olew), sy'n gorwedd ym maesdrefi'r ddinas. Ceir porthladd pwysig arall yn oblast Odessa, sef Illichivs'k (Ilyichyovsk), i'r de-orllewin o Odessa. Gyda sawl rheilffordd yn rhedeg o'r ddinas hefyd, mae'n un o greosffyrdd cludiant pwysicaf y wlad. Ceir gweithfeydd prosesu olew a chemegion yn Odessa hefyd, a gysylltir â rhwydweithiau Rwsia a'r Undeb Ewropeaidd trwy gyfres o bibellau strategol.

Dechreuodd y ddinas fel gwladfa Groegaidd. Mae ei hanes yn ddrych i hanes hir a chymhleth Wcráin a Rwsia.

Lleolir dinas Odessa ar res o fryniau sy'n codi ger harbwr naturiol bychan, tua 31 km (19 milltir) i'r gogledd o aber Afon Dniester a thua 443 km (275 milltir) i'r de o'r brifddinas, Kiev. Mae'r hinsawdd yn gymhedrol a sych, gyda tymheredd ar gyfartaledd yn Ionawr o -2 °C (29 °F), a 22 °C (72 °F) yng Ngorffennaf. Ceir tua 350 mm (14 mod.) o law mewn blwyddyn.

Y brif iaith ar y stryd yw Rwseg, gyda'r Wcreineg yn llai cyffredin er ei bod yn iaith swyddol y wlad. Ceir cymysgfa o bobl o sawl cenedligrwydd a chefndir ethnig yno, yn cynnwys Wcraniaid, Rwsiaid, Groegiaid, Iddewon, Moldofiaid, Bwlgariaid, Armeniaid, Georgiaid, Almaenwyr, ac eraill.