|
|
Gwyddeleg
Mae Gwyddeleg (Gaeilge) yn iaith Geltaidd. Mae tua 1,800,000 o bobl yn Iwerddon yn siarad Gwyddeleg i raddau: 1,656,790 yng Ngweriniaeth Iwerddon (cyfrifiad 2006) a 167,487 yng Ngogledd Iwerddon (cyfrifiad 2001).
Datblygodd yr iaith Wyddeleg allan o iaith Geltaidd hynafol a elwir Goideleg (arferir yr enw 'Celteg Q' yn ogystal; rhan o 'Gelteg P' oedd Brythoneg, rhagflaenydd y Gymraeg). Gaeleg a Manaweg ydyw'r ieithoedd Goideleg eraill. Maent yn fwy tebyg i'w gilydd nag ydyw'r Gymraeg i'r Gernyweg a'r Llydaweg. Bu ymfudo rhwng Iwerddon a gorllewin yr Alban am ganrifoedd, ac mae traddodiad llenyddol y Wyddeleg a'r Aeleg yn tarddu o'r traddodiad Hen Wyddeleg ac orgraff y ddwy iaith yn rhannu nodweddion cyffredin. Fel yn achos y Gymraeg mae'n arfer rhannu hanes yr iaith yn dri chyfnod, sef Gwyddeleg Diweddar, Gwyddeleg Canol a Hen Wyddeleg.
Mae'r Wyddeleg wedi cilio fel iaith gymunedol naturiol llawer mwy na'r Gymraeg, ond mae gan yr ardaloedd lle mae Gwyddeleg yn dal yn iaith lafar gymunedol gydnabyddiaeth swyddogol. Nifer o ardaloedd bach gwledig ydynt, wedi'u gwasgaru ar draws saith sir, a elwir gyda'i gilydd yn ardaloedd y Gaeltacht.
[golygu] Rhai geiriau Gwyddeleg
- Bó - buwch
- Fear / Duine - gŵr / dyn
- Gealach - lleuad (lloer)
- Grian - haul
- Sliabh - mynydd
- Trá - traeth
- Maith - da
- Glan - glân
- Beag - bach
- Mór - mawr
- Leabhar - llyfr
- Gorm - glas
- Glas - gwyrdd
- Dubh - du
- Tine - tân
- Am - amser
- Aimsir - tywydd
[golygu] Rhai Ymadroddion
- Dia Dhuit - sut mae?
- Conas atá tú? - sut wyt ti? /sut dych chi?
- An-mhaith - da iawn
- Go raibh maith agat - diolch
- Mise freisin - finnau hefyd
- B'fhéidir - efallai
- Níl a fhios agam - Dw i ddim yn gwybod / Wn i ddim
- Ba mhaith liom... - Hoffwn i...
- Cad is ainm duit? - Beth yw'ch enw chi?
- Seán is ainm dom - Fy enw i yw Seán
- Is mise Seán - Seán dw i
- Le do thoil - os gwelwch yn dda
- Ní thuigim - Dw i ddim yn deall
- Níl mé cinnte - Dw i ddim yn siŵr
- Cá bhfuil an t-ostán? - Ble mae'r gwesty?
- An dtuigeann tú Gaeilge?" - Ti'n deall Gwyddeleg?
- Tuigim beagán Gaeilge." - Dw i'n deall tipyn bach o Wyddeleg
- Is breá liom.. - Dw i'n hoffi...
- Tá sé fuar inniú - Mae hi'n oer heddiw.
- Tá brón orm - Mae'n ddrwg gen i
- Slán - Hwyl
[golygu] Cymariaethau â Chymraeg
Y Rhifau
| Cymraeg |
un |
dau |
tri |
pedwar |
pump |
chwech |
saith |
wyth |
naw |
deg |
| Gwyddeleg |
aon |
dó |
trí |
ceathair |
cúig |
sé |
seacht |
ocht |
naoi |
deich |
Rhagenwau
| Cymraeg |
fi/i |
ti |
fe/e |
hi |
ni |
chi |
nhw |
| Gwyddeleg |
mé |
tú |
sé / é |
sí / í |
muid |
sibh |
iad |
Meddiant
| Cymraeg |
fy nhŷ |
dy dŷ |
ei dŷ |
ei thŷ |
ein tŷ |
eich tŷ |
eu tŷ |
| Gwyddeleg |
mo theach |
do theach |
a theach |
a teach |
ár dteach |
bhur dteach |
a dteach |
"Gw" - "F"http://cy.wikipedia.org/"B"
| Cymraeg |
dyn (gŵr) |
gwyn |
gweld |
gwell |
gwin |
gwlyb |
gwir |
gwan |
gwyddbwyll |
gwylan |
| Gwyddeleg |
fear |
bán |
feiceáil |
fearr |
fíon |
fliuch |
fíor |
fann |
ficheall |
faoileán |
"P"http://cy.wikipedia.org/"B" - "C"
| Cymraeg |
beth |
pwy |
pen |
pedwar |
pump |
plant |
mab |
Pasg |
pawb |
coeden ("pren") |
| Gwyddeleg |
cad |
cé |
ceann |
ceathair |
cúig |
clann |
mac |
an Cháisc |
cách |
crann |
Geiriau Eraill
| Cymraeg |
llachar |
golau |
haul |
halan |
haf |
hen |
hynny |
hi |
chi |
heddiw |
| Gwyddeleg |
geal |
solas |
grian |
salann |
samhradh |
sean |
sin |
sí |
sibh |
inniú |
[golygu] Gweler hefyd
[golygu] Cysylltiadau allanol
|
